સ્માર્ટફોન કે ઈન્ટરનેટ વિના ઉછરેલા અવેશ અહેમદ મીણબત્તીના પ્રકાશમાં એન્સાયક્લોપીડિયા (જ્ઞાનકોશ) વાંચતા હતા. આજે, BITS પિલાણીના આ પૂર્વ વિદ્યાર્થી નાસા (NASA) અને ગૂગલ (Google) દ્વારા સમર્થિત મલ્ટી-કરોડ સ્પેસ-ટેક પાવરહાઉસ ‘પિક્સેલ’નું નેતૃત્વ કરી રહ્યા છે

(એજન્સી) તા.૪
અવકાશની ભ્રમણકક્ષામાં સેટેલાઇટ લોન્ચ કરતા પહેલા, અવેશ અહેમદ કર્ણાટકના કોફીના બગીચાઓ માટે જાણીતા ચિક્કામગાલુરુ જિલ્લાના એક શાંત ગામ ‘આલદુર’માં ઉછરેલા એક જિજ્ઞાસુ બાળક હતા. એવા યુગમાં જ્યારે તેમની ઉંમરના બાળકો હાઇ-ટેક ગેજેટ્‌સ શોધવાની શરૂઆત કરી રહ્યા હતા, ત્યારે અહેમદ પાસે આઠમા ધોરણ સુધી ઇન્ટરનેટની પણ સુવિધા નહોતી. તેના બદલે, તારાઓની દુનિયા સુધી પહોંચવા માટે તેમનું માધ્યમ તેમના પિતા ઘરે લાવતા ભારે, છાપેલા એન્સાયક્લોપીડિયા હતા. આકાશગંગાઓ અને બ્રહ્માંડની અજાયબીઓના જીવંત વર્ણનોથી ભરેલા એ પાનાઓએ તેમનામાં બ્રહ્માંડ પ્રત્યે આજીવન આકર્ષણ જગાવ્યું હતું. આ અદમ્ય જિજ્ઞાસા તેમની સાથે BITS પિલાણી સુધી ગઈ, જ્યાં તેમણે ગણિતનો અભ્યાસ કરવાનું પસંદ કર્યું. અહેમદ માત્ર લેક્ચર હોલ પૂરતા સીમિત ન રહ્યા, પરંતુ તેમણે પોતાની જાતને પ્રેક્ટિકલ અને હેન્ડ્‌સ-ઓન એન્જિનિયરિંગમાં જોતરી દીધી. તેઓ ભારતીય સ્પેસ એજન્સી ઈસરો (ISRO) સાથે સીધા જોડાયેલા સ્ટુડન્ટ સેટેલાઇટ પ્રોજેક્ટ ’ટીમ અનંત’માં સામેલ થયા. ત્યારબાદ ટૂંક સમયમાં જ, તેઓ ’હાયપરલૂપ ઇન્ડિયા’ના એન્જિનિયરિંગ લીડ બન્યા અને એક પ્રોટોટાઇપ પોડ બનાવ્યો જે કેલિફોર્નિયામાં યોજાયેલી સ્પેસએક્સ (SpaceX) હાયપરલૂપ પોડ સ્પર્ધાની ફાઇનલમાં પહોંચ્યો હતો. આ વ્યાવસાયિક સ્પેસ ઇનોવેશનના અનુભવે તેમની કિસ્મત નક્કી કરી દીધી. બિઝનેસ તરફ તેમનું વળવું એક અકસ્માત જેવું હતું. ૨૦૧૮માં ૈંમ્સ્ વોટસન છૈં ચેલેન્જમાં ભાગ લેતી વખતે, અહેમદ અને તેમના સહપાઠી ક્ષિતિજ ખંડેલવાલે વૈશ્વિક પાકની સ્થિતિ પર નજર રાખવા માટે એક છૈં મોડલ બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો. જો કે, હાલના સેટેલાઇટ પિક્ચર્સ ખૂબ જ અસ્પષ્ટ હોવાને કારણે તેમને મુશ્કેલી પડી. પરંપરાગત અર્થ-ઓબ્ઝર્વેશન સેટેલાઇટ માત્ર મૂળભૂત વિઝ્યુઅલ ડેટા જ કેપ્ચર કરી શકતા હતા, જેના કારણે પાકની શરૂઆતનો તણાવ, જમીનની અંદર મિથેનનું લીકેજ અથવા ઝેરી કચરાનો પ્રવાહ જેવા સૂક્ષ્મ સ્તરના ફેરફારો જોવાનું ચૂકી જવાતું હતું. આ ઉદ્યોગમાં સુધારો થાય તેની રાહ જોવાને બદલે, આ જોડીએ પોતાનો ઉકેલ જાતે બનાવવાનું નક્કી કર્યું. ફેબ્રુઆ્રી ૨૦૧૯માં, જ્યારે તેઓ માત્ર ૨૦ વર્ષની શરૂઆતની ઉંમરમાં હતા અને તેમની ડિગ્રી પૂરી કરી રહ્યા હતા, ત્યારે તેમણે ‘પિક્સેલ’ (Pixxel) લોન્ચ કર્યું. અહેમદના પિતા પાસેથી ઉછીના લીધેલા પૈસા સાથે દર મહિને આશરે ૧૦,૦૦૦ રૂપિયાના મર્યાદિત બજેટ પર કામ કરીને, તેમણે પૃથ્વી માટે એક “હેલ્થ મોનિટર” બનાવવાનું શરૂ કર્યું. આજે પિક્સેલ હાઇપરસ્પેક્ટ્રલ ઇમેજિંગમાં વૈશ્વિક અગ્રણી છે – એક એવી વિશેષ ટેકનોલોજી જે ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક સ્પેક્ટ્રમમાં સેંકડો સાંકડી તરંગલંબાઇઓનું વિશ્લેષણ કરીને માનવ આંખને ન દેખાતી રાસાયણિક વિગતો જાહેર કરે છે. વર્ષ ૨૦૨૫માં, પિક્સેલે ૨૫૦થી વધુ સ્પેક્ટ્રલ બેન્ડ્‌સમાં ડેટા મેળવીને છ અદ્યતન ઉપગ્રહોના પોતાના ‘ફાયરફ્લાય’ નક્ષત્રને સફળતાપૂર્વક તૈનાત કર્યું છે. વૈશ્વિક સ્પેસ સેક્ટરે પણ આ બાબતની નોંધ લીધી છે. પિક્સેલે નાસા (NASA) સાથે કરાર કરનારી પ્રથમ ભારતીય સ્પેસ સ્ટાર્ટઅપ કંપની બનીને ઈતિહાસ રચ્યો, ત્યારબાદ યુએસ નેશનલ રિકોનિસન્સ ઓફિસ સાથે મજબૂત પાંચ વર્ષનો કરાર કર્યો. આ વિસ્ફોટક વૃદ્ધિને વેગ આપવા માટે, અહેમદે ગૂગલ, લાઇટસ્પીડ વેન્ચર પાર્ટનર્સ અને રેડિકલ વેન્ચર્સ સહિતના અગ્રણી વૈશ્વિક રોકાણકારો પાસેથી આશ્ચર્યજનક ઇં૯૫ મિલિયન (આશરે ૯૦૦ કરોડ રૂપિયા) એકત્ર કર્યા છે. બેંગલુરૂ અને લોસ એન્જલસના વ્યસ્ત હેડક્વાર્ટર વચ્ચે પોતાનો સમય વિતાવતા, અહેમદની આ અસાધારણ સફળતાએ તેમને ફોર્બ્સની ‘૩૦ અન્ડર ૩૦’ અને સ્ૈં્‌ની ‘ઇનોવેટર્સ અન્ડર ૩૫’ જેવી પ્રતિષ્ઠિત યાદીઓમાં સ્થાન અપાવ્યું છે. તેમ છતાં, પોતાના મૂળ સાથે જોડાયેલા આ યુવા સીઈઓ આજે પણ દિલથી એ જ પુસ્તકપ્રેમી ગામડાના છોકરા છે, જેમણે રાત્રિના આકાશ તરફ જોયું અને પૃથ્વીની સીમાઓને પોતાના સપના મર્યાદિત કરવા ન દીધી.