(એજન્સી) તા.૮

Tકેરળ હાઈકોર્ટે ૩૯ વર્ષીય વ્યક્તિને આગોતરા જામીન આપવાનો ઇન્કાર કર્યો છે. તેના પર આરોપ છે કે દલિત મહિલા સાથે લગ્ન નક્કી કરતા પહેલા તેણે અન્ય મહિલા સાથેના પોતાના સંબંધો અને તે સંબંધથી થયેલા ત્રણ વર્ષના બાળકની વાત છુપાવી હતી. કોર્ટે અવલોકન કર્યું હતું કે આ કથિત કૃત્ય પ્રથમ દૃષ્ટિએ ‘ભારતીય ન્યાય સંહિતા’ (BNS)ની કલમ ૬૯ હેઠળ છેતરપિંડી દ્વારા જાતીય સંબંધ બાંધવા સમાન ગણાય છે. ન્યાયાધીશ એ.બદરૂદ્દીને ૨૮ સપ્ટેમ્બરના રોજ કોઝિકોડના ફેરોક પોલીસ સ્ટેશનમાં નોંધાયેલા કેસમાં મુખ્ય આરોપી ઉદયન દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી ફગાવી દીધી હતી અને તેને તપાસ અધિકારી સમક્ષ હાજર થવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. કોર્ટે કહ્યું કે જો તે હાજર થવામાં નિષ્ફળ જાય, તો તપાસ અધિકારી તેની ધરપકડ કરવા અને તપાસ આગળ વધારવા માટે સ્વતંત્ર છે. આ કેસ એવા આરોપો સાથે સંબંધિત છે કે ઉદયને એક દલિત મહિલા સાથે લગ્ન કરવાનું નક્કી કર્યું હતું, પરંતુ તે હકીકત છુપાવી હતી કે તે પહેલેથી જ અન્ય મહિલા સાથે સંબંધમાં હતો અને તેને તે સંબંધથી ત્રણ વર્ષનું બાળક પણ હતું. પ્રોસિક્યુશન (સરકારી પક્ષ) અનુસાર, બંને પરિવારો લગ્ન માટે સંમત થયા બાદ ૬ જુલાઈ, ૨૦૨૫ના રોજ મહિલાના ઘરે લગ્ન નક્કી કરવાનો સમારોહ યોજાયો હતો. મહિલાના પરિવારે આ સમારોહ પાછળ અંદાજે ૧૦ લાખ રૂપિયા ખર્ચ્યા હોવાનું કહેવાય છે અને તેમાં લગભગ ૧,૦૦૦ લોકોએ હાજરી આપી હતી. લગ્ન નક્કી થયા પછી, મહિલા લગ્ન થશે તેવી અપેક્ષાએ વાયનાડ ગઈ હતી અને ‘અલમાજ રેસીડેન્સી’માં રોકાઈ હતી. પ્રોસિક્યુશને આરોપ મૂક્યો હતો કે ઉદયને તેને જાતીય સંબંધ બાંધવા માટે મજબૂર કરી હતી, એ દલીલ સાથે કે તેઓએ લગ્ન કરવાનું નક્કી કરી લીધું હતું. પ્રોસિક્યુશને એવો પણ આરોપ મૂક્યો હતો કે આ જાતીય સંબંધ ઉદયન દ્વારા તેના અગાઉના સંબંધો અને તેમાંથી જન્મેલા બાળકની વાત છુપાવ્યા બાદ બાંધવામાં આવ્યો હતો. ઉદયનના વકીલે દલીલ કરી હતી કે BNSની કલમ ૩૧૮(૪) અહીં લાગુ પડતી નથી કારણ કે તેમાં કોઈ મિલકતની સોંપણી (ડિલિવરી ઓફ પ્રોપર્ટી) થઈ ન હતી. બચાવ પક્ષે એવી દલીલ પણ કરી હતી કે કલમ ૬૯ લાગુ પડશે નહીં કારણ કે આ જોગવાઈ હેઠળ લગ્નનું વચન આપ્યા બાદ તેમાંથી પીછેહઠ કરવી જરૂરી છે, જ્યારે ઉદયન હજુ પણ ફરિયાદી સાથે લગ્ન કરવા તૈયાર હતો. બચાવ પક્ષે વધુમાં દલીલ કરી હતી કે માત્ર અન્ય સંબંધ અને સંતાન હોવાના કારણે જ ગુનો સાબિત થતો નથી અને તેથી SC/ST (અત્યાચાર નિવારણ) અધિનિયમની કલમ ૧૮ લાગુ પડશે નહીં. સરકારી પક્ષે ફરિયાદીના નિવેદન અને વધારાના નિવેદનનો આધાર લઈને આગોતરા જામીનનો વિરોધ કર્યો હતો. તેમણે દલીલ કરી હતી કે લગ્ન જેવા સંબંધ અને તે સંબંધથી જન્મેલા સંતાનની વાત છુપાવવી એ BNSની કલમ ૬૯ના અર્થમાં “કપટપૂર્ણ માધ્યમો” (deceitful means) વાપરવા સમાન છે. સરકારી પક્ષે એ પણ રજૂઆત કરી હતી કે અસરકારક તપાસ માટે કસ્ટોડિયલ પૂછપરછ (પોલીસ કસ્ટડીમાં પૂછપરછ) જરૂરી છે, જેમાં આરોપીનું નિવેદન નોંધવું, ઘટના સમયે તેણે પહેરેલા કપડાં જપ્ત કરવા અને તેની જાતીય ક્ષમતાની તપાસ (potency examination) કરાવવાનો સમાવેશ થાય છે. હાઈકોર્ટે BNSની કલમ ૬૯ની તપાસ કરી, જે કપટપૂર્ણ માધ્યમો દ્વારા મહિલા સાથે જાતીય સંબંધ બાંધવાને (જ્યારે તે કૃત્ય બળાત્કારની વ્યાખ્યામાં આવતું ન હોય) તેમજ લગ્ન પૂરૂં કરવાનો ઈરાદો ન હોવા છતાં લગ્નનું વચન આપીને જાતીય સંબંધ બાંધવાને ગુનો ગણે છે. આ જોગવાઈ હેઠળ ૧૦ વર્ષ સુધીની કેદ અને દંડની સજાની જોગવાઈ છે. તેની સ્પષ્ટતામાં જણાવાયું છે કે “કપટપૂર્ણ માધ્યમો”માં રોજગાર કે બઢતીને લગતી લાલચ આપવી અથવા પોતાની ઓળખ છુપાવીને લગ્ન કરવા જેવી બાબતોનો સમાવેશ થાય છે. અદાલતે કહ્યું કે કલમ ૬૯ બે અલગ-અલગ પરિસ્થિતિઓને આવરી લે છેઃ કપટપૂર્ણ માધ્યમો દ્વારા જાતીય સંબંધ બાંધવો અને લગ્ન પૂરૂં કરવાનો ઈરાદો ન હોવા છતાં લગ્નનું વચન આપીને જાતીય સંબંધ બાંધવો. અદાલતે ઠેરવ્યું કે SC/ST (અત્યાચાર નિવારણ) અધિનિયમની કલમ ૩(૨)(va) હેઠળના ગુનાને લાગુ કરવા માટે, આ તબક્કે સરકારી પક્ષે માત્ર કથિત ગુનાઓ પ્રથમ દૃષ્ટિએ (prima facie) સાબિત કરવાના રહે છે. આ કેસમાં, અદાલતને જણાયું કે ઉપલબ્ધ સામગ્રી એવું સૂચવે છે કે લગ્ન એ માન્યતાના આધારે નક્કી કરવામાં આવ્યા હતા કે ઉદયન અપરિણીત છે અને તેને લગ્ન જેવા અન્ય કોઈ સંબંધો નથી. અદાલતે નોંધ્યું હતું કે તેને તેના અગાઉના સંબંધ અને તેમાંથી જન્મેલા બાળક વિશે જાણકારી હતી, તેમ છતાં તેણે તે વાત મહિલા અને તેના પરિવારથી છુપાવી રાખી હતી. અદાલતે ઠેરવ્યું હતું કે અગાઉના સંબંધને છુપાવી રાખીને લગ્નના પ્રસ્તાવ અને તેના વચનના આધારે કરવામાં આવેલું જાતીય કૃત્ય – ભલે તે બળાત્કારની વ્યાખ્યામાં ન આવતું હોય – તે પ્રથમ દૃષ્ટિએ કલમ ૬૯ હેઠળ આવરી લેવાયેલી પ્રથમ પરિસ્થિતિ, એટલે કે ‘છળકપટપૂર્ણ માધ્યમો દ્વારા જાતીય સંબંધ’, તેની શ્રેણીમાં આવશે. હાઈકોર્ટે તપાસ અધિકારીની એ દલીલ પણ સ્વીકારી હતી કે તપાસ માટે આરોપીની કસ્ટોડિયલ પૂછપરછ (પોલીસ કસ્ટડીમાં પૂછપરછ) જરૂરી છે. અદાલતે અવલોકન કર્યું હતું કે આવી પરિસ્થિતિમાં આગોતરા જામીન આપવાથી તપાસમાં અવરોધ આવી શકે છે, ખાસ કરીને આરોપીનું નિવેદન નોંધવા તેમજ જપ્તી, રિકવરી અને તબીબી પ્રક્રિયાઓ હાથ ધરવાના સંદર્ભમાં. તેથી, અદાલતે ઠેરવ્યું હતું કે પ્રથમ દૃષ્ટિએ ગુનાઓ સાબિત થાય છે અને…SC/S (અત્યાચાર નિવારણ) અધિનિયમની કલમ ૧૮ હેઠળની જોગવાઈ લાગુ પડતી હતી. પરિણામે, ઉદયન આગોતરા જામીન મેળવવા માટે હકદાર નહોતો.