(એજન્સી) તા.૧૪
મધ્ય પૂર્વમાં તાજેતરના વર્ષોમાં હિંસાના ઘણા વિસ્ફોટ થયા છે. પરંતુ જ્યારે યુએસ-ઈરાન યુદ્ધ આ વર્ષે હેડલાઇન્સ મેળવ્યું છે, ત્યારે હૌથીઓ અને યમનની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે માન્યતા પ્રાપ્ત સરકાર અને સાઉદી અરેબિયા વચ્ચે ઝડપથી વધતો સંઘર્ષ આ પ્રદેશ માટે પણ એટલો જ પરિણામકારક બનવાનું જોખમ ધરાવે છે. યમનના આંતરિક સંઘર્ષની જટિલતાને ઓછી આંકી શકાય નહીં. હિંસા બે મુખ્ય પ્રાદેશિક શક્તિઓ – ઈરાન અને સાઉદી અરેબિયા – તેમજ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ઈરાન સાથે ચાલી રહેલા યુએસ-ઈઝરાયેલ મુકાબલા સાથે જોડાયેલી છે. ઈરાન હૌથીઓને સમર્થન આપે છે (જેને અંસાર અલ્લાહ અથવા ભગવાનના પક્ષકારો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે), જ્યારે સઉદી અરેબિયા યમનની સરકારને સમર્થન આપે છે (જેને રાષ્ટ્રપતિ નેતૃત્વ પરિષદ અથવા પીએલસી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે). યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પણ તેના વાસ્તવિક સાથી, સઉદીઓની પડખે ઊભું છે, જ્યારે રશિયા અને ચીન ઈરાન સાથે જોડાયેલા છે. અને રિયાધના અન્ય પ્રાદેશિક સાથીઓ, તુર્કી અને પાકિસ્તાન, તેમના નવા હસ્તાક્ષરિત પરસ્પર સંરક્ષણ કરારને સક્રિય કરવા અને જો સઉદી અરેબિયા પર ફરીથી હુમલો થાય તો તેને બચાવવા માટે સૈનિકો તૈનાત કરવા સંમત થયા છે. સામેલ ખેલાડીઓની સંખ્યા જોતાં, સંઘર્ષ ઝડપથી નિયંત્રણ બહાર નીકળી શકે છે અને સમગ્ર પ્રદેશને ઘેરી શકે છે, જેનાથી વૈશ્વિક ઇંધણ પુરવઠો વધુ અસ્થિર થઈ શકે છે. ૫ ઓક્ટોબરે યમનની સરકાર સાથે જોડાયેલા સધર્ન જાયન્ટ્સ બ્રિગેડસ મીડિયા ઓફિસ દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા વિડિઓમાંથી આ છબી બતાવે છે કે જૂથ શું કહે છે કે તેના લડવૈયાઓ યમનના તાઈઝના ધોબાબ જિલ્લામાં ઈરાન સમર્થિત હૌથી જૂથ સાથે અથડામણ કરી રહ્યા છે. સધર્ન જાયન્ટ્સ બ્રિગેડસ મીડિયા ઓફિસ વાયા એપી તાજેતરના મહિનાઓમાં યુએસ-ઈરાન યુદ્ધ મડાગાંઠ પર પહોંચી ગયું છે. તેહરાન મક્કમ છે કે તે યુદ્ધ પહેલા વિશ્વના દૈનિક તેલ અને પ્રવાહી કુદરતી ગેસના ૨૦% પુરવઠા માટેનો માર્ગ, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને નિયંત્રિત કરે છે. અને યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સંઘર્ષને કેવી રીતે સમાપ્ત કરવો તે અંગે ગરમા-ઠંડી ચાલી રહ્યા છે. ન તો અમેરિકાની લશ્કરી શક્તિ, ન તો તેનું મહત્તમ આર્થિક દબાણ, અત્યાર સુધી કામ કર્યું છે. તેહરાનના સહયોગી હૌથી જૂથ, જે યમનના એક-તૃતીયાંશ ભાગ (રાજધાની સના સહિત) પર નિયંત્રણ ધરાવે છે, તેણે આ વર્ષની શરૂઆતમાં ઈરાનના સમર્થનમાં સંઘર્ષમાં ઝંપલાવ્યું હતું. તેઓએ ’બાબ અલ-મંદબ’ સામુદ્રધુની (સ્ટ્રેટ) પર તેમનું નિયંત્રણ મજબૂત કર્યું છે; આ સામુદ્રધુની લાલ સમુદ્રને ‘ગલ્ફ ઓફ એડન’ અને હિંદ મહાસાગર સાથે જોડે છે. જુલાઈથી તેઓએ સમગ્ર દેશ પર કબજો મેળવવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે યમનમાં પ્રદેશો જીત્યા છે અને સાથે સાથે સાઉદી અરેબિયાની તેલ સુવિધાઓ, ટેન્કરો અને રિયાધમાં આવેલા મુખ્ય એરપોર્ટ પર હુમલા પણ કર્યા છે. તાજેતરના દિવસોમાં થયેલા એક હુમલાને કારણે ‘ઈસ્ટ-વેસ્ટ પાઈપલાઈન’ દ્વારા તેલનો પુરવઠો ફરીથી અટકી ગયો છે; ‘હોર્મુઝની સામુદ્રધુની’ બંધ થયા બાદ રિયાધ આ પાઈપલાઈનનો ઉપયોગ ‘બાબ અલ-મંદબ’ થઈને તેલની નિકાસ કરવા માટે કરતું આવ્યું છે. યમની અને સઉદી દળોએ હૌથીઓના કબજા હેઠળના તમામ પ્રદેશો પાછા મેળવવાના પ્રયાસરૂપે તાજેતરમાં વળતો હુમલો શરૂ કર્યો છે. આનાથી ફરીથી મોટા પાયે ગૃહયુદ્ધ ફાટી નીકળવાની અને યમનના લોકો માટે ગંભીર માનવીય સંકટ ઊભું થવાની આશંકા સેવાઈ રહી છે. ૧૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ના રોજ યમનના સનામાં આવેલા એક કામચલાઉ શિબિરમાં વિસ્થાપિત યમની નાગરિકો. રિયાધે વોશિંગ્ટન (અમેરિકા)ને હૌથીઓ પર હવાઈ હુમલા કરવા વિનંતી કરી હતી, પરંતુ ટ્રમ્પે સક્રિયપણે સામેલ થવાનો ઇનકાર કર્યો છે અને તેના બદલે દેશમાં યુએસ ગુપ્તચર અને લશ્કરી વિશ્લેષકો દ્વારા સહાયની ઓફર કરી છે. ઈરાન સાથે યુદ્ધ ફરી શરૂ થવાની સંભાવના હજુ પણ પ્રબળ હોવાથી, ટ્રમ્પ યુએસ-ઈરાન સંઘર્ષને વિસ્તારવા અને અમેરિકાને અન્ય કોઈ સંઘર્ષમાં ફસાવવા માટે ઉત્સુક નથી. આ ઉપરાંત, ચિંતા હોવાનો ઇન્કાર કરવા છતાં, ટ્રમ્પ ચોક્કસપણે અમેરિકન ગ્રાહકો પર ઈરાન સાથેના સંઘર્ષની અસરથી વાકેફ હશે, જેમાં પેટ્રોલિયમના ઊંચા ભાવ અને જીવનનિર્વાહના ખર્ચનું દબાણ સામેલ છે. મધ્ય-ગાળાની ચૂંટણીઓને હવે માત્ર એક મહિનો બાકી હોવાથી, તેમની રિપબ્લિકન પાર્ટી તેના મતદાર આધારને મજબૂત કરવાનો તાકીદનો પ્રયાસ કરી રહી છે. અમેરિકાની સીધી સંડોવણી વિના, રિયાધે તેના નવા સુરક્ષા ભાગીદારો – પાકિસ્તાન અને તુર્કી – પાસેથી સમર્થન મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. આ અઠવાડિયે સઉદી અરેબિયામાં લશ્કરી દળો તૈનાત કરવાની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવતા પહેલા, આ બંને દેશો સંઘર્ષમાં સામેલ થવા બાબતે સાવચેત જણાતા હતા; તેઓ સઉદી અરેબિયાને સમર્થન આપવાની જરૂરિયાત અને ઈરાન તથા તેના વ્યૂહાત્મક ભાગીદારો – રશિયા અને ચીન – ને નારાજ ન કરવાની સ્થિતિ વચ્ચે અટવાયેલા હતા.