દેશમાં હોળી આવી ત્યારે પોલીસ અધિકારીઓ અને ભારતીય જનતા પાર્ટીના નેતાઓએ ચારે બાજુથી નફરતના પથ્થરો ફેંકવાનું શરૂ કર્યું ત્યારે અમને તેનો અહેસાસ થયો. બાળપણથી જ, અમે જોયું છે કે હોળી ઉજવનારાઓ એકબીજા પર રંગો લગાવવાના કે ફેંકવાના આનંદથી સંતુષ્ટ નથી. કચરો અને પથ્થરોથી બીજાને ઇજા પહોંચાડવામાં એક અલગ પ્રકારનો આનંદ હોય છે.
હોળીમાં બળજબરીનું તત્વ તેને અન્ય હિન્દુ તહેવારોથી અલગ પાડે છે. હોળીના નામે થતી હિંસાને કોશેર માનવામાં આવે છે. “બુરા ના માનો હોલી હૈ” એમ કહીને અશ્લીલતા અને હિંસા માટે છૂટછાટો આપવામાં આવે છે. જે લોકો વાંધો ઉઠાવે છે અને પ્રતિકાર કરે છે તેમની મજાક ઉડાવવામાં આવે છે. શું તેઓ હોળી દરમિયાન આટલું બધું સહન કરી શકતા નથી? હોળીને પરંપરાગત રીતે એક એવા પ્રસંગ તરીકે જોવામાં આવે છે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ પોતાની જાતીય વિકૃતિઓ પ્રદર્શિત કરી શકે છે અને અસભ્યતા અને હિંસા માટે સહિષ્ણુતાની માંગ કરી શકે છે.હોળીના આ સ્વભાવનો લાભ લઈને, ભાજપના નેતાઓ અને તેમના સમર્થકો મુસ્લિમો પર તેમના મુસ્લિમ વિરોધી દ્વેષની ગંદકીથી હુમલો કરી રહ્યા છે. જો કે, આપણે જાણીએ છીએ કે તેમને આ કરવા માટે હોળીના બહાનાની જરૂર નથી. આખા વર્ષ દરમિયાન, દરરોજ, તેઓ એક યા બીજા બહાના હેઠળ પોતાનો દ્વેષ ફેલાવતા રહે છે. હિન્દુ તહેવારોના સમયમાં તે વધુ તીવ્ર બને છે. રામ નવમી હોય, દુર્ગા પૂજા હોય, શિવરાત્રી હોય કે દિવાળી હોય, મુસ્લિમો પર વિવિધ પ્રકારના બહાનાઓનો ઉપયોગ કરીને મૌખિક અને શારીરિક હિંસા કરવામાં આવે છે.હવે ફક્ત ભાજપના કાર્યકરો જ આવું કરતા નથી. રાજ્યના અધિકારીઓ તેમની દ્વેષપૂર્ણ હરોળમાં જોડાઈ રહ્યા છે. આ બાબતમાં તેમની વચ્ચે સ્પર્ધા હોય તેવું લાગે છે. સંભલના સર્કલ ઓફિસર અનુજ ચૌધરીએ તાજેતરમાં મુસ્લિમોને એક ઉપદેશ આપ્યો હતો કે, “જુમ્મા (શુક્રવાર) વર્ષમાં ૫૨ વખત આવે છે, પરંતુ હોળી ફક્ત એક જ વાર આવે છે. જેમને હોળીના રંગોથી સમસ્યા હોય તેઓએ ઘરમાં રહેવું જોઈએ અને ત્યાં જ નમાઝ અદા કરવી જોઈએ.”આ નિવેદન કોઈપણ ઉશ્કેરણી વિના આપવામાં આવ્યું હતું. આ વર્ષે હોળી શુક્રવારે, જુમ્માના દિવસે આવી હતી. તે દિવસે, મુખ્ય જુમ્માની નમાઝ બપોરે હોય છે. રમઝાન મહિનો હોવાથી, જુમ્માની નમાઝ વધુ ખાસ હોય છે. પરંતુ શું સંભલમાં મુસ્લિમોએ કહ્યું છે કે તેઓ જુમ્માની નમાઝ દરમિયાન હોળીની ઉજવણીમાં વિરામ ઇચ્છે છે? શું વહીવટીતંત્રને આવી માંગ કરવામાં આવી હતી? જવાબ ના છે. તો પછી કોઈ સરકારી અધિકારીએ આવું નિવેદન કેમ આપ્યું? શું તે એવી ઉશ્કેરણી નથી કરી રહ્યા જ્યાં કોઈ ઉશ્કેરણી જ નથી?આ અધિકારીઓ તાજેતરમાં સરકારી અધિકારીઓ કરતાં ભાજપના કાર્યકરોની જેમ વર્તી રહ્યા છે. અમે ચૌધરીને હનુમાન ગદા સાથે સરઘસ કાઢતા જોયા છે. પોલીસ અધિકારીઓ કાવડિયાઓના પગની માલિશ કરતા અને તેમના પર ફૂલો વરસાવતા પોતાનો ફોટો પાડે છે. તાજેતરમાં સંભલના સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ અને પોલીસવડા ખોવાયેલા મંદિરો શોધતા, તેમને સાફ કરતા અને તેમને પુનર્જીવિત કરવા માટે ત્યાં તમામ પ્રકારની ધાર્મિક વિધિઓ કરતા જોવા મળ્યા હતા.સામાન્ય રીતે, જ્યારે તણાવની કોઈ શક્યતા હોય ત્યારે રાજ્યના અધિકારીઓ શાંતિ અને સુમેળ માટે કામ કરે તેવી અપેક્ષા રાખીએ છીએ. સામાન્ય સમયમાં, વહીવટી અથવા પોલીસ અધિકારીઓ હોળી પહેલા ઉત્સાહી લોકોને જાહેરમાં અપીલ કરતા હતા કે તેઓ તેમના ઉત્સાહને ઓછો કરે અને મર્યાદાનું સન્માન કરે. તેઓ તેમને એવા લોકો પર રંગો ન ફેંકવા કહેતા જેમને તેની સાથે સમસ્યા હોય. તેઓ સામૂહિક જુમ્માની પ્રાર્થના શાંતિપૂર્ણ રીતે થાય અને હોળી ઉજવનારાઓના અવ્યવસ્થિત વર્તનથી ખલેલ ન પહોંચે તેવી વ્યવસ્થા કરે એવી અપેક્ષા હોય છે.જો કે, હવે સમય બદલાઈ ગયો છે અને આપણા રાજ્યના અધિકારીઓ પણ બદલાયા છે. હવે આપણને કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે અયોગ્ય વર્તન સહન કરો કારણ કે તે હોળીનો અભિન્ન ભાગ છે. જેમને તેની સાથે સમસ્યા છે તેમને ઘરની અંદર રહેવાની સલાહ આપવામાં આવી રહી છે. પરંતુ જે કહેવામાં આવી રહ્યું છે તે કંઈક વધુ ભયાનક છે. હિન્દુઓને કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે મુસ્લિમોને તહેવારો ઉજવવાની તેમની રીતથી સમસ્યા છે. તેથી મુસ્લિમોએ ઘરની અંદર રહેવાની જરૂર છે.ચૌધરીએ ખાસ કરીને જુમ્માનો ઉલ્લેખ કર્યો અને સંકેત આપ્યો કે મુસ્લિમોને હોળીના રંગો સામે વાંધો છે. કેટલાક લોકોએ સાચું કહ્યું કે બિન-મુસ્લિમોને પણ રંગ સામે વાંધો હોઈ શકે છે. કેટલાકને રંગોથી એલર્જી હોઈ શકે છે, કેટલાકને તે ગમતું નથી. આવા લોકો જરૂરી નથી કે મુસ્લિમ હોય અને જેમને રંગો પસંદ નથી તેમના પર રંગો કેમ ફેંકવામાં આવે છે! પરંતુ હવે એક નવો તર્ક રજૂ કરવામાં આવી રહ્યો છેઃ જે લોકો હોળી ઉજવે છે તેમને કંઈપણ કરવાનો અધિકાર છે અને જેમને તે પસંદ નથી તેમને ઘરમાં જ રહેવું જોઈએ.ટૂંકમાં, બળજબરી અને ગુંડાગીરી પર રોક લગાવવામાં આવશે નહીં. આવા ગુંડાગીરીભર્યા વર્તનથી પોતાને બચાવવા માટે બીજા લોકોએ જ પોતાને બચાવવાની જરૂર છે. રસ્તાઓ, જાહેર જગ્યાઓ આવા હિન્દુઓની છે. બીજાઓએ પોતાને તેનાથી દૂર રાખવાની જરૂર છે. તે સ્ત્રીઓને રસ્તાઓથી દૂર રહેવા કહેવા જેવું છે કારણ કે પુરુષોને તેમની છેડતી અને બળાત્કાર કરતા રોકી શકાતા નથી. તે તેમનો સ્વભાવ છે. તેનો પ્રતિકાર કરી શકાતો નથી.ચૌધરીના નિવેદનથી અમને આઘાત લાગ્યો છે. સામાન્ય સભ્ય સમય અને સમાજમાં મુખ્યમંત્રીએ તેમને ઠપકો આપવો જોઈતો હતો. પણ મુખ્યમંત્રી ભાજપના હોવાથી આવું ન થયું. આપણે ભાજપ પાસેથી સંવાદિતા અને સભ્યતાની અપેક્ષા રાખી શકીએ નહીં. તેનાથી વિપરીત આદિત્યનાથે કહ્યું કે, “હોળી વર્ષમાં એક વાર આવે છે, પરંતુ જુમ્માની નમાઝ દર શુક્રવારે અદા કરવામાં આવે છે. તેથી, જુમ્માની નમાઝ મુલતવી રાખી શકાય છે. જો કોઈ જુમ્માની નમાઝ અદા કરવા માંગે છે, તો તેઓ ઘરે જ અદા કરી શકે છે. તેમના માટે મસ્જિદમાં જવું જરૂરી નથી. અથવા જો તેઓ મસ્જિદમાં જવાનો ઇરાદો ધરાવે છે, તો તેમને રંગોથી કોઈ સમસ્યા ન હોવી જોઈએ.” આદિત્યનાથે તેમના અધિકારી મુસ્લિમોને જે કરવા કહી રહ્યા હતા તે યોગ્ય ઠેરવ્યું હતું.મુખ્યમંત્રી પાસેથી પ્રેરણા લઈને અથવા તેમના સાંપ્રદાયિકતાથી પ્રેરિત થઈને, એક મંત્રી કક્ષાના રાજકારણીએ કહ્યું કે, “હોળીની ઉજવણી અને ‘જુમ્માની નમાઝ’ (શુક્રવારની નમાઝ) માટે વહીવટીતંત્ર સતર્ક છે, પરંતુ કેટલાક લોકોને વાંધો છે. હું તે લોકોને વિનંતી કરીશ કે જેમ ત્યાંની મહિલાઓ (દેખીતી રીતે મુસ્લિમ મહિલાઓનો ઉલ્લેખ કરે છે) હિજાબ પહેરે છે, અને મસ્જિદોને તાડપત્રીથી ઢાંકવામાં આવે છે, તેમ તેઓ પોતાના માટે તાડપત્રીનો હિજાબ બનાવી શકે છે, અને એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ જઈ શકે છે. તેમને કોઈ અસુવિધાનો સામનો કરવો પડશે નહીં, અને તેઓ સરળતાથી નમાઝ પઢી શકશે.”આ નિવેદનો કાળજીપૂર્વક વાંચો અને સાંભળો. તેમના સ્વરનું અવલોકન કરો. મુસ્લિમોની મજાક ઉડાવવામાં આવી રહી છે અને તેમનું અપમાન કરવામાં આવી રહ્યું છે. આ બધું બેશરમીથી કરવામાં આવી રહ્યું છે અને ખાતરી આપવામાં આવી રહી છે કે મુસ્લિમો પ્રતિક્રિયા આપી શકશે નહીં અને બધા હિન્દુઓ આ નફરતને સમર્થન આપે છે. આ શેરીમાં સામાન્ય માણસ દ્વારા નહીં પરંતુ રાજ્યના અધિકારીઓ દ્વારા કરવામાં આવી રહ્યું છે. રાજકીય શાસકો અને પોલીસ અને વહીવટી અધિકારીઓ આ મૌખિક હિંસાના ગુનેગાર છે. બંધારણે તેમને મુસ્લિમો સહિત તમામ લોકોની સુરક્ષા કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. પરંતુ તેઓ મુસ્લિમોને તેમના શિકાર અને બીજા વર્ગના નાગરિકો તરીકે વર્તન કરે છે.શું આપણે આ મુસ્લિમ વિરોધી નફરતના પ્રચારને સહન કરવો જોઈએ? શું તે માત્ર શબ્દો જ છે અને મુસ્લિમોએ તેને વાંધો ન લેવો જોઈએ? જે રીતે તેઓ કહે છે, “બુરા ના માનો હોલી હૈ?” આપણે એક સમાજ તરીકે તેનો આનંદ માણી રહ્યા છીએ. આપણે નફરતની આ ગટરને વહેવા દઈએ છીએ અને તેની ગંદકીમાં સ્નાન કરીએ છીએ. આદિત્યનાથે ઇન્ડિયા ટુડેના એક કાર્યક્રમમાં પોતાની નફરત જાહેર કરી હતી. ત્યાં બેઠેલા ઉચ્ચ વર્ગે દાંત કાઢીને તેમની હિંમતને બિરદાવવા સિવાય શું કર્યું હતું? મુસ્લિમ વિરોધી નફરતના આ પ્રકોપની નિંદા કરતા આપણે કેટલા તંત્રીલેખ જોયા છે? આપણે એવું દર્શાવવા માટે કંઈ કર્યું નથી કે આ નફરત માન્ય નથી.
મુસ્લિમ વિરોધી નફરતને તેની રોજિંદા અભિવ્યક્તિને સહન કરીને સામાન્ય બનાવવાનું પરિણામ એ છે કે બંગાળમાં ભાજપના સૌથી મહત્વપૂર્ણ અધિકારીએ ધમકી આપી છે કે જ્યારે તેમનો વારો આવશે ત્યારે બધા મુસ્લિમ ધારાસભ્યોને બહાર ફેંકી દેવામાં આવશે. તેનાથી હોબાળો અને આક્રોશ થવો જોઈએ પરંતુ તે પછી સભ્ય સમાજો નફરત અને અસભ્યતા પ્રત્યે કેવી પ્રતિક્રિયા આપી તે આપણે જોયું છે અને આપણે ચોક્કસપણે એક થયા નથી. આપણે આ નફરતને વધુ ફેલાવવા માટે જગ્યા ન આપવી જોઈએ. વાણી દ્વારા વ્યક્ત થતી નફરત પોતે જ હિંસા છે, અને તે પછી શારીરિક હિંસા પણ થાય છે. આ નફરતનો પ્રચાર મુસ્લિમોને જાહેર સ્થળોએથી દૂર રહેવા મજબૂર કરી રહ્યો છે. મુસ્લિમો માટે એ જાણવું ખૂબ જ મુશ્કેલ છે કે આ નફરતમાં કોણ હિન્દુઓ માને છે અને કોણ આ નફરતને નથી માનતા. તેનાથી આપણે હિન્દુઓને શરમ આવવી જોઈએ. શું આપણે એવી બાબતમાં ગર્વ કરવાનું શરૂ કરવું જોઈએ જેના માટે આપણે શરમ અનુભવવી જોઈએ?
– અપૂર્વાનંદ
                                                                                                                                                             (સૌ. : ધ વાયર)