(એજન્સી) તા.૧૮
એક સ્ત્રીએ તેના Instagram પેજ પર જાતિ આરક્ષણ વિશે કંઈક પોસ્ટ કર્યું હતું. તે દલિતો અને આદિવાસીઓને એન્જિનિયરિંગ અને મેડિકલ કોલેજોમાં તેમની બેઠકો હડપ કરવા માટે દોષી ઠેરવતા લોકો સામે એક ટિપ્પણી હતી. અલબત્ત, ઘણા લોકોએ તરત જ પ્રતિક્રિયા આપી, મારા ટિપ્પણી વિભાગ અને ઇનબૉક્સમાં ગુસ્સો, ઉદાસી અને ફાયર ઇમોજીસ આવ્યા હતા. તેમાંના એક શ્રીમાન ‘ઉચ્ચ જાતિના’ માણસ હતા, જેમને હું ડેટિંગ એપ પર મળ્યો હતો. તેમણે મને કહ્યું કે, આરક્ષણ પર પ્રતિબંધ હોવો જોઈએ. હું દલિત છું, અને હું તેને સ્વીકારવામાં જરાય શરમાતો નથી. મારા ઇન્સ્ટાગ્રામ બાયોમાં ‘નમસુદ્ર દલિત, પશ્ચિમ બંગાળ’ લખેલ છે. પરંતુ બે વર્ષ પહેલા મેં મારું ઇન્સ્ટાગ્રામ બાયો અપડેટ કર્યું ત્યારથી લગભગ ૧૦ પુરુષોએ મને અનફોલો કરી અને બ્લોક કરી દીધા છે. કદાચ તેમને મારા જેવી અતિ-સ્વતંત્ર સ્ત્રી પસંદ નથી. અથવા તેઓ ફક્ત દલિત સમુદાયની મહિલા સાથે કોઈ સંબંધ ઇચ્છતા નથી. ડેટિંગ એપ્સ પર દલિત મહિલા હોવાના કારણે મને પણ મારું અપડેટ કરવાની પ્રેરણા મળી. મને લાગ્યું કે ભારતમાં ધાર્મિક અને જ્ઞાતિની ઓળખ કેટલી મહત્વપૂર્ણ છે તેના કારણે મારી ઓળખને પ્રકાશિત કરવી જરૂરી છે. ડેટિંગ એપ પર મેં જે પુરુષોનો સામનો કર્યો તેમાંથી ઘણા ઉચ્ચ જાતિના અથવા બ્રાહ્મણ હતા, તેઓ એ હકીકતથી આકર્ષાયા કે એક મહિલા ફોટોજર્નાલિસ્ટ તેમની સાથે વાત કરી રહી હતી. જો કે, ઇન્સ્ટાગ્રામ પર કોમ્યુનિકેશન શિફ્ટ થતાં જ, તેઓએ મને દરેક જગ્યાએથી અનસ્વાઇપ કરી દીધા હતા. સૌરવ (નામ બદલ્યું છે), ગુરુગ્રામ કોર્પોરેટ ઓફિસમાં કામ કરતો હતો જે દર પાંચ મિનિટે મને ટેક્સ્ટ કરતો અને મારા પર તેનું ધ્યાન દોરતો હતો. અને કહેતો કે ચાલો ઇન્સ્ટાગ્રામ પર વાત કરીએ. પરંતુ મને સમજાયું કે હું તેને ફોલો કરી શકતી નથી. મિસ્ટર શર્માએ મને દરેક જગ્યાએથી બ્લોક અને અનફોલો કરી દીધો હતો. તે અનામત વિરોધી હતો. અલબત્ત, અમારી વાતચીત હવે પહેલા જેવી ન હતી. જ્યારે તેને સમજાયું કે તે એક દલિત મહિલાને અનામત વિરોધી વિરોધમાં તેની ભાગીદારી વિશે કહી રહ્યો છે, ત્યારે તેનો સ્વર બદલાઈ ગયો. તેણે ગુરુગ્રામના કોર્પોરેટ છોકરાની જેમ વર્તન કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. તે કહે છે કે, હું સમજું છું કે આરક્ષણ જરૂરી છે, પણ અમારા માટે ઈઉજી હોવું જરૂરી છે. આવી સમાન, પ્રમાણભૂત દલીલની તમે ઉચ્ચ જાતિના માણસ પાસેથી અપેક્ષા રાખી શકો છો.
ભારતીયો કેવી રીતે ડેટ કરે છે ?
ડેટિંગ એપ્લીકેશન પરના મારા અનુભવોએ મને વિચારવા મજબૂર કરી હતી. શું ભારતમાં લોકો તેમની જાતિ કે વર્ગ સિવાય પણ ડેટ કરે છે ? જો જ્ઞાતિવાદ ખતમ થઈ ગયો છે જેનો કેટલાક લોકો દાવો કરે છે, તો પછી શા માટે ઘણા યુવાનો ફક્ત તેમની જાતિમાં ભાગીદારો શોધી રહ્યા છે ? મારા ચાર વર્ષના ઓનલાઈન ડેટિંગમાં હું સતત ઉચ્ચ જાતિના પુરુષો સાથે સંપર્કમાં આવી છું. મારી ભલામણ યાદીમાં શર્મા, કુમાર, તિવારી અને ચેટર્જી જેવા લોકોનું વર્ચસ્વ છે. ગયા મહિને હું પહેલીવાર દલિત માણસ સાથે સંપર્કમાં આવી હતી. બમ્બલ અને હિન્જ જેવી ડેટિંગ એપ્લિકેશન્સમાં લિંગ ઉપરાંત જ્ઞાતિની પસંદગીઓનો સમાવેશ થાય છે. મારા જેવી સ્ત્રીઓ, જે દેખીતી રીતે ઉચ્ચ જાતિના પુરૂષો માટે ‘ખૂબ જ અયોગ્ય’ છે, કદાચ આ ફિલ્ટર્સને કારણે એકલી જ રહી જશે. જો કે મને એ શક્યતા સામે પણ વાંધો નથી. હું પોતે જ મારો ખર્ચ ઉઠાવવા માટે સક્ષમ છું.