(એજન્સી) તા.૨૩
ગાઝામાં ઇઝરાયેલના નરસંહાર યુદ્ધ દરમિયાન લગભગ ૧૮,૦૦૦ મૃતદેહોને દફનાવનાર દફનવિધિકાર યુસુફ અબુ હતાબે પેલેસ્ટિનિયન ઇતિહાસની સૌથી ભયાનક દુર્ઘટનાઓમાંની એક જોઈ. ફાટેલા હાથમાં કોદાળી લઈને, ૬૫ વર્ષીય અબુ હતાબે દક્ષિણ શહેર ખાન યુનુસમાં એક પછી એક મૃતદેહોને દફનાવ્યા જ્યાં સુધી કબ્રસ્તાન સંપૂર્ણપણે ભરાઈ ન ગયું. દફનાવવામાં આવેલા મોટાભાગના મૃતદેહોના નામ નહોતા, કારણ કે કબરોમાં ફક્ત ઇઝરાયેલના અવિરત બોમ્બમારાથી વિખેરાયેલા ટુકડાઓ હતા. તેમણે જણાવ્યું કે, અમે મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓમાં, સામૂહિક કબરોમાં, વ્યક્તિગત કબરોમાં અને હોસ્પિટલોની અંદર, અભૂતપૂર્વ દબાણ અને મોટા પ્રમાણમાં મૃત્યુઆંક વચ્ચે, મૃતદેહોને દફનાવ્યા. અબુ હતાબે જણાવ્યું કે ઇઝરાયેલી બોમ્બમારાની ગંભીરતાને કારણે, તેમણે એકવાર ફક્ત એક ખાડામાં ૧૫ મૃતદેહોને દફનાવવાની પ્રક્રિયાનું નિરીક્ષણ કર્યું હતું. તેમની કારકિર્દીનો સૌથી મુશ્કેલ સમય ૨૦૦૫માં શરૂ થયેલ ઇઝરાયેલ સાથેના યુદ્ધનો હતો. ‘યુદ્ધ દરમિયાન, મેં ૧૭,૦૦૦થી ૧૮,૦૦૦ પેલેસ્ટીની મૃતદેહોના દફનવિધિનું નિરીક્ષણ કર્યું. ઓક્ટોબર ૨૦૨૩માં શરૂ થયેલા આ ક્રૂર યુદ્ધમાં, ઇઝરાયેલી સેનાએ આશરે ૭૧,૦૦૦ લોકોને મારી નાખ્યા છે, જેમાં મોટાભાગે મહિલાઓ અને બાળકો હતા અને ૧,૭૧,૦૦૦થી વધુ ઘાયલ થયા છે, જેના કારણે આ પ્રદેશ ખંડેર બની ગયો છે. ૧૦ ઓક્ટોબરથી અમલમાં આવેલા યુદ્ધવિરામ કરાર હેઠળ આક્રમણ બંધ કરવામાં આવ્યું હતું. જોકે, ઇઝરાયેલે વારંવાર કરારનું ઉલ્લંઘન કર્યું છે. ગાઝા સરકારના મીડિયા કાર્યાલય અનુસાર, યુદ્ધવિરામ પછી ઇઝરાયેલી સેનાએ હુમલાઓમાં ૪૦૫ પેલેસ્ટીનીઓને મૃત્યુ પામ્યા છે અને ૧,૧૦૮ અન્ય ઘાયલ થયા છે. અબુ હતાબ સવારે ૬ વાગ્યે પોતાનું કામ શરૂ કરે છે અને ક્યારેક સૂર્યાસ્ત પછી પણ ચાલુ રહે છે. તે ક્યારેક જૂના સાધનોનો ઉપયોગ કરીને હાથથી ખોદકામ કરે છે અને ઇઝરાયેલી બોમ્બમારાથી બચેલા કાટમાળમાંથી પથ્થરો અને ટાઇલ્સના અવશેષો એકત્રિત કરે છે જેથી કબરો પુનઃસ્થાપિત કરી શકાય અને મૃતકોનું સન્માન કરી શકાય.‘પરિસ્થિતિ અસહ્ય બની ગઈ છે. ઇઝરાયલી નાકાબંધીને કારણે, કબરો બનાવવા માટે કોઈ સામગ્રી નથી, કફન નથી અને કોઈ સાધનો નથી.’ ‘યુદ્ધ દરમિયાન, અમે દરરોજ ૫૦થી ૧૦૦ પેલેસ્ટીની મૃતદેહોને દફનાવતા હતા. જોકે આ સંખ્યા હવે ઘટી ગઈ છે, મૃતદેહો હજુ પણ કબ્રસ્તાનમાં આવી રહ્યા છે.’ ગયા વર્ષે ઇઝરાયેલ દ્વારા ખાન યુનુસની નાસેર હોસ્પિટલના ઘેરાબંધી દરમિયાન એક કામચલાઉ કબરમાં આશરે ૫૫૦ મૃતદેહોને દફનાવ્યાનું તેમને યાદ છે. ઇઝરાયેલી આક્રમણના બે વર્ષ દરમિયાન, ગાઝામાં પેલેસ્ટીનીઓને તેમના પીડિતોને દફનાવવા માટે પડોશીઓ, આંગણાઓ, લગ્ન હોલ અને રમતના મેદાનોમાં કામચલાઉ સામૂહિક અને વ્યક્તિગત કબરો બનાવવાની ફરજ પડી હતી. ગાઝા સરકારના મીડિયા કાર્યાલય અનુસાર, ઇઝરાયેલી દળોએ એન્ક્લેવના ૬૦ કબ્રસ્તાનોમાંથી ૪૦ કબ્રસ્તાનોનો નાશ કર્યો અને ૧,૦૦૦થી વધુ પેલેસ્ટીનીઓના અવશેષો ચોરી લીધા. કાર્યાલયે એમ પણ જણાવ્યું કે ઇઝરાયેલી હુમલામાં મૃત્યુ પામેલા ૫૨૯ પેલેસ્ટીનીઓના મૃતદેહો હોસ્પિટલોની અંદરની સામૂહિક કબરોમાંથી બહાર કાઢવામાં આવ્યા હતા અને ૧૦,૦૦૦થી વધુ મૃતદેહો હજુ પણ નાશ પામેલી ઇમારતોના કાટમાળ નીચે દટાયેલા છે. યુદ્ધવિરામ છતાં, ઇઝરાયેલ હજુ પણ ગાઝામાં પ્રવેશતા તમામ ક્રોસિંગ બંધ કરે છે, જે માનવતાવાદી સહાય અને પુરવઠાના પ્રવેશને અટકાવે છે.