પાકિસ્તાન દ્વારા યુએસ-ઈરાન વાટાઘાટો માટે નવું દબાણ અને સંભવિત યુદ્ધવિરામ લંબાવવાની પ્રક્રિયા ઝડપી બની રહી છે, જ્યારે નૌકાદળની નાકાબંધીથી જહાજો પાછા ફરી રહ્યા છે, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા મર્યાદિત ટ્રાફિક ચાલુ છે

યુએસ ચેનલ ફોક્સ ન્યૂઝ સાથેની એક મુલાકાતમાં રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જણાવ્યું હતું કે ઈરાન સામેનું યુદ્ધ “ખતમ થવાની ખૂબ નજીક છે.” દરમિયાન, ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વાન્સે પણ ઈરાન સાથે “વ્યાપક કરાર” માટે ચાલી રહેલી વાટાઘાટોનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. આ પહેલી વાર છે જ્યારે ટ્રમ્પે ઈરાન યુદ્ધ પર આટલું સ્પષ્ટ નિવેદન આપ્યું છે. અત્યાર સુધી, તેમના નિવેદનો ઈરાન-યુએસ વાટાઘાટો પર કેન્દ્રિત રહ્યા છે, જેમાં વાટાઘાટોના બીજા રાઉન્ડનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વાન્સે પણ ઈરાન સાથે વાટાઘાટો ફરી શરૂ કરવાની પુષ્ટિ કરી. ટ્રમ્પે એ પણ પુનરોચ્ચાર કર્યો કે જો તેમણે ઈરાન સામે યુદ્ધ ન કર્યું હોત, તો ઈરાન પાસે અત્યાર સુધીમાં પરમાણુ શસ્ત્રો હોત. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે કહ્યું કે અમેરિકા અને ઇઝરાયેલી હુમલાઓથી થયેલા વિનાશમાંથી બહાર નીકળવામાં ઈરાનને ૨૦ વર્ષ લાગશે. મને લાગે છે કે તેઓ સોદો કરવા માંગે છે.’ યુનાઈટેડ નેશન્સ ન્યુક્લિયર વોચડો ગ (IAEA)એ અગાઉ કહ્યું હતું કે ઈરાન પરમાણુ શસ્ત્રો વિકસાવી રહ્યું છે તેના કોઈ પુરાવા નથી. ઈરાન એ પણ કહે છે કે તે ફક્ત પોતાની વીજળીની જરૂરિયાતો માટે યુરેનિયમ સંવર્ધનનો ઉપયોગ કરવાનો ઇરાદો ધરાવે છે. વાન્સે કહ્યું કે, અમે વાટાઘાટો ચાલુ રાખીશું અને તેને વાસ્તવિકતા બનાવવાનો પ્રયાસ કરીશું. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે હાલમાં બે અઠવાડિયાનો યુદ્ધવિરામ ચાલુ છે. વાટાઘાટોના બીજા રાઉન્ડની શક્યતા છે. આને મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ ઓછો કરવા તરફ એક મહત્ત્વપૂર્ણ પગલા તરીકે જોવામાં આવે છે, જોકે બંને પક્ષો સાવધ છે.

(એજન્સી) તા.૧૫
યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કહ્યું છે કે ઈરાન સાથે યુદ્ધ ‘સમાપ્ત થવાની ખૂબ નજીક છે,’ લશ્કરી તણાવ, આર્થિક દબાણ હોવા છતાં રાજદ્વારી સફળતાની આશાઓ છે. ટ્રમ્પે સૂચવ્યું કે તહેરાન સાથે નવી વાટાઘાટો થોડા દિવસોમાં ફરી શરૂ થઈ શકે છે. તેમણે સંકેત આપ્યો હતો કે પાકિસ્તાન કોઈ કરાર વિના સમાપ્ત થયેલા પ્રારંભિક રાઉન્ડ પછી વાટાઘાટોનો બીજો રાઉન્ડ યોજી શકે છે, જેમાં રાજદ્વારી સહમતી માટે વર્તમાન બે અઠવાડિયાના યુદ્ધવિરામને લંબાવવાના પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે. યુએસ વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ જેડી વાન્સે અગાઉ કહ્યું હતું કે વોશિંગ્ટને ‘મહાન કરાર’ની વાત રજૂ કરી છે, જો ઈરાન પરમાણુ શસ્ત્રો વિકસાવવાનું બંધ કરે તો તેને આર્થિક પુનરુત્થાનની ઓફર કરી છે. ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ પરનો વિવાદ સંઘર્ષનું કેન્દ્રબિંદુ રહે છે, તેહરાન સતત ઇન્કાર કરી રહ્યું છે કે તે પરમાણુ બોમ્બ બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. જોકે, રાજદ્વારી સંકેતો મજબૂત થઈ રહ્યા હોવા છતાં હુમલાઓ ચાલુ છે. અમેરિકન નાકાબંધીના પહેલા સંપૂર્ણ દિવસ દરમિયાન રાજદ્વારીઓ યુએસ-ઈરાન વાટાઘાટોનો બીજો રાઉન્ડ ગોઠવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્‌સે ઈરાન પર દબાણ વધુ તીવ્ર બનાવ્યું છે, જે તહેરાનના તેલ નિકાસને રોકવા માટેની વ્યાપક વ્યૂહરચનાનો ભાગ છે. યુએસ સૈન્યએ કહ્યું કે તેણે નાકાબંધીના અમલના પહેલા ૨૪ કલાકમાં ઈરાની બંદરો છોડવાનો પ્રયાસ કરતા ઓછામાં ઓછા છ જહાજોને પાછા વાળ્યા છે. આ પગલાનો હેતુ ઈરાનને વાટાઘાટો માટે દબાણ કરવાનો છે. દરિયાઈ ટ્રેકિંગ ડેટા દર્શાવે છે કે નાકાબંધી છતાં ઈરાન સાથે જોડાયેલા ટેન્કરો સહિત કેટલાક જહાજો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થઈ રહ્યા છે. એકંદર શિપિંગ ટ્રાફિક ઓછો થયો છે અને વીમા જોખમો વધ્યા છે, ત્યારે જહાજોની આંશિક હિલચાલ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઉર્જા કોરિડોરમાંના એકમાં પ્રતિબંધોને સંપૂર્ણપણે લાગુ કરવામાં મુશ્કેલીઓ છે. વોશિંગ્ટને એ પણ સંકેત આપ્યો છે કે તે આર્થિક દબાણ જાળવી રાખશે, યુએસ ટ્રેઝરી ડિપાર્ટમેન્ટે જાહેરાત કરી છે કે તે સમુદ્રમાં ફસાયેલા ઈરાની તેલના વેચાણને મંજૂરી આપતા કામચલાઉ પ્રતિબંધ રાહત પગલાંને નવીકરણ કરશે નહીં. આ નિર્ણય વહીવટનો “મહત્તમ દબાણ” અભિગમ છે. બહુવિધ રાજધાનીઓમાં સમાંતર રાજદ્વારી પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે. બેઇજિંગમાં, શી જિનપિંગ રશિયન વિદેશ પ્રધાન સેરગેઈ લવરોવને મળ્યા, બંને પક્ષોએ મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ ઓછો કરવા માટેના પ્રયાસોનું સંકલન કરવાના તેમના ઇરાદા વ્યક્ત કર્યા. નજીકના વ્યૂહાત્મક ભાગીદારો, ચીન અને રશિયા, કટોકટીના સંચાલનમાં મુખ્ય હિસ્સેદારો છે. બીજા મોરચે, ઇઝરાયેલ અને લેબેનોન સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ માર્કો રુબિયોના નેતૃત્વમાં વોશિંગ્ટનમાં યુએસ મધ્યસ્થી હેઠળની વાટાઘાટો બાદ સીધી વાટાઘાટો શરૂ કરવા સંમત થયા છે. બંને પક્ષો વચ્ચેના દુશ્મનાવટના ઇતિહાસને જોતાં, પરસ્પર નક્કી કરેલા સમય અને સ્થળ પર વાટાઘાટો યોજવાના કરારને સકારાત્મક પગલું માનવામાં આવે છે. અહી પરિસ્થિતિ અસ્થિર રહે છે. હિઝબુલ્લાહે દાવો કર્યો હતો કે તેણે જાહેરાત પછી તરત જ ઉત્તર ઇઝરાયેલના ૧૩ શહેરો પર રોકેટ હુમલા કર્યા હતા. યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોડીમીર ઝેલેન્સકીએ ચેતવણી આપી હતી કે ઈરાન યુદ્ધ યુક્રેનથી યુએસનું ધ્યાન અને સંસાધનો દૂર કરી રહ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે યુક્રેન સંબંધિત રાજદ્વારીમાં સામેલ અમેરિકન વાટાઘાટકારો હવે “સતત” ઈરાન સંબંધિત વાટાઘાટોમાં રોકાયેલા છે, જેનાથી કિવમાં ચિંતા વધી રહી છે કે રશિયા પર દબાણ ઓછું કરવાથી મોસ્કોને પ્રોત્સાહન મળી શકે છે. માનવતાવાદી અને આર્થિક ચિંતાઓ પણ વધી રહી છે. ઇન્ટરનેશનલ રેડ ક્રોસ અને રેડ ક્રેસેન્ટે જણાવ્યું હતું કે તબીબી પુરવઠાનું શિપમેન્ટ ઈરાનમાં પ્રવેશ્યું છે, જે યુદ્ધની શરૂઆત પછી આ પ્રકારની પહેલી ડિલિવરી છે. આર્થિક નુકસાન વધુ રહ્યું છે. આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડોળે મધ્ય પૂર્વ અને ઉત્તર આફ્રિકા માટે ૨૦૨૬ના વિકાસ દરનો અંદાજ ઘટાડીને ૧.૧% કર્યો છે, જે અગાઉના ૩.૯%ના અંદાજથી ઓછો છે. ૈંસ્હ્લએ ચેતવણી આપી હતી કે તેલ અને ગેસ નિકાસમાં વિક્ષેપોથી ઈરાન, ઇરાક અને કતાર સહિત મુખ્ય અર્થતંત્રો નોંધપાત્ર રીતે પ્રભાવિત થઈ શકે છે, જોકે આગામી મહિનાઓમાં ઉર્જા ઉત્પાદન અને પરિવહન સામાન્ય થાય તો વૃદ્ધિ ફરી શરૂ થઈ શકે છે. ટ્રમ્પે પશ્ચિમી સાથીઓ વચ્ચે પણ ઘર્ષણ છે. એક ઇટાલિયન દૈનિક સાથેની મુલાકાતમાં, તેમણે ઇટાલીના વડાપ્રધાન જ્યોર્જિયા મેલોનીની સંઘર્ષમાં યુએસ પ્રયાસોને ટેકો આપવાની અનિચ્છા બદલ ટીકા કરી હતી અને કહ્યું હતું કે તેઓ તેમને રાજકીય સાથી માનતા હોવા છતાં તેમના વલણથી “આઘાત” અનુભવે છે. વોશિંગ્ટનથી બેઇજિંગ અને સંભવિત ઇસ્લામાબાદ સુધીના રાજદ્વારી ચેનલો ફરીથી ખોલવાના કામચલાઉ સંકેતો દર્શાવે છે, તેમ છતાં પરિસ્થિતિ અનિશ્ચિત છે. સતત લશ્કરી પ્રવૃત્તિ, આર્થિક બળ અને સ્પર્ધાત્મક ભૂ-રાજકીય પ્રાથમિકતાઓ કોઈપણ નિકટવર્તી ઉકેલ અંગે અનિશ્ચિતતા છે.