National

ભારતમાં અસમાનતા તીવ્ર બની છે : તીસ્તા સેતલવાડ

‘સબરંગ ઇન્ડિયા’નાં સહ-સ્થાપક તીસ્તા સેતલવાડે તાજેતરમાં માનવ અધિકારના મુદ્દાઓને સમર્પિત ઇટાલિયન ફિલ્મ મહોત્સવના ભાગરૂપે “રોગચાળો અને લોકશાહી” પર ચર્ચામાં ભાગ લીધો હતો

ઇટાલીના નેપલ્સમાં નવેમ્બર ૧૭ના રોજ ફેસ્ટિવલ ડેલ સિનેમા દેઇ દિરીતિ ઉમાની દી નેપોલી અથવા હ્યુમન રાઇટ્‌સના ફિલ્મ ફેસ્ટિવલની બારમી આવૃત્તિની શરૂઆત થઈ. કોવિડ-૧૯ રોગચાળાને પગલે ફિલ્મમેકર્સ, કાર્યકરો અને બૌદ્ધિકો ઇટાલીમાંથી અને વિશ્વમાંથી લોકશાહી અને માનવ અધિકાર પર ચર્ચા કરવા એકઠા થયા. બધાને યાદ હશે કે રોગચાળાની શરૂઆતમાં ઇટાલી સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત હતું અને હવે ભારત ઝડપથી ફેલાયેલા ચેપ સાથે સંઘર્ષ કરી રહ્યું છે. ફિલ્મ મહોત્સવના ભાગ રૂપે એક ઑનલાઇન ચર્ચા યોજવામાં આવી હતી, જેમાં બે ભારતીય દિગ્ગજો જોવા મળ્યા હતા; લેખક અરુંધુતી રોય અને પત્રકાર અને માનવાધિકાર કાર્યકર્તા તીસ્તા સેતલવાડ, જેમણે લોકશાહી, માનવાધિકાર અને ખાસ કરીને સામાજિક-આર્થિક રીતે પછાત સમુદાયો અને ધાર્મિક લઘુમતીઓના જીવન અને આજીવિકા પર પડેલી રોગચાળા પછીની પરિસ્થિતિ દર્શાવી.
અરુંધુતિ રોયે હકીકતમાં કોવિડ-૧૯ રોગચાળો અને નવેમ્બર ૨૦૧૬માં શાસક શાસન દ્વારા બિનઆયોજિત નોટબંદી આપત્તિ વચ્ચે સમાનતા બતાવી હતી. રોયે ફાઇનાન્સિયલ ટાઇમ્સમાં આના વિશે તાજેતરના અવતરણમાં લખ્યું હતું. રોય પછી, ત્યાંથી આગળ વધતાં સેતલવાડે સરકારની ભાડૂતી મીડિયાની સહાયથી અસંમતિજનક અવાજોને દબાવી દેવાની યાદ અપાવી. “હકીકત એ છે કે અરૂંધુતિ રોય ઇતિહાસના કોઈ ચોક્કસ મુદ્દા પર ભારતના કોઈપણ શીર્ષ પ્રકાશનોમાં લખી શકે છે, પરંતુ હવે તેમને ફાઇનાન્સિયલ ટાઇમ્સમાં લખવું પડે છે, આ વસ્તુ પોતે એક કહાની કહે છે. સેતલવાડે ઉમેર્યું કે, ‘’ મીડિયા, ખાસ કરીને ઇલેક્ટ્રોનિક મીડિયા વ્યાપક લોકશાહી ચિંતાઓ વિશે વાત કરી રહ્યું નથી. મોટાભાગનાં મીડિયા આ સરકાર માટે વર્ચ્યુઅલ રીતે પ્રચાર સાધન બની ગયા છે.”
ત્યારબાદ સેતલવાડે ભારતમાં ‘હેવ્સ’ અને ‘હેવ-નોટ્‌સ’ વચ્ચેનો વધતું અંતર સમજાવતાં કહ્યું, “ભારતીય લોકશાહીમાં સામાજિક, આર્થિક અને રાજકીય અસમાનતા તીવ્ર થઈ ગઈ છે. ૨૦૦૦માં અમારી પાસે ૯ અબજોપતિ હતા. ૨૦૧૮માં, અમારી પાસે ૧૧૯ અબજોપતિ છે. સંસદમાં અમારા ૮૩ ટકા પ્રતિનિધિઓ અબજોપતિ છે.” તેઓ તેમના પ્રભાવનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરે છે તે જણાવતાં તેમણે કહ્યું, “આજે આ અબજોપતિ ખાણકામ કંપનીઓ, ટીવી કંપનીઓ અને ટેલિકોમ કંપનીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.” સેતલવાડે લિંચિંગ્સ તેમજ નાગરિકત્વના કાયદાઓમાં થયેલા સુધારાને વ્યાપક વૈચારિક પ્રોજેક્ટ તરીકે સંદર્ભિત કર્યા છે જે રોગચાળા પહેલા પણ કામ કરી રહ્યા હતા. સેતલવાડે એ પણ સમજાવ્યું કે કેવી રીતે આસામમાં રાષ્ટ્રીય રજિસ્ટર ઓફ સિટીઝન્સ (એનઆરસી) આ કાર્યસૂચિનો એક ભાગ હતો, પરંતુ આખરે માત્ર મુસ્લિમ લઘુમતીઓને જ નહીં, પરંતુ બંગાળી હિન્દુઓ અને ગોરખા જેવા સ્વદેશી સમુદાયો સહિતના અન્ય હાંસિયામાં ધકેલી દેવાયેલા સમુદાયોને પણ અસર થઈ. નાગરિકતા સુધારો અધિનિયમનો ઉલ્લેખ કરતાં તેમણે જણાવ્યું હતું કે, રોગચાળો આવ્યાના પહેલા, દેશભરમાં સર્જનાત્મક અને શાંતિપૂર્ણ વિરોધ પ્રદર્શન થયા હતા, જ્યાં લોકોએ સીએએની નિંદા કરી હતી. સેતલવાડે કહ્યું, “શાહીન બાગ એ મુસ્લિમ મહિલાઓ દ્વારા ભારતીય તરીકે ગણાતા હોવાનો દાવો કરવામાં આવતા વિરોધ પ્રદર્શનનું પ્રેરણારૂપ ઉદાહરણ હતું. તે કોઈ સાંપ્રદાયિક વિરોધ નહોતો, તે નાગરિકો તરીકે તેમના હકનો દાવો કરતો વિરોધ હતો.”
તેમણે જણાવ્યું કે, “થોડા સમય માટે એવું લાગ્યું કે સરમુખત્યારશાહી સરકારને શું કરવું તે ખબર નથી. તેઓ આશ્ચર્યમાં પડી ગયા, “સેતલવાડે ઉમેર્યું,” અઢી મહિનાના વિરોધ પ્રદર્શનથી શાસનની સામે ઉભા રહેવાની આશાઓ બંધાઈ હતી અને ત્યારબાદ લોકડાઉન થઈ ગયું.” સ્થળાંતર સંકટની ઉત્પત્તિ વિશે જણાવતા સેતલવાડે જણાવ્યું હતું કે રોગચાળા દરમિયાન આર્થિક રીતે નબળા વર્ગની ભૂખ મટાડવા માટે સરકારે ૯૦ મિલિયન ટન જેટલું અનાજ છોડ્યું નથી. “ભૂખમરાની સંભાવનાથી ડરતા, સ્થળાંતર કરનારાઓ તેમના ગામોમાં પાછા ફરવા લાગ્યા. ૧૦ મિલિયન સ્થળાંતર કરનારાઓએ ટ્રેનો પકડી, પરંતુ ટિકિટ ખરીદવા માટે પૈસા ઉધાર લેવા પડ્યા કારણ કે સરકારે તેમને કલ્યાણ સહાયતા આપવાનો ઇનકાર કર્યો. ”
સેતલવાડે કહ્યું, “રોગચાળા પછીની વાસ્તવિક વાર્તા ભૂખ, દ્વેષ, ન્યાયતંત્ર અને ચૂંટણી પંચ જેવી સંસ્થાઓના પતનની છે.”
(સૌ. : સબરંગ ઈન્ડિયા)

About author

Articles

"VOICE OF TRUE JOURNALISM"
    Related posts
    National

    મુંબઇમાં સલમાન ખાનના ઘરની બહાર ગોળીબાર : CCTV ફૂટેજમાં શૂટરો મોટરસાઈકલ પર ભાગી જતા દેખાયા

    મુંબઈના બાંદ્રામાં બોલિવૂડ…
    Read more
    NationalPolitics

    દિલ્હી હાઈકોર્ટે કેજરીવાલની ધરપકડ સામેની અરજી ફગાવી

    કેજરીવાલની ધરપકડ માટે ઇડી પાસે પૂરત…
    Read more
    National

    અરવિંદ કેજરીવાલની કસ્ટડીમાં ૪ દિવસનો વધારો

    એક અઠવાડિયાના રિમાન્ડ પછી ગુરૂવારે…
    Read more
    Newsletter
    Become a Trendsetter

    Sign up for Davenport’s Daily Digest and get the best of Davenport, tailored for you.