Special Articles

‘અમેઅતૂટરહ્યા’શ્વેતાસંજીવેગુજરાતનરસંહારની૨૦મીવરસીપરલખ્યું

(ભાગ-૨)

૨૦૧૧ – ચાલુજુબાનીનાભાગરૂપે, સંજીવેભારતનીસર્વોચ્ચઅદાલતમાંઅનેરાષ્ટ્રીયલઘુમતીઆયોગસમક્ષગુજરાતનરસંહારનાઆયોજનમાંરાજ્યસરકારઅનેઅન્યઉચ્ચઅધિકારીઓનીભૂમિકાઅનેકાર્યઅંગેએકવ્યાપકસોગંદનામુંરજૂકર્યું, હરેનપંડ્યા (ગુજરાતનાતત્કાલીનગૃહમંત્રી)નીહત્યાતેમજગુજરાતરાજ્યમાંઅનેકવધારાનીન્યાયિકહત્યાઓઅનેનકલીએન્કાઉન્ટરોગુજરાતનાતત્કાલીનમુખ્યમંત્રીના “રક્ષણ”નાનામેકરવામાંઆવ્યાહતા.

૨૦૧૧ – સંજીવેનરેન્દ્રમોદીનેદોષીઠેરવવામાટેસુપ્રીમકોર્ટમાંએફિડેવિટરજૂકર્યાપછીતરતજતેનેસસ્પેન્ડકરવામાંઆવ્યો.

૨૦૦૨થીઅત્યારસુધી, પરંતુતેથી૨૦૧૧થીવધુપ્રમાણમાં, સંજીવસાથેસતતબદલોલેવામાંઆવીરહ્યોછે.

વર્તમાનશાસનઅનેજમણેરીકટ્ટરપંથીઓતરફથીઅસંખ્યધમકીઓનોસામનોકરીરહેલાસંજીવઅનેઅમારાપરિવારનીસાથે, ન્યાયિકસતામણીનોઉપયોગવર્તમાનશાસનદ્વારાસંજીવનાઅવાજનેશાંતકરવાઅનેતેનાસંકલ્પનેતોડવામાટેનાપ્રાથમિકસાધનતરીકેઉપયોગકરવામાંઆવીરહ્યોછેઅનેચાલુછે.

યાતનામાંસતતવધારોથતોગયોઅનેમોદીનાસત્તામાંઆવવાસાથેતેવધુનિર્ભયઅનેખતરનાકબન્યુંછે.

સત્યબોલવાનીહિંમતકર્યાનાતાત્કાલિકપરિણામમાંમાત્રબે, ૩૦વર્ષજૂનાકેસોદૂષિતઈરાદાસાથેનાઅચાનકફરીથીખોલવામાંઆવ્યાં, પરંતુઆસાથેસંજીવનુંઅનધિકૃતસસ્પેન્શનપણજોવામળ્યું. એનોંધવુંઅગત્યનુંછેકે, બેકેસ, એક૧૯૯૦અનેબીજો૧૯૯૬નો, જેનુંશાસનહાલમાંસંજીવનેદોષિતઠેરવવા, ખોટીરીતેફસાવવાઅનેજેલમાંધકેલીદેવામાટેઉપયોગકરીરહ્યુંછે, જેનીયોગ્યરીતેતપાસકરવામાંઆવીહતીઅનેત્યારપછીબેદાયકાપહેલાસર્વોચ્ચઅદાલતદ્વારાસ્ટેઆપવામાંઆવ્યોહતો. ગુજરાતરાજ્યએ૧૯૯૬માંતેનાઅધિકારીઓનેરક્ષણઆપતારિવિઝનપિટિશનદાખલકરીહતી. જોકે, ૨૦૧૧માં, સંજીવેમોદીવિરુદ્ધજીઝ્રમાંસોગંદનામુંદાખલકર્યાપછી, ગુજરાતરાજ્યએઅચાનકખોટાઇરાદાસાથેયુ-ટર્નલીધોઅનેતેનાઅધિકારીઓનેખંતપૂર્વકસુરક્ષિતકર્યાના૧૬વર્ષપછીરિવિઝનઅરજીપાછીખેંચીલેવાનીમાંગકરી.

રાજ્યસરકારપાસેસંજીવનેસસ્પેન્ડકરવાનીસત્તાહોવાછતાં, તેનીપાસેવધુઅધિકારક્ષેત્રનથી. ૈંઁજીઅધિકારીઓરાજ્યનાઅધિકારીઓનથીપરંતુકેન્દ્રીયપ્રતિનિયુક્તિપરનાભારતીયપોલીસસેવાનાઅધિકારીઓછે, અધિકારક્ષેત્રઅનેસત્તાકેન્દ્રીયગૃહમંત્રાલયપાસેપડેલીછે.

તેથી, એકમજબૂતમિસાલસ્થાપિતકરવાઅનેસંજીવનાસત્યનાઅવાજનેશાંતકરવાનોપ્રયાસકરવામાટે, રાજ્યસરકારેતેસમયેતેઓજેસૌથીવધુકરીશકેતેકર્યું, તેનેસસ્પેન્ડકર્યા.

૨૦૧૪ – નરેન્દ્રમોદીએભારતનાવડાપ્રધાનતરીકેપદસંભાળ્યું, હવેતેઓગૃહમંત્રાલયપરનિયંત્રણધરાવેછે.

૨૦૧૫ – મોદીવડાપ્રધાનબન્યાતેનાથોડાસમયપછી, સંજીવને “અનધિકૃતગેરહાજરી”નાવ્યર્થઆધારહેઠળફરજમાંથીબરતરફકરવામાંઆવ્યા. આગેરહાજરીતેમનીકાનૂનીઅનેનૈતિકજવાબદારીઅનેગુજરાતરમખાણોમાંરાજ્યનીજટિલભૂમિકાઅનેકામગીરીનીતપાસકરીરહેલાજીૈં્‌અનેનાણાવટી-મહેતાકમિશનસમક્ષરજૂઆતકરવાનીફરજનેકારણેહતી.

સંજીવનેમાત્ર૨૦૦૨નાગુજરાતરમખાણોમાંરાજ્યનાઅમુકઉચ્ચકક્ષાનાઅધિકારીઓનેતેમનીભૂમિકામાંસંડોવીનેગુજરાતનરસંહારનુંભયાનકસત્યબહારલાવવાનીહિંમતરાખવાબદલસજાકરવામાંઆવીનહતી, પણજીૈં્‌અનેરાજ્યનાઅધિકારીઓવચ્ચેનીમિલીભગતનેપ્રકાશમાંલાવવાનોપ્રયાસકરવાબદલપણતેનેસજાકરવામાંઆવીહતી.

૨૦૧૫-૨૦૧૮ : બદલોલેવાનોસિલસિલોચાલુરહ્યો

૨૦૧૮ – શ્રીમતીઝકિયાજાફરીએ, ૨૦૧૮માંસુપ્રીમકોર્ટમાંએકસોગંદનામુંદાખલકર્યુંજેમાંમોદીનેઆપવામાંઆવેલીક્લીનચીટનેપડકારવામાંઆવીઅને૨૦૦૨નારમખાણોમાંમોદીઅનેતેમનીસરકારનીભૂમિકાઅનેકાર્યનીફરીથીતપાસકરવામાટેસર્વોચ્ચઅદાલતનેઅપીલકરી.

સંજીવ૨૦૦૨નારમખાણોમાંરાજ્યનીસહભાગીભૂમિકાઅનેકામગીરીનોપ્રાથમિકસાક્ષીછે.

એકતરફ, સર્વોચ્ચઅદાલતેશ્રીમતીજાફરીનીઅપીલનીસુનાવણીમાંવિલંબઅનેતારીખનેમુલતવીરાખવાનુંચાલુરાખ્યું; બીજીબાજુ, તેઓએ૨૦૦૨નાગુજરાતરમખાણોસાથેમોદીનેસીધીરીતેજોડીશકેતેવાએકમાત્રસાક્ષીનેચૂપકરવાઅનેબદનામકરવામાટેવ્યર્થઆધારોપરસંજીવનેઝડપથીખોટીરીતેફસાવ્યોઅનેતેનીધરપકડકરી.

જુલાઈ૨૦૧૮ – સંજીવનુંસુરક્ષાકવચઅચાનકકોઈપણસૂચનાકેસ્પષ્ટતાવગરદૂરકરવામાંઆવ્યું.

એનોંધવુંઅગત્યનુંછેકેનરેન્દ્રમોદીસામેસંજીવનીજુબાનીબાદ, ભારતનીસર્વોચ્ચઅદાલતેસંજીવઅનેઅમને, તેનાપરિવારમાટેનિકટવર્તીજોખમનુંમૂલ્યાંકનકરીને, ગુજરાતરાજ્યનેતાત્કાલિકઅસરથીતેનેરૂ-કેટેગરીનીસુરક્ષાપ્રદાનકરવાઆદેશઆપ્યોહતો. ગુજરાતરાજ્યઆનીસ્પષ્ટઅવગણનામાં, અદાલતનેમાનવશક્તિઅનેમાળખાકીયસુવિધાઓનાઅભાવજેવાબહાનાબતાવીનેક્યારેયસુરક્ષાકવચનોઆદેશઆપ્યોનહતો, અનેતેનાબદલેમારાપતિનેન્યૂનતમ (૨ગાર્ડ) સુરક્ષાપ્રદાનકરવામાંઆવીહતી. જુલાઈ૨૦૧૮માંકોઈપણસૂચનાઅથવાસ્પષ્ટતાવિનાઆન્યૂનતમસુરક્ષાઅચાનકદૂરકરવામાંઆવીહતી.

ઑગસ્ટ૨૦૧૮ – સંજીવનુંસુરક્ષાકવચઅચાનકપાછુંખેંચ્યાનાથોડાદિવસોપછી, મ્યુનિસિપલકોર્પોરેશનેઅમારાઘરનામોટાભાગનેગેરકાયદેસરરીતે “ગેરકાયદેસર”હોવાનુંજણાવીનેતોડીનાખ્યો. અમેછેલ્લા૨૩વર્ષથીઆઘરમાંરહીએછીએ.

૫મીસપ્ટેમ્બર૨૦૧૮ – સંજીવનેબેદાયકાજૂનાકેસમાંતેનીપૂછપરછકરવાનાબહાનેવહેલીસવારેલઈજવામાંઆવ્યોહતો, જેનીપહેલાથીજસંપૂર્ણતપાસથઈચૂકીહતીઅનેત્યારબાદ૨૦વર્ષપહેલાંન્યાયિકઅદાલતેતેનેસ્ટેઆપ્યોહતો. પછીથીસંજીવનીકોઈપણકારણકેદસ્તાવેજોવગરધરપકડકરવામાંઆવીહતી.

સપ્ટેમ્બર૨૦૧૮થી – આશાસનેવિલંબનીયુક્તિઓલાગુકરવામાંઅનેકાયદાનીયોગ્યપ્રક્રિયાનેતોડવામાંકોઈકસરછોડીનથી. સંજીવનેમાત્રવ્યર્થઆધારોપરજામીનનકારવામાંઆવ્યાહતાએટલુંજનહીં, પરંતુન્યાયનાસ્પષ્ટકસુવાવડમાં, તેનેન્યાયીટ્રાયલનોઇન્કારકરવામાંઆવ્યોહતોઅનેતેણેનકરેલાગુનામાટેખોટીરીતેફસાવવામાંઆવ્યોહતો. ૨૦મીજૂન૨૦૧૯ – ત્યારથીન્યાયિકઉત્પીડનનોઉપયોગધાકધમકીઆપવાનીતકનીકતરીકેકરવામાંઆવેછે. જ્યારેસરકારીતંત્રએસંજીવને૨૦વર્ષજૂનાકેસમાંખોટીરીતેફસાવીનેતેનેસગવડતાપૂર્વકરોકીરાખ્યોહતો, જેકાલ્પનિકઅનેઅપ્રમાણિતધારણાઓનુંકામહતું; ન્યાયનીઘોરખોડખાંપણમાં, તેઓએ૩૦વર્ષજૂનાબનાવટીકેસમાંઝડપથીવિક્ષેપિતપગેરુંચલાવ્યુંહતું, જેમાંમાત્રએટલુંજનહીં, પરંતુસંજીવનેએકપણબચાવસાક્ષીનેબોલાવવાનીમંજૂરીઆપવામાંઆવીનહતી.

ન્યાયનીઘોરખોડખાંપણમાં, સંજીવનેખોટીરીતેફસાવવામાંઆવ્યોહતોઅનેતેણેનકરેલાગુનામાટેતેનેઆજીવનકેદનીસજાકરવામાંઆવીહતી; તેનોએકમાત્રગુનો – તેરાજકીયદબાણમાંઝૂકીગયોનહતો, કેતેણેસત્યસાથેઊભારહેવાનીઅનેઆફાસીવાદીશાસનનોભોગબનેલાહજારોલોકોનેન્યાયઅપાવવામાટેલડવાનીહિંમતકરીહતી. કોમીરમખાણોનાસૌથીમુશ્કેલતબક્કાદરમિયાનઉત્કૃષ્ટઅનેઅનુકરણીયરીતેપોતાનુંકર્તવ્યનિભાવવાસિવાયબીજુંકશુંજનકરનારસાવનિર્દોષમાણસનાપ્રતિશોધાત્મકજુલમનુંઆનાથીવધુસ્પષ્ટઉદાહરણહોઈશકેનહીં. આકઠોરશાસનસામેપોતાનોઅવાજઉઠાવવાનીઅનેપ્રશ્નઉઠાવવાનીહિંમતકરનારાઅનુકરણીયપુરુષોઅનેસ્ત્રીઓનામજબૂતઉદાહરણોજોવામાંઆવીરહ્યાછે.

સંજીવનીસત્યતા, પ્રામાણિકતાઅનેસંકલ્પઆફાસીવાદીશાસનમાટેએવોઅસ્વીકાર્યખતરોઊભોકરેછેકેદેશનાસૌથીશક્તિશાળીપદપરરહ્યાપછીપણએકપ્રામાણિકઅનેસાચાઅધિકારીનાઅવાજનેએકવારઅનેહંમેશામાટેબંધકરવામાંકોઈકસરબાકીરાખવામાંઆવતીનથીએખાતરીસાથેકેકોઈદિવસસત્યબહારનઆવે.

ભારેદબાણઅનેધમકીવચ્ચેપણસંજીવેક્યારેયપીછેહઠકરીનહતીકેયુદ્ધમેદાનછોડ્યુંનહતું.

જોતેઈચ્છતાહોત, તોઅન્યરાજ્યમાંટ્રાન્સફરનીમાંગકરીશક્યાહોતઅનેતેતેનાઘરનીસુખ-સુવિધાઓમાંઅમારીસાથે, તેનાપરિવારસાથેજીવનનોઆનંદમાણીરહ્યાહોત. પરંતુમોટાઅંગતઅનેવ્યાવસાયિકખર્ચે, તેમણેઅડીખમરહેવાનુંપસંદકર્યુંઅનેનફરતઅનેહિંસાનાગુનેગારોસામેલડવાનુંચાલુરાખ્યુંઅનેગુજરાતપ્રોગ્રામમાંદુષ્ટતાથીપીડિતહજારોલોકોનેસાથેલાવીનેન્યાયઅપાવવાનુંચાલુરાખ્યું. આ૨૦૨૨છેઅનેશ્રીમતીજાફરીનોકેસહજીપણસુપ્રીમકોર્ટમાંપેન્ડિંગછે.

સંજીવનેઆશાસનદ્વારાખોટીરીતેજેલમાંધકેલીદેવામાંઆવ્યોત્યારથીહવેતેને૩વર્ષ, ૫મહિનાઅને૨૦દિવસ (૧૨૬૯દિવસ) થઈગયાછે.

ન્યાયનીઅમારીશોધચાલુછે…

હુંઆશારાખુંછુંકેઆસ્મૃતિમાર્ગપરચાલતાંતમનેએકવિશાળઆપત્તિસામેસંજીવેઆપેલાબલિદાનનીએકઝલકમળીહશે, જેકોઈએકવ્યક્તિકરતાઘણામોટાકારણમાટેછે.

સંજીવજેનેહુંજાણુંછુંતેઅત્યારસુધીનાસૌથીબહાદુરઅનેમજબૂતમાણસોમાંનોએકછે, નફરતઅનેહિંસાનાઆગુનેગારોનેન્યાયનાઠેકાણેલાવવાનીતેમનીલડાઈચાલુછે, અનેઅમેતેમનોપરિવાર, તેમનાલાખોસમર્થકોઅનેશુભેચ્છકોતેમનીસાથેસંકલ્પબદ્ધછીએ.

અમેઘાયલથઈશકીએ, મારખાઈશકીએઅનેઇજાઓપામીશકીએ… પણઅમેઅતૂટ, મજબૂતઅનેનમેલાનહીંરહીએ.

(આબ્લોગશ્વેતાસંજીવભટ્ટદ્વારાફેસબુકપરશેરકરવામાંઆવ્યોહતો.) (સમાપ્ત)                                           (સૌ. : મુસ્લિમમિરર)