ટ્રમ્પે હવે હોર્મુઝમાં ઈરાન જે ટોલ ટેક્સ વિશે વાત કરી રહ્યું છે તેના વિશે ચેતવણી આપી છે. તેમણે તેને મધ્ય પૂર્વીય દેશો માટે અમેરિકન સુરક્ષા માટે ખર્ચ ગણાવ્યો છે. દરમિયાન, લેબેનોન પર ઇઝરાયેલી હુમલાએ હોર્મુઝ દ્વારા અવરજવર અંગે મૂંઝવણ ઊભી કરી છે.

(એજન્સી) તા.ર૧
અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ચેતવણી આપી છે કે જો ઈરાન સાથે યુદ્ધ સમાપ્ત કરવા માટે ૬૦ દિવસમાં અંતિમ કરાર નહીં થાય, તો અમેરિકા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા જહાજો પર ટોલ વસૂલશે.
ટ્રમ્પે પોતાની સોશિયલ મીડિયા સાઇટ, ટ્રુથ સોશિયલ પર લખ્યું છે, “૬૦ દિવસના યુદ્ધવિરામ દરમિયાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં કોઈ ટોલ વસૂલવામાં આવશે નહીં. પરંતુ ૬૦ દિવસ પછી પણ, જ્યાં સુધી અમેરિકા તે લાદે નહીં ત્યાં સુધી કોઈ ટોલ વસૂલવામાં આવશે નહીં.” તેમણે સ્પષ્ટપણે કહ્યું કે જો અંતિમ કરાર નહીં થાય, તો અમેરિકા ટોલ વસૂલશે. ટ્રમ્પે વધુમાં લખ્યું છે કે આ ટોલ મધ્ય પૂર્વીય દેશો માટે વાલી દેવદૂત તરીકે સેવા આપવાના બદલામાં વસૂલવામાં આવશે. તેમણે કહ્યું કે તે ભૂતકાળ, વર્તમાન અને ભવિષ્યના ખર્ચને આવરી લેવા માટે હશે.
ટ્રમ્પની ધમકી ત્યારે આવી છે જ્યારે ઈરાન યુદ્ધ શરૂ થયા પછી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં સતત ટોલ અથવા ’સેવા ફી’ માંગી રહ્યું છે. તેણે આમ કર્યું છે કારણ કે તે તેના માટે એક વ્યૂહાત્મક, આર્થિક અને રાજકીય હથિયાર બની ગયું છે.
૨૦૨૬માં યુએસ-ઇઝરાયેલી હુમલાઓ પછી ઈરાનને ભારે નુકસાન થયું હતું. તે ‘યુદ્ધ ખર્ચ’ અને રસ્તાઓ, હોસ્પિટલો અને અન્ય માળખાગત સુવિધાઓના સમારકામના માર્ગ તરીકે ટોલનો ઉલ્લેખ કરે છે. ઈરાની કાયદા ઘડનારાઓએ તાજેતરમાં જણાવ્યું હતું કે ’યુદ્ધ કિંમત માંગે છે, અને સ્વાભાવિક રીતે, આપણે ટ્રાન્ઝિટ ફી વસૂલવી જોઈએ.’ ઈરાન લાંબા સમયથી પ્રતિબંધો હેઠળ છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા જહાજો પાસેથી ટોલ અથવા ફી વસૂલવાથી વાર્ષિક ઇં૭૦-૧૦૦ બિલિયનની આવક થવાનો અંદાજ હતો. પ્રતિબંધોને બાયપાસ કરવા અને અર્થતંત્રને મજબૂત બનાવવાનો આ એક માર્ગ માનવામાં આવતો હતો.
સુરક્ષા અને સેવા દાવા
ઈરાન દલીલ કરે છે કે તે સ્ટ્રેટને સુરક્ષા, નેવિગેશન, પર્યાવરણીય સંરક્ષણ અને અન્ય સેવાઓ પૂરી પાડે છે, તેથી ફી વાજબી છે. તે તેની તુલના સુએઝ કેનાલ અને પનામા કેનાલ સાથે કરે છે. જો કે, બંને પરિસ્થિતિઓ અલગ છે. આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદો માનવસર્જિત નહેર અને કુદરતી સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ વચ્ચે તફાવત કરે છે. આ જ કારણ છે કે ઈરાન ટોલને બદલે “સેવા ફી” શબ્દનો ઉપયોગ કરે છે.
અબ્બાસ અરાઘચીએ સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ વિશે શું કહ્યું ?
હોર્મુઝમાં શું પરિસ્થિતિ છે ?
હાલમાં, હોર્મુઝમાં મૂંઝવણની સ્થિતિ છે. જેમ જેમ યુએસ અને ઈરાન તરફથી દાવાઓ અને પ્રતિદાવાઓ ચાલુ રહે છે, તેમ તેમ એવું લાગે છે કે સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ સંપૂર્ણપણે ખુલ્લું નથી કે સંપૂર્ણપણે બંધ નથી. તે આંશિક રીતે ખુલ્લું છે. ઈરાની સૈન્ય, ૈંઇય્ઝ્રએ ૨૦ જૂને ફરીથી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ઓફ બંધ કરવાની જાહેરાત કરી, લેબનોનમાં ઇઝરાયેલના હુમલાને યુએસ સાથેના એમઓયુનું ઉલ્લંઘન ગણાવ્યું. તેઓએ જહાજોને આગળ વધતા અટકાવ્યા છે. જો કે, યુએસ સેન્ટ્રલ કમાન્ડે ઈરાનના દાવાને નકારી કાઢ્યો છે અને કહ્યું છે કે શિપિંગ સામાન્ય રીતે ચાલી રહ્યું છે. તેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે ૨૦ જૂનના રોજ, ૧૭ મિલિયન બેરલથી વધુ તેલ વહન કરતા ૫૫ થી વધુ વ્યાપારી જહાજો પસાર થયા હતા.
હોર્મુઝના મુખ્ય સામુદ્રધુનીની સ્થિતિ
હોર્મુઝનો મધ્ય માર્ગ ખતરનાક રહે છે. લગભગ ૮૦ ખાણો છે, જેને સાફ કરવામાં સમય લાગશે. આના કારણે સામાન્ય ટ્રાફિક અશક્ય બને છે. પરિણામે, જહાજો ઈરાની અથવા ઓમાની દરિયાકાંઠાની નજીક વૈકલ્પિક માર્ગો લઈ રહ્યા છે, પરંતુ ક્ષમતા મર્યાદિત, જોખમી છે અને ટ્રાફિક ખૂબ ઓછો છે. છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં, દરરોજ ૨૦-૨૫ જહાજો પસાર થયા છે, જે સામાન્ય સ્તર ૧૦૦-૧૨૦ જહાજો પ્રતિ દિવસ છે. સેંકડો જહાજો હજુ પણ અટવાયેલા છે.
હોર્મુઝમાં આ વિરોધાભાસી દાવાઓ અને ટ્રમ્પના તાજેતરના નિવેદનના કલાકો પછી, ઈરાની સૈન્યના ખાતમ અલ-અંબિયા મુખ્યાલયે કહ્યું કે તે ફરીથી સામુદ્રધુની બંધ કરશે. ઈરાને આરોપ લગાવ્યો કે યુદ્ધવિરામ છતાં ઈઝરાયેલ હજુ પણ લેબેનોનમાં હુમલાઓ કરી રહ્યું છે. તેણે અમેરિકા પર યુએસ-ઈરાન યુદ્ધવિરામ કરારના પહેલા ભાગનું સન્માન ન કરવાનો આરોપ પણ લગાવ્યો. ઈરાનના રાજ્ય પ્રસારણકર્તા ૈંઇૈંમ્એ આ નિવેદન પ્રસારિત કર્યું. દરમિયાન, યુએસ સેન્ટ્રલ કમાન્ડે ઈરાનના દાવાને નકારી કાઢ્યો, જોકે તેણે વધુ વિગતો આપી નથી.
આખો મામલો શું છે ?
તાજેતરમાં, યુદ્ધવિરામ પછી યુએસ અને ઈરાન વચ્ચે સમજૂતી કરાર (ર્સ્ેં) પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. તેમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું નથી કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર લાંબા ગાળાનું નિયંત્રણ કોણ રાખશે. વર્તમાન વ્યવસ્થા હેઠળ, જહાજો ૬૦ દિવસ સુધી ટોલ વિના મુસાફરી કરી શકે છે, જ્યારે ઈરાન અને તેના ખાડી પડોશીઓ લાંબા ગાળાના ફોર્મ્યુલા સ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. જો ૬૦ દિવસ પછી કાયમી કરાર ન થાય, તો ઈરાન પોતે ટોલ લાદી શકે છે. ટ્રમ્પ હવે કહી રહ્યા છે કે આ પરિસ્થિતિમાં યુએસ ટોલ લાદશે. ટ્રમ્પે આ અઠવાડિયાની શરૂઆતમાં કહ્યું હતું કે સ્ટ્રેટ પહેલા ૬૦ દિવસ અને તે પછી ટોલ-મુક્ત રહેશે, પરંતુ શનિવારે તેમનું નિવેદન થોડું અલગ છે.
જે.ડી. વાન્સ દ્વારા નિવેદન
ઉપપ્રમુખ જે.ડી. વાન્સે શનિવારે સવારે ફોક્સ ન્યૂઝને જણાવ્યું હતું કે સ્ટ્રેટને ફરીથી ખોલવું તેમની પ્રાથમિકતા હતી, અને હવે તે પ્રાપ્ત થઈ ગયું છે. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે પાછલા ૨૪ કલાકમાં સ્ટ્રેટમાંથી રેકોર્ડ ૧૬ મિલિયન બેરલ તેલ પસાર થયું છે. જોકે, ઈરાનની બંધની જાહેરાત બાદ પરિસ્થિતિ અસ્થિર રહે છે.
જીનીવામાં વાતચીત શરૂ
યુએસ અને ઈરાની અધિકારીઓ રવિવારે જીનીવામાં ટેકનિકલ સ્તરની વાતચીત શરૂ કરશે. યુએસ ટીમમાં જે.ડી. વાન્સ, ખાસ દૂત સ્ટીવ વિટકોફ અને ટ્રમ્પના જમાઈ જેરેડ કુશનરનો સમાવેશ થાય છે. બંને પક્ષો પાસે ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અને અન્ય મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવા માટે ૬૦ દિવસનો સમય છે. સમાધાન કરવાનો સમય આવી ગયો છે.
હોર્મુઝ શા માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે ?
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગોમાંનો એક છે. વિશ્વના તેલનો નોંધપાત્ર હિસ્સો તેમાંથી પસાર થાય છે. જો ટોલ લાદવામાં આવે અથવા માર્ગ બંધ કરવામાં આવે, તો વૈશ્વિક તેલના ભાવ વધી શકે છે અને વેપારને અસર થઈ શકે છે. ટ્રમ્પનું આ નિવેદન ઈરાન સાથે ચાલી રહેલી નાજુક વાટાઘાટો વચ્ચે આવ્યું છે, જેમાં ઘણા મુખ્ય મુદ્દાઓ ઉકેલવાના બાકી છે. પરિસ્થિતિ ઝડપથી વિકસી રહી છે, અને આગામી થોડા દિવસોમાં જીનીવા બેઠકો નિર્ણાયક સાબિત થઈ શકે છે.