(એજન્સી) બિજનૌર, તા.૧૨
ઉત્તરપ્રદેશના બિજનૌર જિલ્લામાં એક મુસ્લિમ ધર્મગુરુની ધરપકડ કરવામાં આવી અને તેમને ૧૪ દિવસની ન્યાયિક કસ્ટડીમાં મોકલવામાં આવ્યા. પોલીસે મસ્જિદમાંથી લાઉડસ્પીકર જપ્ત કર્યું હતું અને આરોપ મૂક્યો હતો કે અઝાન નિર્ધારિત મર્યાદા કરતાં વધુ અવાજમાં વગાડવામાં આવી રહી હતી. નજીબાબાદના મકબરા વિસ્તારમાં આવેલી મસ્જિદમાં અઝાન આપતા મુઅઝિ્‌ઝન મોહમ્મદ ફૈઝાનની ધરપકડ શનિવારે કરવામાં આવી હતી. પોલીસ અધિક્ષક કૃષ્ણ કુમાર બિશ્નોઈ ‘સમાધાન દિવસ’ નામના જાહેર ફરિયાદ નિવારણ કાર્યક્રમમાં જઈ રહ્યા હતા ત્યારે તેમણે રસ્તા પરથી અઝાનનો અવાજ સાંભળ્યો હતો. આ ઘટના બપોરે લગભગ ૧૨ઃ૪૦ વાગ્યે બની હતી, જ્યારે નજીબાબાદમાં સરકારી ઇન્ટર કોલેજ પાસે આવેલી નજીબ-ઉદ-દૌલા મસ્જિદમાં ‘ઝુહર’ની અઝાન આપવામાં આવી રહી હતી. બિશ્નોઈએ રસ્તા પરથી અઝાનનો અવાજ સાંભળ્યા બાદ સ્થાનિક પોલીસને મસ્જિદની તપાસ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. પોલીસે મસ્જિદમાં પ્રવેશ કર્યો અને લાઉડસ્પીકર જપ્ત કર્યું; આરોપ મૂકવામાં આવ્યો કે તેનો અવાજ નિર્ધારિત મર્યાદા કરતાં વધુ હતો. ત્યારબાદ સબ-ઇન્સ્પેક્ટર સૌરભ સિંહે ફરિયાદ નોંધાવી હતી, જેના પગલે પોલીસે ફૈઝાનની ધરપકડ કરી અને તેમને સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટની કોર્ટમાં રજૂ કર્યા, જ્યાંથી તેમને ૧૪ દિવસની ન્યાયિક કસ્ટડીમાં મોકલી દેવામાં આવ્યા. પોલીસ ફરિયાદમાં આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો કે લાઉડસ્પીકર મસ્જિદની અંદર છુપાવવામાં આવ્યું હતું અને બહારથી દેખાતું ન હતું. તેમાં વધુમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે વધુ અવાજને કારણે વૃદ્ધો, બાળકો અને બીમાર વ્યક્તિઓ માટે જોખમ ઊભું થયું હતું અને તેનાથી લોકોમાં રોષ ફેલાયો હતો. અહીં એ નોંધવું મહત્વપૂર્ણ છે કે પોલીસે મસ્જિદમાં નોંધાયેલા અવાજના ડેસિબલ સ્તરનો ઉલ્લેખ કર્યો નથી કે લાઉડસ્પીકર જપ્ત કરતા અને ધર્મગુરુની ધરપકડ કરતા પહેલા ડેસિબલ મીટરનો ઉપયોગ કરીને અવાજનું ઔપચારિક માપન કર્યું હતું કે કેમ, તે અંગે પણ સ્પષ્ટતા કરી નથી. નજીબાબાદના શહેર કાઝી અફાન-ઉલ-હકે પોલીસની કાર્યવાહીની ટીકા કરતા કહ્યું કે ફૈઝાનની ધરપકડ કરીને જેલમાં મોકલવાને બદલે તેને માત્ર ચેતવણી આપવી જોઈતી હતી. ‘અમર ઉજાલા’ના અહેવાલ મુજબ, હકે કહ્યું, “મસ્જિદોના મુએઝિન (અઝાન આપનાર) ધાર્મિક વ્યક્તિઓ હોય છે. પોલીસે તેને ફરીથી ભૂલ ન કરવાની ચેતવણી આપીને મુક્ત કરી દેવો જોઈતો હતો.” આ ઘટના બાદ, એસપી બિશ્નોઈએ લાઉડસ્પીકરના ઉપયોગ અંગેના નિયમોના અમલીકરણમાં બેદરકારી દાખવવા બદલ બીટ ઓફિસર લલિત કુમારને સસ્પેન્ડ કર્યા હતા. બિશ્નોઈએ કહ્યું કે ધાર્મિક સ્થળોએ નિર્ધારિત મર્યાદાથી વધુ લાઉડસ્પીકર ચલાવવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે ધાર્મિક નેતાઓને ચેતવણી આપવામાં આવી છે અને પોલીસ સ્ટેશનના વડાઓને સૂચના આપવામાં આવી છે કે તેઓ બીટ કોન્સ્ટેબલો પાસેથી એવા સોગંદનામા મેળવે જેમાં તેમના સંબંધિત વિસ્તારોમાં અવાજ સંબંધિત નિયમોનું પાલન થતું હોવાની ખાતરી આપવામાં આવી હોય. તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે નિયમોનું વધુ ઉલ્લંઘન થવાના કિસ્સામાં સંબંધિત સ્ટેશન હાઉસ ઓફિસર અને બીટ કોન્સ્ટેબલ બંને સામે કાર્યવાહી થઈ શકે છે. ગયા મહિને, બિજનૌર વહીવટીતંત્રે ધાર્મિક સ્થળોએ નિર્ધારિત મર્યાદાથી વધુ અવાજ સાથે ચાલતા લાઉડસ્પીકરો સામે ઝુંબેશ હાથ ધરી હતી, જે દરમિયાન મસ્જિદો, મંદિરો અને ગુરુદ્વારાઓમાંથી લાઉડસ્પીકર હટાવવામાં આવ્યા હતા. આ ઘટના ઉત્તર પ્રદેશમાં અવાજ પ્રદૂષણના નિયમોના અમલીકરણ વચ્ચે બની છે, જ્યાં ધાર્મિક સ્થળોએ લાઉડસ્પીકરના ઉપયોગ અંગે વારંવાર વહીવટીતંત્ર દ્વારા તપાસ કરવામાં આવી છે. મે ૨૦૨૦માં, અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે ચુકાદો આપ્યો હતો કે અઝાન આપવી એ ધાર્મિક સ્વતંત્રતા હેઠળ સુરક્ષિત છે, પરંતુ લાઉડસ્પીકર દ્વારા તેનું પ્રસારણ કરવું એ તે અધિકારનો આવશ્યક ભાગ નથી. કોર્ટે એમ પણ કહ્યું છે કે લેખિત પરવાનગી વિના ધાર્મિક સ્થળોએ લાઉડસ્પીકર અને પબ્લિક એડ્રેસ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરી શકાતો નથી. અવાજ પ્રદૂષણ (નિયમન અને નિયંત્રણ) નિયમો, ૨૦૦૦ અને સુપ્રીમ કોર્ટના ૨૦૦૫ના ચુકાદા હેઠળ, નિર્ધારિત અપવાદોને બાદ કરતાં, સામાન્ય રીતે રાત્રે ૧૦ વાગ્યાથી સવારે ૬ વાગ્યાની વચ્ચે લાઉડસ્પીકર અને પબ્લિક એડ્રેસ સિસ્ટમના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ છે. રહેણાંક વિસ્તારો માટે નિર્ધારિત અવાજની મર્યાદા દિવસ દરમિયાન ૫૫ ડેસિબલ અને રાત્રે ૪૫ ડેસિબલ છે. ૨૦૨૨માં, ઉત્તરપ્રદેશ પોલીસે જણાવ્યું હતું કે તેણે રાજ્યભરના ધાર્મિક સ્થળોએથી ૫૩,૯૪૨ અનધિકૃત લાઉડસ્પીકર હટાવ્યા હતા અને અન્ય ૬૦,૨૦૦ લાઉડસ્પીકરના અવાજની તીવ્રતા (વોલ્યુમ) ઘટાડીને તેને નિર્ધારિત મર્યાદામાં લાવ્યા હતા.