Special Articles

નરસંહારના૨૦વર્ષ : ૨૦૦૨માંભારેખાનાખરાબીથયાબાદગુજરાતીમુસ્લિમોહવેવધુસારીસ્થિતિમાંપાછાફર્યાછે

૨૦૦૨નામુસ્લિમવિરોધીરમખાણોદરમિયાનવડોદરામાંમુસ્લિમવેપારીનીબેઓપ્ટિકલદુકાનોનેલૂંટીલેવામાંઆવીહતીઅનેસળગાવીદેવામાંઆવીહતી. આરમખાણોમાંલગભગ૨૦૦૦લોકોનાંમોતથયાહતા, જેમાંમોટાભાગનામુસ્લિમહતા. અનેઆવાઅનેકદુકાનમાલિકોનેલાખો-કરોડોરૂપિયાનુંનુકસાનથયુંહતું. સખતમહેનતઅનેદૃઢનિશ્ચયસાથે, તેઓહવેઆશહેરમાંપાંચઓપ્ટિકલશોપનાગૌરવશાળીમાલિકબનીગયાછે, જેમાંથીત્રણઅપમાર્કેટશોપિંગવિસ્તારોમાંછે. આદુકાનોહવેગુણવત્તાયુક્તચશ્માઅનેકાચનીફ્રેમશોધતાકોઈપણવ્યક્તિઓમાટેમનપસંદઅનેઆદર્શસ્થળછે. વડોદરાઅનેગુજરાતનાઅન્યભાગોમાંનોંધપાત્રનુકસાનસહનકરનારાઅન્યમુસ્લિમવ્યવસાયીઓનીપણઆવીજવાર્તાઓછે. તેમાંથીલગભગતમામેફરીથીપોતાનોધંધોશરૂકર્યોછે. જોઆઉદ્યોગપતિઓનુંમાનીએતો, તેમનોવેપારઅનેધંધોઅનેકગણોવધીગયોછેઅનેતેઓરમખાણોપહેલાજેટલીકમાણીકરતાહતાતેનાકરતાઘણીવધુકમાણીકરીરહ્યાછે.

ઓટોમોબાઇલવાહનોનાવેપારીઓનેઆહુલ્લડમાંકરોડોનુંનુકસાનથયુંહતુંકારણકેવડોદરાનાપ્રતાપનગરવિસ્તારમાંશોરૂમઅનેગોડાઉનમાંનાતમામફોર-વ્હીલર્સબળીગયાહતાઅનેહિન્દુપોશવિસ્તારમાંતેનોબંગલોસંપૂર્ણરીતેબળીગયોહતો. જોકેતેમણેપોતાનોઆબંગલોવેચવોપડ્યોહતોઅનેસલામતીનાહેતુસરમુસ્લિમપ્રભુત્વધરાવતાવિસ્તારમાંશિફ્ટથવુંપડ્યુંહતું, તેમછતાંતેમણેપોતાનોઓટોમોબાઈલબિઝનેસફરીશરૂકર્યોહતો. વડોદરા, અમદાવાદ, ભરૂચ, સુરતઅનેઅન્યસ્થળોએબદમાશોદ્વારાહજારોદુકાનો, સેંકડોવ્યાપારીસંસ્થાઓ, હોટલ, રેસ્ટોરન્ટ, ગોડાઉનઅનેમુસ્લિમોનીફેક્ટરીઓલૂંટીલેવામાંઆવીહતીઅનેતેમનોનાશકરવામાંઆવ્યોહતો. આબદમાશોનાહુમલાનેકારણેલગભગપાંચલાખલોકોતેમનાવતનથીવિસ્થાપિતથયાહતા. વડોદરાસ્થિતવેપારીમુનીરખૈરુવાલાકહેછેકેફેબ્રુઆરી-માર્ચ૨૦૦૨માંરમખાણોપછીમુસ્લિમોએદરેકક્ષેત્રમાંજબરદસ્તપ્રગતિકરીછે. દરેકરમખાણપીડિતોએભૌમિતિકપ્રમાણમાંપ્રગતિકરીછે. તેદાવોકરેછેકે, મુસ્લિમસંસ્થાઓનીમદદસાથેઅનેતેમનીપોતાનીબચતનોઉપયોગકરીને, મુસ્લિમોએફરીથીતેમનાવ્યવસાયોશરૂકર્યાહતાજેઆજેધમધોકારધંધોકરીરહ્યાછે. જેમનીપહેલાએકદુકાનહતીતેમનીપાસેહવેબેદુકાનછે. અનેજેમનીપાસેબેદુકાનોહતીતેઓએહવેચારદુકાનોસ્થાપીછેઅનેસારોબિઝનેસકર્યોછે. આપહેલાં, મુસ્લિમોમાત્રઅમુકવિસ્તારોમાંજકાર્યરતહતા. પરંતુ, હવે, જ્યાંસુધીવ્યવસાયોકરવાસંબંધિતવાતછેત્યાંસુધીતેઓઅપમાર્કેટઅનેમિશ્રવિસ્તારોમાંપણફેલાયાછે. જોકે, તેઓકહેછેકેમુસ્લિમોનેફરીથીતેમનાપગપરઊભાકરવામાંમદદકરવામાટેનતોરાજ્યસરકારકેઅન્યકોઈસરકારીએજન્સીએએકપાઇનુંયોગદાનઆપ્યુંનથી.

રમખાણોબાદગુજરાતમાંરાષ્ટ્રીયઅનેરાજ્યધોરીમાર્ગોપરઆવેલીમોટાભાગનીહોટલઅનેરેસ્ટોરન્ટનામાલિકમુસ્લિમોબનીગયાછે. તેઓઅમદાવાદ, વડોદરાઅનેસુરતમાંઘણીરેસ્ટોરન્ટઅનેહોટલનામાલિકપણછે. જોકે, કોઈતેમનેતેમનાનામથીઓળખીશકતુંનથી. આએટલામાટેછેકારણકેતેઓતેમનાવ્યવસાયમાટેમુસ્લિમનામોનોઉપયોગકરતાનથી. તેમનીઓળખછુપાવવામાટે, તેઓભેદભાવટાળવામાટેતેમનીહોટલઅનેકંપનીઓમાટેતુલસી, અદિતિ, પરસોલી, દીપવગેરેજેવાહિન્દીઅનેસંસ્કૃતનામોનોઉપયોગકરેછે. આવ્યૂહરચનાએતેમનેસફળતાઅપાવીછે. ખાસકરીનેઅમદાવાદઅનેવડોદરામાંમુસ્લિમવેપારીલોકોએબહુમાળીઇમારતોપણબાંધીહતી, જેમાંપ્રત્યેકમાં૨૦૦થી૧૦૦૦ફ્લેટછે, જેમાંપાર્કિંગઅનેઅન્યસુવિધાઓછે. સુરક્ષાનાડરથીમુસ્લિમોએમિશ્રવિસ્તારોછોડીદીધાહોવાથી, તેઓએજૂનામુસ્લિમવિસ્તારોનેઅડીનેઘરોઅનેબંગલાબનાવ્યાછે. આનાપરિણામેમુસ્લિમઘેટ્ટોઇઝેશનથયુંછે. પરંતુમુસ્લિમવસ્તીનુંવિભાજનહિન્દુકટ્ટરપંથીઓદ્વારાતેમનાજીવનઅનેસંપત્તિપરનાહુમલાઅનેમિશ્રવસ્તીમાંમુસ્લિમોનેપર્યાપ્તસુરક્ષાપ્રદાનકરવામાંરાજ્યનીનિષ્ફળતાનેકારણેથયુંહતું.

દક્ષિણગુજરાતનાજાણીતાધાર્મિકવ્યક્તિ, મુફ્તીઅહેમદદેવલવીનુંમાનવુંછેકેરમખાણોએમુસ્લિમોમાંશૈક્ષણિકકેન્દ્રોઅનેતબીબીસુવિધાઓજેવીસંસ્થાઓનીસ્થાપનાઅંગેપુનઃજાગૃતિપેદાકરીહતી. જ્યારેરમખાણોએસેંકડોમુસ્લિમોનાજીવલીધાહતાઅનેસમુદાયનેભારેઆર્થિકનુકસાનથયુંહતું, ત્યારેમુસ્લિમોએરમખાણોદરમિયાનઅનેતેપછીદર્દીઓનીસારવારઅંગેઅસહાયઅનુભવતાહતા, કારણકેમુસ્લિમવિસ્તારોમાંખૂબજઓછીતબીબીસુવિધાઓઉપલબ્ધહતી. તદુપરાંત, મુસ્લિમવિદ્યાર્થીઓનેબોર્ડનીપરીક્ષાઓમાંહાજરરહેવામાંપણસમસ્યાઓનોસામનોકરવોપડતોહતોકારણકેતમામશાળાઓઅનેકોલેજોબિન-મુસ્લિમવિસ્તારોમાંહતીજ્યાંમુસ્લિમવિદ્યાર્થીઓ, ખાસકરીનેમહિલાવિદ્યાર્થીઓ, રમખાણોનામહિનાઓપછીપણસલામતીઅનુભવતાનહતાકારણકેએકંદરવાતાવરણઅનુકૂળનહતું. આબદલાયેલાસંજોગોમાં, સમુદાયનેતેમનીમૂળભૂતજરૂરિયાતોપૂરીકરવામાટેશાળાઓ, કોલેજો, હોસ્પિટલોઅનેઅન્યમાળખાકીયસુવિધાઓનીસ્થાપનાકરવાનીતીવ્રજરૂરિયાતઅનુભવાઈહતી. આત્યંતિકપ્રકારનીપ્રતિકૂળતાએમુસ્લિમસમુદાયમાંતેમનાનાણાંશિક્ષણઅનેઆરોગ્યમાળખામાંપણરોકાણકરવામાટેજાગૃતિપેદાકરીછે. ગુજરાતમાં૨૦૦૨નારમખાણોપછીનોસમયગાળોગુજરાતીમુસ્લિમોમાટેપુનઃજીવનકહીશકાયછે. ભરૂચજિલ્લાનાજંબુસરખાતેજામિયાદારુલકુર્આનનામનીઈસ્લામિકસેમિનરીચલાવતામુફ્તીદેવલવીએસ્ત્રીરોગનાદર્દીઓમાટેવિશેષવ્યવસ્થાસાથેએકમલ્ટી-સ્પેશિયાલિટીહોસ્પિટલ, એકહાઈસ્કૂલઅનેઔદ્યોગિકતાલીમસંસ્થા (આઈટીઆઈ)નીસ્થાપનાકરીહતી. જોવડોદરાસ્થિતસામાજિકકાર્યકરઝુબેરમેમણનુંમાનીએતો, મુસ્લિમોએ૨૦૦૨થીરાજ્યભરમાંશિક્ષણઅનેઆરોગ્યક્ષેત્રેકરોડોરૂપિયાનુંરોકાણકર્યુંછે. તેમનુંકહેવુંછેકેસમગ્રરાજ્યમાં, ગ્રામીણઅનેઆંતરિકવિસ્તારોસહિતનાની-મોટીસેંકડોશાળાઓઅનેકોલેજોબનાવવામાંઆવીછે. ઝુબૈરકહેછેકે, શાળાઓસ્થાપવાથીમુસ્લિમોનીનોંધણીમાંપણવધારોથયોછેઅનેતેમનાડ્રોપઆઉટદરમાંઘટાડોથયોછે. જોકે, તેમનેલાગેછેકેમુસ્લિમવિસ્તારોમાંશૈક્ષણિકસુવિધાઓહજુપણઅપૂરતીછે, અનેસમુદાયમાંશૈક્ષણિકક્રાંતિલાવવામાટેહજુવધુપ્રયત્નોહાથધરવાનીજરૂરછે. દેશમાંશ્વેતક્રાંતિ (દૂધઉત્પાદન) લાવવામાટેજાણીતીઆણંદજિલ્લાનાઅંતરિયાળભાગમાંછેલ્લાબેદાયકાદરમિયાનસ્થાપવામાંઆવેલીકેટલીકશાળાઓમાંહનીફાસ્કૂલ (ઝ્રમ્જીઈસંલગ્નઅનેરહેણાંક), આણંદનેઅડીનેઆવેલાનાપાગામમાંએકશૈક્ષણિકસંકુલ, જેમાંશાળાકક્ષાથીમાંડીનેકલા, વાણિજ્યઅનેવિજ્ઞાનપ્રવાહમાંઅનુસ્નાતકસુધીનાઅભ્યાસક્રમોછે, મહેસાણાજિલ્લાનાઅંતરિયાળવિસ્તારમાંઆવેલનાકાદારઇન્સ્ટિટ્યૂટઑફનોલેજખાસકરીનેજિલ્લાનીગ્રામીણવસ્તીનેશિક્ષણપૂરુંપાડેછે. હિંમતનગરમાંસામાજિકકાર્યકરડો. બિલાલશેઠઅનેતેમનાસહયોગીઓદ્વારાઅનેસુકૂનટ્રસ્ટદ્વારારાજસ્થાનસરહદનજીકમોડાસામાંરેડિયન્સસ્કૂલનીસ્થાપનાકરવામાંઆવીહતી. મધ્યગુજરાતપ્રદેશમાંઆવેલભરૂચઅનેવિદેશમાંસ્થાયીથયેલાસૌથીધનાઢ્યગુજરાતીમુસ્લિમોનાઘરપાસે૨૦૦૨પહેલાકોઈસારીશાળાકેકોલેજનહતીપરંતુરાજ્યનાસૌથીમોટામદરેસાહતા. પરંતુ૨૦૦૨નારમખાણોમાંસમુદાયનાઅપમાનથીસમુદાયનીમાનસિકતાબદલાઈગઈહતી. તેહવેઘણીશાળાઓ, કોલેજોઅનેહોસ્પિટલોસ્થાપીહોવાનુંગૌરવધરાવેછે. જમાત-એ-ઈસ્લામીહિંદનાભૂતપૂર્વવરિષ્ઠકાર્યકારી, સ્વર્ગસ્થમૌલાનાઅબ્દુર્રહમાનેશહેરનીબહારનાભાગમાંટેકનિકલસંસ્થાઅનેબેચલરઓફકોમ્પ્યુટરએપ્લિકેશન્સ (બીસીએ) કોલેજઉપરાંતછોકરાઓઅનેછોકરીઓમાટેએકશાળાઅનેકોલેજનીસ્થાપનાકરીહતી. અન્યએકપરોપકારીએભરૂચનામાટલીવાલાખાતેમાટલીવાલાપબ્લિકસ્કૂલઅનેનેશનલહાઈવેનંબર૮પરભરૂચનાઔદ્યોગિકપટ્ટાનેઅડીનેઆવેલાખારોદગામમાંએકહોસ્પિટલઅનેનવસારીમાંયશફીનહોસ્પિટલનીસ્થાપનાકરીછે. કોંગ્રેસનાદિવંગતનેતાઅહમદપટેલેબેમલ્ટી-સ્પેશિયાલિટીહોસ્પિટલનીસ્થાપનાકરીહતીઃએકતેમનાવતનપિરામણગામમાંઅનેબીજીઅંકલેશ્વરમાંજેનુંભારતનાપૂર્વરાષ્ટ્રપતિપ્રણવમુખર્જીએઉદ્‌ઘાટનકર્યુંહતું. પિરામણગામમાંહોસ્પિટલનીસ્થાપનાૐસ્ઁગ્રામ્યવિકાસઅનેકલ્યાણફાઉન્ડેશનદ્વારાકરવામાંઆવીહતી, જેનીસ્થાપનારિલાયન્સઈન્ડસ્ટ્રીઝનાસ્થાપકધીરુભાઈઅંબાણીનીયાદમાંકરવામાંઆવીહતી. ૐસ્ઁએટલેહવાબેન (અહમદપટેલનામાતા) અનેમોહમ્મદભાઈ (અહમદપટેલનાપિતા) અનેતેમનીઅટકપટેલ. ૐસ્ઁફાઉન્ડેશનદ્વારાસંચાલિતમોબાઈલક્લિનિકભરૂચઅનેનર્મદાજિલ્લાનાઊંડાઅંતરિયાળવિસ્તારોમાંઆદિવાસીઓનેતબીબીસારવારપૂરીપાડેછે.

ઇસ્લામિકરિલીફકમિટીઓફગુજરાત (ૈંઇઝ્રય્), જમાત-એ-ઇસ્લામીહિંદનારાજ્યએકમનાકાર્યકર્તાઓદ્વારાશરૂકરવામાંઆવીહતી, આદિવાસીબહુલછોટાઉદેપુરજિલ્લામાંકવાંટ, પાનવાડઅનેઅન્યકેટલાકવિસ્તારોમાંમસ્જિદોઅનેમુસ્લિમનાઘરોનુંપુનઃનિર્માણતેઓએકર્યુંહતું.  આઈઆરસીજીએપાનવડમાંઅડધાડઝનથીવધુઆદિવાસીઓનુંપુનઃસ્થાપનકર્યુંજેમણેલગભગઅડધીસદીપહેલાઈસ્લામધર્મઅપનાવ્યોહતો. તેઓનેઆહુલ્લડમાંશારીરિકરીતેકોઈનુકસાનથયુંનહતું, પરંતુતેમનાઘરોતોડીપાડવામાંઆવ્યાહતાઅનેતેઓનેતેમનાગામમાંથીહાંકીકાઢવામાંઆવ્યાહતા. વ્યવસાયમાંસ્થાનિકમુસ્લિમલોકોએપણમધ્યપ્રદેશનીસરહદનજીકનાઆદિવાસીપટ્ટાનામધ્યમાંછોટાઉદેપુરખાતેઝ્રમ્જીઈસંલગ્નવરિષ્ઠમાધ્યમિકશાળાનુંનિર્માણકર્યુંછે. ૈંઇઝ્રય્એપંચમહાલજિલ્લા (ગોધરા)નાપાંડેરવાડાગામનારમખાણપીડિતોમાટેઘરોપણબનાવ્યાહતાઅનેસમગ્રગામનીવસ્તીમાટેપીવાનાપાણીનીસુવિધાપૂરીપાડવામાટેબોરવેલબનાવ્યોહતો. પહેલાગરીબહિંદુઓશ્રીમંતહિંદુઓનાબોરવેલમાંથીપીવાનુંપાણીખરીદતાહતા. જોકે, ૈંઇઝ્રય્પાણીપુરવઠોહિંદુઓઅનેમુસ્લિમોમાટેચૂકવણીવિનાસુલભછે.

જાણીતામાનવાધિકારકાર્યકર્તાપ્રો. જુઝારએસ. બંદૂકવાલાદ્વારાપ્રમોટકરાયેલઝિદનીઇલમાટ્રસ્ટ (અગાઉબરોડાવેલફેરસોસાયટી), માનવતાનાઉદ્દેશ્યનેપ્રોત્સાહનઆપવામાટેયમનનીસેવાકરીહતી. તેગરીબમુસ્લિમપરિવારોનાબાળકોનેમેડિકલ, એન્જિનિયરિંગઅનેઅન્યવ્યાવસાયિકઅભ્યાસક્રમોમાટેશિષ્યવૃત્તિપ્રદાનકરેછે. ડો. મોહમ્મદહુસૈન, જેવ્યવસાયેએકચિકિત્સકછે, જેઓતાજેતરમાંપ્રો. બંદૂકવાલાનાઅવસાનપછીઆટ્રસ્ટનાપ્રમુખબન્યાછે, તેઓકહેછેકેઅત્યારસુધીમાં૫,૦૦૦થીવધુવિદ્યાર્થીઓઆટ્રસ્ટનોલાભલઈચૂક્યાછે. ડૉ. હુસૈનનાજણાવ્યાઅનુસાર, લાભાર્થીઓમાંલગભગ૧,૦૦૦ઉમેદવારોછેજેમણેસ્મ્મ્જીઅનેપોસ્ટ-ગ્રેજ્યુએટમેડિકલડિગ્રીપ્રાપ્તકરીછે, ઉપરાંત૧૫૦૦એન્જિનિયરિંગઉમેદવારોછે. ટ્રસ્ટેચાલુશૈક્ષણિકવર્ષદરમિયાનસ્કોલરશિપતરીકેરૂા.૬૫લાખઆપ્યાછે. ટ્રસ્ટનાભંડોળમાંયોગદાનઆપનારાઓમાંનોબેલપુરસ્કારવિજેતાવેંકીરામકૃષ્ણનપણછે. ઢૈં્‌નીપ્રવૃત્તિઓએમુસ્લિમવસ્તીનાગરીબવર્ગોનેશૈક્ષણિકરીતેસશક્તબનાવ્યાછે, તેમનેઆર્થિકઅનેસામાજિકરીતેઉત્થાનઆપ્યુંછેઅનેનવીપેઢીમાંક્રાંતિકારીફેરફારોઆવ્યાછે. જેમાંથીઘણાએ૨૦૦૨નીહિંસાનોતાંડવજોયોનથી. થોડાવર્ષોપહેલા, બરોડામુસ્લિમડોકટર્સએસોસિએશન (મ્ડ્ઢસ્છ)એલાખોરૂપિયાનાખર્ચસાથેસીટીસ્કેન, એક્સ-રેઅનેઅન્યસુવિધાઓસાથેઅદ્યતનનિદાનકેન્દ્રનીસ્થાપનાકરીહતી. જેમાંદર્દીઓનેરાહતદરેઅનેગરીબલોકોનેવિનામૂલ્યેસુવિધાઆપવામાંઆવેછે. આરમખાણોએગુજરાતનામુસ્લિમધર્મગુરુઓમાંઆધુનિકશિક્ષણનીસુસંગતતાઅનેતેનામહત્વવિશેક્રાંતિકારીફેરફારોઆવ્યાછે. મદરેસાદારુલઉલૂમ, તાંદલજા, જેબરોડાનીહદમાંછે, તેનાપરિસરમાંઝ્રમ્જીઈસંલગ્નવરિષ્ઠમાધ્યમિકશાળાનીસ્થાપનાકરવામાંઆવીછેજેમાંમદરેસામાંથીપાસ-આઉટથયેલાલોકોપણઆધુનિકવિષયોશીખવામાટેપ્રવેશલેછે. લખનૌનાનદવાતુલઉલેમામુફ્તીઈમરાનેપાણીગેટનામુસ્લિમબહુમતીવાળાવિસ્તારમાંછોકરીઓમાટેફાતિમાઝોહરાસ્કૂલનીસ્થાપનાકરીછે. ડૉ. હુસૈનનાજણાવ્યામુજબ, કર્ણાટકમાંહિજાબવિવાદેસ્થાનિકમુસ્લિમવસ્તીનેવધુહચમચાવીદીધીછેઅનેતેમનેતેમનાસુષુપ્તિચક્રમાંથીબહારઆવવામાટેપ્રેરણાઆપીછે. તેકહેછેકેઘણામુસ્લિમમૌલવીઓહવેવધુઆધુનિકમુસ્લિમશૈક્ષણિકસંસ્થાઓસ્થાપવાનુંવિચારીરહ્યાછેજેથીમુસ્લિમછોકરીઓતેમનીપોતાનીસંસ્કૃતિઅનેધર્મનુંપાલનકરવાનીસાથેઅન્યશિક્ષણમેળવીશકે. ડૉ. હુસૈનકહેછેકેહાલનીસંસ્થાઓઝડપથીવધીરહેલીમાંગનેધ્યાનમાંરાખતાઅપૂરતીલાગેછે. ગુજરાતમાઈનોરિટીકોઓર્ડિનેશનકમિટી (ય્સ્ઝ્રઝ્ર) ચલાવતાઅમદાવાદસ્થિતકાર્યકર્તામુજાહિદનફીસનુંમાનવુંછેકેરમખાણોદરમિયાનસરકારનીશંકાસ્પદભૂમિકાનેકારણેમુસ્લિમોએસરકારમાંથીવિશ્વાસગુમાવીદીધોહતો. કારણકેતેઓનેલાગ્યુંકેસરકારતેમનાવિકાસમાટેપૂરતુંકામકરશેનહીં, માટેમુસ્લિમોએપોતેભંડોળએકત્રકર્યુંઅનેતેમનાવિસ્તારોમાંશાળાઓ, હોસ્પિટલોઅનેઅન્યમાળખાકીયસુવિધાઓનીસ્થાપનાકરીછે. તેમનુંકહેવુંછેકે, સરકારેશાળાઓઅનેતબીબીસુવિધાઓઆપવાનેબદલે, મુસ્લિમબહુમતીવાળાવિસ્તારોમાંપોલીસસ્ટેશનોઅનેચોકીઓસ્થાપિતકરીહતી, જેનાથીશહેરનામુસ્લિમરહેણાંકવિસ્તારોબદનામથયાછે. ઉદાહરણતરીકે, અમદાવાદનાજુહાપુરા, ગુજરાતનાસૌથીમોટામુસ્લિમવિસ્તારવેજલપુરમાંપોલીસસ્ટેશન, અનેકપોલીસચોકીઓ, આસિસ્ટન્ટપોલીસકમિશનરનીઓફિસઅનેગુજરાતનુંસ્પેશિયલઓપરેશનગ્રુપ (ર્જીંય્) સેન્ટરછે. એહકીકતછેકેજુહાપુરામાંગુનાનીઘટનાઓપડોશીબિન-મુસ્લિમવિસ્તારોનીતુલનામાંસૌથીઓછીછે. જુહાપુરાનીમધ્યમાંઆવેલીએગ્રીકલ્ચરકોલેજનાપ્રાંગણમાંએસઓજીરાખવામાંઆવીછે. જ્યારેકોલેજબંધકરવામાંઆવીહતી, ત્યારેસ્થાનિકમુસ્લિમોએમાંગકરીહતીકેશાળાચલાવવામાટેઅમુકટ્રસ્ટનેઆજગ્યાઆપવામાંઆવે, પરંતુરાજ્યસરકારેનાપાડીહતીઅનેતેનાબદલેત્યાંએસઓજીકચેરીઊભીકરીહતી. નફીસનામતે, અધુપોલીસકેન્દ્રોમુસ્લિમોમાંધાકઅનેડરપેદાકરેછે. ગંભીરઅવરોધોહોવાછતાંઅનેરાજ્યસરકારનાવલણઅનેભૂમિકામાંકોઈફેરફારનથયોહોવાછતાં, મુસ્લિમએનજીઓઅનેઅન્યલોકોનીમહેનતથીઅમદાવાદમાંપરિસ્થિતિમાંઘણોસુધારોથયોછે. તબલીગીજમાતનાકાર્યકરઅફઝલમેમણનાનેતૃત્વહેઠળનાગુજરાતસાર્વજનિકકલ્યાણટ્રસ્ટેશહેરમાંશમાગ્રૂપઑફસ્કૂલ્સહેઠળસાતસિનિયરસેકન્ડરીસ્કૂલ, બાપુનગરમાંનૂતનભારતીયવિદ્યાલય, ફારૂક-એ-આઝમસ્કૂલનીબેશાખાઓનીસાંકળબનાવીછેજેમાંએકફિઝીયોથેરાપીકોલેજ, એકમ્.જીષ્ઠ. નર્સિંગકૉલેજ, એકજનરલનર્સિંગકૉલેજ, અનેએકછદ્ગસ્પેરામેડિકલકૉલેજછે. તેમનાટ્રસ્ટેજમાલપુરમાંઅદ્યતનતબીબીસાધનોઅનેચોવીસકલાકકટોકટીનીસુવિધાઓસાથેઅલ-શિફાહોસ્પિટલપણસ્થાપીછે. મેમણકહેછેકે, હુલ્લડોએમુસ્લિમસમુદાયનેખરાબરીતેબરબાદકરીદીધાહતા. પરંતુહવેપરિસ્થિતિબદલાઈરહીછે, રમખાણોપછીશિક્ષણપ્રત્યેજાગૃતિવધીછે, પરંતુમુસ્લિમોહજુપણશિક્ષણમાંખૂબપછાતછે. તેમનેલાગેછેકેમુસ્લિમછોકરાઓઅનેછોકરીઓશિક્ષણમાંપાછળરહેછેતેનુંમુખ્યકારણગરીબીછે. અમદાવાદનામુસ્લિમોએહિંદુઓનાટ્રસ્ટદ્વારાસંચાલિતબેશાળાઓખરીદીલીધીછે. હિંદુમેનેજમેન્ટનેતેમનેચલાવવામાંરસનહતોકારણકેઆસંસ્થાઓમાંમુસ્લિમવિદ્યાર્થીઓનીસંખ્યા૯૦ટકાથીવધુથઈગઈહતી. પરંતુમુસ્લિમજૂથોનેવેચવાઅનેસ્થાનાંતરિતકરવામાટેહિંદુમાલિકોનીપ્રશંસાથવીજોઈએ, જેદર્શાવેછેકેસામાન્યરીતેહિંદુઓમુસ્લિમોપ્રત્યેનફરતધરાવતાનથી. જ્યારેતેમાંથીએક, શાંતિનિકેતનશાળા, મુસ્લિમબહુમતીજુહાપુરાઅનેહિંદુબહુમતીવેજલપુરવચ્ચેનીસરહદોપરસ્થિતછે, અંકુરશાળાઅપમાર્કેટઅને૧૦૦ટકાહિંદુ-પડોશમાંસ્થિતછે. અમદાવાદમાંમિર્ઝાપુરનીસેન્ટઝેવિયર્સસ્કૂલમાંમુસ્લિમવિદ્યાર્થીઓનીસંખ્યાવધીનેલગભગ૯૦ટકાથઈગઈછેકારણકેમુસ્લિમોનીવધતીજતીમાંગઅનેહિંદુઓતેમનાબાળકોનેખ્રિસ્તીસંસ્થાઓમાંમોકલવાનુંટાળવાનેકારણેઅનેધર્મપરિવર્તનનાનકારાત્મકપ્રચારનેકારણેતેઓખ્રિસ્તીશાળામાંપોતાનાબાળકોનેમોકલતાનથી. જુહાપુરામાંજુહાપુરામાંઇરાકહોસ્પિટલઅનેઅમીનાખાતુનમલ્ટી-સ્પેશિયાલિટીહોસ્પિટલજેવીઅન્યઘણીસંસ્થાઓશરૂથઈછે, આઉપરાંતજૂનાઅમદાવાદમાંદરિયાપુરનીએકમોટીહોસ્પિટલ. ૨૦૦૨પછીમુસ્લિમોનાવિસ્તારોમાંઅનેકશાળાઓઅનેદવાખાનાઓપણબનાવવામાંઆવ્યાછે, જેસ્થાનિકલોકોનીજરૂરિયાતોનેપૂરીકરેછે.

માનવાધિકારસંસ્થાઓનીમદદથીગુજરાતનામુસ્લિમોએહિંમતપૂર્વકન્યાયમેળવવામાટેલાંબીકાનૂનીલડાઈપણલડીહતી. તિસ્તાસેતલવાડ, જેએકપ્રતિષ્ઠિતગુજરાતીપરિવારમાંથીઆવેછેઅનેમુંબઈમાંસ્થાયીછે, તેઓગરીબોઅનેપીડિતોનામાનવાધિકારનીરક્ષાકરવાનીતેમનીમજબૂતપ્રતિબદ્ધતાનેકારણેગુજરાતમાંમુસ્લિમપરિવારોમાંમાનવઅધિકારમાટેનીલડતમાટેસમર્પિતઅનેજાણીતુંનામબનીગયાછે. ભૂતપૂર્વસાંસદએહસાનજાફરીનીઘાતકીહત્યાસહિતના૨૦૦૨નાજઘન્યઅપરાધોમાટેકોઈઆરોપીનેફાંસીઆપવામાંઆવીનહોવાછતાં, ઘણાલોકોનેઆજીવનકેદનીસજાઆપવામાંઆવીહતી, અનેતેમાંથીઘણાજેલમાંતેમનીસજાભોગવીરહ્યાછે. દેશમાંથયેલાકોમીરમખાણોમાંઆટલીમોટીસંખ્યામાંઆરોપીઓનેક્યારેયસજાથઈનથી. ગુજરાતમાંનરેન્દ્રમોદીકેબિનેટમાંબાળઅનેમહિલાવિકાસમંત્રીમાયાકોડનાનીનીધરપકડકરવામાંઆવીહતીઅનેતેમને૨૮વર્ષનીજેલનીસજાફટકારવામાંઆવીહતી. તેણી “નરોડાપાટિયાહત્યાકાંડકેસનીઆરોપી”હતી. જોકે, ભાજપેવડાપ્રધાનતરીકેમોદીસાથેકેન્દ્રમાંસત્તાહસ્તગતકર્યાપછીગુજરાતહાઈકોર્ટદ્વારાજુલાઈ૨૦૧૪માંતેણીનેનિર્દોષજાહેરકરવામાંઆવીહતી. આશ્ચર્યનીવાતએછેકેસ્પેશિયલઇન્વેસ્ટિગેશનટીમ (જીૈં્‌) એતેણીનાનિર્દોષછુટકારાનેસુપ્રીમકોર્ટમાંપડકાર્યોનહતો.

મોદીઓફિસમાંએકમાત્રમુખ્યપ્રધાનતરીકેનીવિશિષ્ટતાનોઆનંદમાણતાહતાપરંતુઆરમખાણોમાંતેમનીશંકાસ્પદભૂમિકામાટેસતતનવકલાકસુધીપૂછપરછકરવામાંઆવીહતી. કોમીહિંસાદરમિયાનરાજ્યનાગૃહમંત્રીગોરધનઝડફિયાનીપણપૂછપરછકરવામાંઆવીહતી. એહસાનજાફરીનીપત્નીઝાકિયાજાફરીદ્વારાદાખલકરવામાંઆવેલારમખાણોનાકેસમાંમોદીઅનેતેમનામંત્રીઓ, ભાજપનાઅનેકધારાસભ્યો, ૈંછજીઅનેૈંઁજીઅધિકારીઓનીસંડોવણીનોઆક્ષેપકરતી “મોટાષડયંત્ર”વિશેનીઅરજીહજુપણસુપ્રીમકોર્ટમાંપેન્ડિંગછે. રાજકીયઆરોપીઓનેવિવિધઅદાલતોમાંથીક્લીનચીટમળીહોવાછતાં, શ્રીમતીજાફરીનીસર્વોચ્ચઅદાલતમાંઅરજીહજુપણતેમનામાટેએકભયછે. આબધુન્યાયમાટેલડવામાટેગુજરાતીમુસ્લિમોનીહિંમતઅનેનિશ્ચયદર્શાવેછે.

– સૈયદખાલિકઅહમદ

(સૌ. : ઈન્ડિયાટુમોરો.નેટ)