મોટા રાજ્યોમાં જમ્મુ-કાશ્મીર (૩૯૯) અને પંજાબ (૨૩૬)માં પોલીસ-વસ્તીનું પ્રમાણ શ્રેષ્ઠ છે. યુએન દ્વારા ફરજિયાત પોલીસ-વસ્તીનું પ્રમાણ ૨૨૦ કરતા વધારે હોવું જોઈએ.
(એજન્સી) નવી દિલ્હી,તા.૩૧
પછાત જાતિઓ, દલિતો અને આદિવાસીઓ ભારતની લગભગ ૬૭ ટકા વસ્તી ધરાવે છે, પરંતુ દેશના પોલીસ દળોમાં તેમનું પ્રતિનિધિત્વ માત્ર ૫૧ ટકા છે. બ્યુરો ઓફ પોલીસ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ (મ્ઁઇશ્ડ્ઢ) દ્વારા જાહેર કરાયેલા પોલીસ સંગઠનોના તાજેતરના આંકડા દર્શાવે છે કે ફક્ત અનુસૂચિત જનજાતિની વસ્તીના પ્રમાણની તુલનામાં પોલીસ દળમાં વધુ સારી સંખ્યા છે જ્યારે અન્ય તમામ પછાત વર્ગોની સંખ્યા ઓછી છે. માહિતી અનુસાર,૨૦૧૯ના અંત સુધીમાં દેશભરમાં પોલીસ દળોમાં (કોન્સ્ટેબલથી ડેપ્યુટી સુપરિન્ટેન્ડન્ટ સુધીના) તમામ હોદ્દાઓમાં દલિતોનું પ્રતિનિધિત્વ ૧૪% હતું. વર્ષ ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, ભારતની વસ્તીમાં દલિતો ૧૬.૬ ટકા જેટલા છે . ૮.૬ ટકા વસ્તી ધરાવતા આદિવાસીઓ પોલીસ દળોમાં ૧૨ ટકા પ્રતિનિધિત્વ ધરાવે છે, જે તેમને પ્રમાણમાં વધુ સારી સ્થિતિ પર રાખે છે. અન્ય પછાત વર્ગો ર્(ંમ્ઝ્ર) પ્રતિનિધિત્વના મામલે સૌથી ખરાબ સ્થિતિમાં છે. જનસંખ્યામાં ૪૧ ટકાના હિસ્સા સામે આંકડા દર્શાવે છે કે પોલીસ દળોમાં ઓબીસીનો માત્ર ૨૫ ટકા હિસ્સો જ છે, જેના કારણે પ્રતિનિધિત્વમાં આશરે ૪૦ ટકાની ખોટ છે. નોંધનીય છે કે, રાજ્યની તમામ સરકારોએ આ કેટેગરીમાં અનામત આપી હોવા છતાં પ્રમાણસર પ્રતિનિધિત્વનું લક્ષ્ય અધૂરું રહ્યું છે. ડેટા પણ દર્શાવે છે કે પોલીસ-વસ્તી રેશિયો (એક લાખની વસ્તીમાં પોલીસ કર્મચારીઓની સંખ્યા)માં ૨૦૧૯માં ઘટાડો થયો હતો. તે વર્ષ ૨૦૧૮માં ૧૯૮થી ઘટીને ૨૦૧૯માં ૧૯૫ પર પહોંચી ગયો. જ્યારે આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુમાં પોલીસ-વસ્તીનું પ્રમાણ ૮૧૬ છે , ઝારખંડ (૪૫) અને બિહારમાં (૫૫) સૌથી ખરાબ છે. ઓડિશા (૬૭), આસામ (૬૮), આંધ્રપ્રદેશ (૮૫), ગુજરાત (૮૭), ઉત્તરાખંડ (૯૫) અને પશ્ચિમ બંગાળ (૯૭) સૌથી નીચેના ૧૦ રાજ્યોનો છે. મોટા રાજ્યોમાં જમ્મુ-કાશ્મીર (૩૯૯) અને પંજાબ (૨૩૬)માં પોલીસ-વસ્તીનું પ્રમાણ શ્રેષ્ઠ છે. યુએન દ્વારા ફરજિયાત પોલીસ-વસ્તીનું પ્રમાણ ૨૨૦ કરતા વધારે હોવું જોઈએ.
દીપ્તિમાન તિવારી
(સૌ. : ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસ.કોમ)