૮૫ વર્ષીય હાસ્કી દેવી હજુ પણ પાલીમાં પ્રતાપનગર લેબર કોર્ટની બહાર ફૂટપાથ પર માટીના રમકડાં વેચીને પોતાની દુકાન ખોલે છે, લગભગ ૭૦ વર્ષથી તે માટીની પિગી બેંક, નાના વાસણો, હાથી, ઘોડા અને અન્ય પરંપરાગત રમકડાં બનાવીને વેચી રહી છે, આ રમકડાં એક સમયે બાળકોમાં ખૂબ માંગમાં હતા પરંતુ હવે પ્લાસ્ટિકના રમકડાં અને વીડિયો ગેમ્સના યુગમાં, માટીની વસ્તુઓના ખરીદદારો ઓછા થઈ ગયા છે, હાસ્કી દેવીના મતે તેના વડીલો પણ આ જ વેપાર કરતા હતા અને તે આજે પણ આ પરંપરા ચાલુ રાખે છે, તેણીને ચિંતા છે કે, ભવિષ્યની પેઢીઓ આ કામ ચાલુ રાખશે નહીં, આ હોવા છતાં માટી પ્રત્યેનો તેમનો પ્રેમ હજુ પણ તેમને ફૂટપાથ પર દુકાન ખોલવા માટે ખેંચે છે

(એજન્સી) પાલી, તા.૨૮
‘ઉંમર ૮૫… કપાળ પર કરચલીઓનું જાળું, હાથમાં ધ્રુજારી અને આંખોમાં લાચારીભરી રાહ…’ પાલીના પ્રતાપનગર લેબર કોર્ટની બહાર ફૂટપાથ પર બેઠેલી આ વૃદ્ધ મહિલાને નજીકથી જુઓ. આ ૮૫ વર્ષની હાસ્કી દેવી છે. છેલ્લા ૭૦ વર્ષથી, હા, સાત દાયકાઓથી, આ ફૂટપાથ તેમનું ઘર રહ્યું છે. જ્યારે પાલીના રસ્તાઓ કાચાં નહોતા, જ્યારે બાળકોની ખુશી પ્લાસ્ટિક પર આધારિત નહોતી, ત્યારે હાસ્કી દેવી માટી કોતરીને તેમાં જીવન ભરી રહી છે. તેમની દુકાન હજુ પણ તે જૂના દિવસોને યાદ કરે છે. નાની માટીની પિગી બેંકો, નાના વાસણો અને તે માટીના હાથી અને ઘોડા… તે જ વસ્તુઓ જે બાળકો તેમના માતા-પિતાના હાથ પકડીને ખરીદવાનો આગ્રહ રાખતા હતા. કારણ કે, હવે આધુનિક યુગ છે અને આવી સ્થિતિમાં, બાળકો હવે પ્લાસ્ટિકના રમકડાં અને વીડિયો ગેમ્સથી દૂર રહી શકતા નથી. જ્યારે આ માટીના રમકડાંનો યુગ સમાપ્ત થઈ ગયો હોય, ત્યારે આ મહિલા હજુ પણ સદીઓ જૂની માટીની સંસ્કૃતિને જાળવવા માટે કામ કરતી જોવા મળે છે.સમય બદલાઈ ગયો છે અને માટીના હાથી અને ઘોડાનું સ્થાન નિર્જીવ પ્લાસ્ટિકના રમકડાંએ લઈ લીધું છે. હવે બાળકોનો આગ્રહ રહ્યો નથી કે માટીની સુગંધની કદર નથી. હાસ્કી દેવી કહે છે, ‘લોકો હવે માટી ખરીદવા આવતા નથી… પણ હું શું કરી શકું ? મને માટી ગમે છે. જ્યાં સુધી હું શ્વાસ લઉં છું ત્યાં સુધી હું મારી સંસ્કૃતિનું રક્ષણ કરીશ.’કલ્પના કરો, એવી ઉંમરે જ્યારે તેની પાસે ચાલવાની લાકડી અને પ્રિયજનોનો ટેકો હોવો જોઈએ, ત્યારે આ માતા દરરોજ સવારે આ આશા સાથે પોતાની દુકાન ખોલે છે કે, કદાચ કોઈ બાળક માટીનું રમકડું માંગશે. આ માતાની આંખોમાં જુઓ, જે પોતાના બાળકોની ખુશી માટે દિવસ-રાત માટી ભેળવે છે… ગરીબીનો કોઈ પોકાર નથી પરંતુ તેની લુપ્ત થતી કલા અને બદલાતા સમયની પીડા છે, જે સૌથી પથ્થર દિલના લોકોને પણ પીગાળી શકે છે. હાસ્કી દેવીએ લોકલ-૧૮ને કહ્યું, ‘હું ૭૦ વર્ષથી મારી દુકાન ચલાવી રહી છું. આ રમકડાં હવે ઉપલબ્ધ નથી. માટીના રમકડાં શોધવા મુશ્કેલ છે. આપણા વડીલો તે બનાવતા હતા અને અમે હજુ પણ બનાવીએ છીએ પરંતુ ભવિષ્યની પેઢીઓ આ કામ ચાલુ રાખશે નહીં. હવે ફક્ત પ્લાસ્ટિકના રમકડાં જ ઉપલબ્ધ છે. હું હજુ પણ અહીં બેસવા માટે પૂરતી મોટી થઈ ગઈ છું. પહેલાની જેમ કોઈ તેને ખરીદવા આવતું નથી.’