(એજન્સી) તા.ર૪
ફ્રેન્ચ દૈનિકે એક તપાસ અહેવાલ પ્રકાશિત કરતાં જણાવ્યું હતું કે મોરોક્કોએ ઇઝરાયેલી શસ્ત્રોનો ઉપયોગ કરીને પશ્ચિમ સહારામાં બાળકો સહિત ડઝનેક નાગરિકોની હત્યા કરી હતી. મોરોક્કો પશ્ચિમ સહારાના ૮૦ ટકા વિવાદિત પ્રદેશને નિયંત્રિત કરે છે અને તેના સાર્વભૌમત્વ હેઠળ સ્વાયત્તતા યોજનાની દરખાસ્ત કરે છે. ેંદ્ગ પશ્ચિમ સહારાને “બિન-સ્વ-શાસિત પ્રદેશ” માને છે. રબાતના ઇઝરાયેલ સાથેના સંબંધોને સામાન્ય બનાવવાના બદલામાં યુએસએ ૨૦૨૦માં પ્રદેશ પર મોરોક્કન સાર્વભૌમત્વને માન્યતા આપી હતી. ઇઝરાયેલે ગયા વર્ષે પશ્ચિમ સહારા પર મોરોક્કોની સાર્વભૌમત્વને માન્યતા આપી હતી. ૨૦૨૦માં રબાતે પોલિસારિયો મોરચાની ગંભીર ઉશ્કેરણીનો અંત લાવવા માટે પ્રદેશ સામે લશ્કરી કાર્યવાહી શરૂ કરી હતી. લગભગ ચાર વર્ષથી, સહરાના લોકો નિયમિતપણે અથડામણના સમાચાર છે પરંતુ મોરોક્કન સત્તાવાળાઓ દ્વારા આની ક્યારેય પુષ્ટિ કરવામાં આવી નથી. સહરાના લોકો જણાવે છે કે તેમની જમીનો જપ્ત કરવામાં આવી છે અને તેમની મિલકતોને આગ લગાડવામાં આવે છે. મોરોક્કોએ ઑક્ટોબરમાં સ્મારા એરપોર્ટ પર લશ્કરી બેઝ પરથી ઇઝરાયેલી નિર્મિત ડ્રોનનો ઉપયોગ કર્યો હતો. આ સ્થળ મોરોક્કન નિયંત્રણ હેઠળ છે અને અહી ૬૬,૦૦૦થી વધુ રહેવાસીઓ છે. અખબારે જણાવ્યું હતું કે, આ ડ્રોન હર્મેસ ૯૦૦ વ્યૂહાત્મક રિકોનિસન્સ ડ્રોન અને હર્મેસ ૪૫૦ વ્યૂહાત્મક ડ્રોન છે, જે હવાથી જમીન મિસાઇલોથી સજ્જ છે અને હુમલો કરવામાં સક્ષમ છે. આ બે મોડલ ઇઝરાયેલી ઉત્પાદક એલ્બિટ સિસ્ટમ્સ દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યા છે. યુરોપિયન પોલિસી એનાલિસિસ સેન્ટર ખાતે માનવરહિત ટેક્નોલોજીમાં વિશેષતા ધરાવતા સંશોધક ફેડેરિકો બોરસરીના જણાવ્યા મુજબ, મોરોક્કો પાસે ૧૫૦ વર્ટિકલ ટેક-ઓફ અને લેન્ડિંગ ડ્રોન, ત્રણ હેરોન ટીપી અને ઇઝરાયેલ એરોસ્પેસ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ દ્વારા ઉત્પાદિત હેરોપ તેમજ એલ્બિટ સિસ્ટમ્સ દ્વારા ઉત્પાદિત ચાર હર્મેસ ૯૦૦ ડ્રોન છે. મોરોક્કો પાસે તુર્કી બાયરાક્ટર ટીબી ૨ ડ્રોન અને ચાઈનીઝ વિંગ લૂંગ ડ્રોન છે, બંનેનો ઉપયોગ લડાયક હેતુઓ માટે થાય છે. મોરોક્કન એરફોર્સે ૨૦૨૦માં જાહેરાત કરી હતી કે તે યુએસ સ્ઊ-૯મ્ સીગાર્ડિયન ડ્રોન હસ્તગત કરશે. આ કિલર એરક્રાફ્ટ દ્વારા પોલિસારિયો ફ્રન્ટના નિયંત્રણ હેઠળના વિસ્તારોની ગ્રીડલોકને પરિણામે ત્યાં રહેતા વિચરતી લોકોના મુક્ત પ્રદેશો ખાલી કરવામાં આવ્યા છે. આ ડ્રોન મનુષ્યો અને પ્રાણીઓ બંનેને લક્ષ્ય બનાવે છે અને ૨૦૨૧થી, ૧૭૦ નાગરિકોને ઇજાઓ થઈ હતી અને ૮૬ લોકો માર્યા ગયા છે, જેમાં બાળકો પણ છે. ૨૦૨૦માં ઇઝરાયેલ અને મોરોક્કો વચ્ચેના સંબંધો સામાન્ય થયા પછી, બંને દેશોએ ખાસ કરીને સંરક્ષણમાં સહયોગ કરારો કર્યા છે. સમજૂતીના મેમોરેન્ડમ સાથે, બંને રાજ્યોના સંરક્ષણ મંત્રાલયો અને સશસ્ત્ર દળો પણ એકબીજા સાથે વધુ સરળતાથી જોડાઈ શકે છે અને માહિતી શેર કરી શકે છે. આ પ્રકારનો સંદેશાવ્યવહાર અગાઉ ફક્ત તેમની સંબંધિત ગુપ્તચર સેવાઓ દ્વારા જ શક્ય હતો. ૨૦૨૩માં રબાતમાં ઇઝરાયેલી સંપર્ક કાર્યાલયના વડા શાઇ કોહેને એલ્બિટ સિસ્ટમ્સ દ્વારા મોરોક્કોમાં બે ડ્રોન ફેક્ટરીઓ ખોલવાની જાહેરાત કરી હતી. ઇઝરાયેલી રાજદ્વારીએ વધુ વિગતો આપ્યા વિના સૂચવ્યું કે બે ઔદ્યોગિક સાઇટ્સમાંથી એક કાસાબ્લાન્કામાં સ્થિત છે. સહરાવી કેદીઓ અને પરિવારોના એસોસિએશનના પ્રમુખ અબ્દેસ્લામ ઓમર લાહસેને ફ્રેન્ચ દૈનિકને જણાવ્યું કે, એક અંદાજ મુજબ મોરોક્કનને કારણે છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં લગભગ ૩૦,૦૦૦ લોકો વિસ્થાપિત થયા છે. વિચરતી જાતિના અમુક લોકો હજુ પણ પ્રતિકાર કરે છે અન્ય લોકો શરણાર્થીઓ સાથે રહે છે.
