મહત્ત્વપૂર્ણ જળમાર્ગના સંચાલનને લઈને અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ફરી જંગ છેડાયો; વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને તેલના ભાવ પર સંકટના વાદળો
(એજન્સી) તેહરાન/વોશિંગ્ટન, તા.૧૪
વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ ગણાતી હોર્મુઝની સમુદ્રધુની (Strait of Hormuz) પર નિયંત્રણ મેળવવા માટે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલો વિવાદ હવે ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. અમેરિકા દ્વારા ઈરાન પર સતત ત્રીજા દિવસે કરવામાં આવેલા હવાઈ હુમલા વચ્ચે ઈરાની સંસદે આ જળમાર્ગ અંગે એક નવું બિલ રજૂ કર્યું છે. ઈરાનની સંસદની સુરક્ષા સમિતિના વડા ઈબ્રાહિમ અઝીઝીએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ’X’ પર જાહેરાત કરી હતી કે, અમેરિકી ડ્રોન તોડી પાડવાની સાથે જ સંસદમાં ‘હોર્મુઝની સમુદ્રધુની અને પર્સિયન ગલ્ફની સુરક્ષા તથા ટકાઉ પ્રગતિ માટેના વ્યૂહાત્મક પગલાં’ અંગેનું બિલ સત્તાવાર રીતે રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. અઝીઝીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે ઈરાન પોતાની રેડ લાઈન્સના રક્ષણ માટે કટિબદ્ધ છે અને આ માત્ર શરૂઆતનું પગલું છે, આગામી સમયમાં વધુ કડક પગલાં લેવામાં આવશે.અમેરિકાની સૈન્ય બળથી જળમાર્ગ ખોલવાની ધમકી અને નાકાબંધીની જાહેરાત : આ તણાવ ત્યારે વધુ વધી ગયો જ્યારે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાની બંદરો પર ફરીથી અમેરિકી નાકાબંધી (Blockade) લાદવાની અને હોર્મુઝની સમુદ્રધુનીમાંથી પસાર થતા જહાજોની સુરક્ષાના બદલામાં ફી વસૂલવાની જાહેરાત કરી. આ જાહેરાતના ગણતરીના કલાકોમાં જ અમેરિકાએ ઈરાન પર ભીષણ હુમલા શરૂ કરી દીધા હતા. યુએસ સેન્ટ્રલ કમાન્ડે જણાવ્યું છે કે તેઓએ ઈરાનના દરિયાકાંઠાની સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ, મિસાઈલ અને ડ્રોન સાઇટ્સ તેમજ નૌકાદળની ક્ષમતાઓને નિશાન બનાવી છે, જેથી તે નિર્દોષ નાગરિકો અને વ્યાપારી જહાજો પર હુમલા ન કરી શકે. જોકે, નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે સૈન્ય બળથી આ જળમાર્ગ ખુલ્લો રાખવા માટે અમેરિકાને એક વિશાળ સૈન્ય કાફલા અથવા હજારો સૈનિકોને ઈરાનની ધરતી પર ઉતારવા પડશે.વૈશ્વિક નીતિઓમાં મોટો ફેરફાર અને ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં ઉછાળો : રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર જણાવ્યું કે, “અમે ઈરાની નાકાબંધી ફરી લાગુ કરી રહ્યા છીએ. અન્ય તમામ દેશો હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીનો મુક્ત ઉપયોગ કરી શકશે, પરંતુ સુરક્ષાના બદલામાં કાર્ગોના કુલ મૂલ્યના ૨૦ ટકા ફી ચૂકવવી પડશે.” અમેરિકાનો આ નિર્ણય તેની સદીઓ જૂની મુક્ત નૌકાદળ સંચાલનની નીતિથી તદ્દન વિપરીત છે, જેના કારણે વૈશ્વિક સ્તરે ચિંતા વ્યાપી ગઈ છે. આ તણાવની સીધી અસર આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર પર જોવા મળી છે, જ્યાં બેન્ચમાર્ક બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઈલનો ભાવ વધીને પ્રતિ બેરલ ૮૬ ડોલરને પાર થઈ ગયો છે. જો આ વિવાદ વહેલી તકે નહીં ઉકેલાય તો વૈશ્વિક સ્તરે મોંઘવારી ફાટી નીકળવાની દહેશત છે.મધ્ય પૂર્વમાં જવાબી હુમલા :UAE અને ડચ જહાજોને કરાયા ટાર્ગેટ અમેરિકી હુમલાના જવાબમાં ઈરાને પણ મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકાના સહયોગી દેશો અને જહાજો પર જવાબી હુમલા તેજ કર્યા છે. સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) સાથે સંકળાયેલા બે તેલ ટેન્કર્સ ‘મોમ્બાસા’ અને ‘અલ બાહિયા’ પર ઈરાનની પેરામિલિટરી રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ દ્વારા હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં એક નાવિકનું મોત નીપજ્યું છે અને આઠ અન્ય ઘાયલ થયા છે. આ સિવાય ઓમાનના દરિયા કિનારે એક ડચ શિપિંગ કંપનીના જહાજ ‘સ્ટોલ્ટ મેગ્નેશિયમ’ પર પણ હુમલો થયો હતો, જેના કારણે તેના એન્જિન રૂમમાં આગ લાગી ગઈ હતી. બીજી તરફ, અમેરિકાના પાંચમા નૌકાદળ કાફલાના મુખ્ય મથક એવા બહેરીનમાં ઈરાની મિસાઈલના ડરથી ત્રણ વાર સાયરન વગાડવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે જોર્ડનની સેનાએ ઈરાન તરફથી આવેલી ચાર મિસાઈલોને હવામાં જ તોડી પાડી હોવાનો દાવો કર્યો છે.વચગાળાની શાંતિ સમજૂતી જોખમમાં, ઇઝરાયેલ-લેબેનોન વાટાઘાટો પર નજર : આ હિંસક અથડામણોને કારણે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધ રોકવા અને જળમાર્ગ ખોલવા માટે કરવામાં આવેલી ૬૦ દિવસની વચગાળાની શાંતિ સમજૂતી હવે સંપૂર્ણપણે પડી ભાંગી છે. આ સમજૂતી હેઠળ ઈરાન ૬૦ દિવસ સુધી મફત જહાજ પસાર થવા દેવા સંમત થયું હતું, પરંતુ ત્યારબાદની સ્થિતિ સ્પષ્ટ નહોતી. આ ભૌગોલિક રાજકીય કટોકટી વચ્ચે, ઇઝરાયેલ અને લેબેનોન વચ્ચે યુએસની મધ્યસ્થતામાં રોમ ખાતે મંગળવારે વાટાઘાટો ફરી શરૂ થવાની અપેક્ષા છે. ફેબ્રુઆરીમાં શરૂ થયેલા આ યુદ્ધમાં ઈરાન સમર્થિત હિઝબુલ્લાહે પણ ઇઝરાયેલ સામે મોરચો ખોલ્યો હતો. જોકે હાલમાં લેબેનોનમાં યુદ્ધવિરામ છે, પરંતુ જો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે પૂર્ણ કક્ષાનું યુદ્ધ ફાટી નીકળશે, તો આ ક્ષેત્રમાં ફરીથી મોટી તબાહી સર્જાઈ શકે છે.