પાકિસ્તાન દ્વારા આયોજિત યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઈરાન વચ્ચેની શાંતિ વાટાઘાટો રવિવારે વહેલી સવારે કોઈ સફળતા વિના પૂર્ણ થઈ છે અને બંને પક્ષો તેહરાનની પરમાણુ મહત્ત્વાકાંક્ષાઓ અને પ્રાદેશિક સુરક્ષા વ્યવસ્થા પર મૂળભૂત મતભેદોને દૂર કરવામાં નિષ્ફળ ગયા છે
પાકિસ્તાનમાં અમેરિકા-ઈરાન મંત્રણા ૨૧ કલાક
પછી કોઈ કરાર વિના સમાપ્ત, હોર્મુઝ તણાવ યથાવત
વાન્સ, ખાસ દૂત સ્ટીવ વિટકોફ અને રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના જમાઈ જેરેડ કુશનરે બે કલાક માટે ઈરાની સંસદીય અધ્યક્ષ મોહમ્મદ બાકર કાલિબાફ અને વિદેશ પ્રધાન અબ્બાસ અરાકચી સાથે મુલાકાત કરી હતી. વાટાઘાટો શરૂ થાય તે પહેલાં, એક વરિષ્ઠ ઈરાની સૂત્રએ રોઇટર્સને જણાવ્યું હતું કે અમેરિકા કતાર અને અન્ય વિદેશી બેંકોમાં સ્થિર સંપત્તિઓ મુક્ત કરવા માટે સંમત થયું છે. એક યુએસ અધિકારીએ પૈસા મુક્ત કરવા માટે સંમત થવાનો ઇન્કાર કર્યો હતો. ઈરાનના સરકારી ટીવી અને અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, વિદેશમાં સંપત્તિઓ મુક્ત કરવાની સાથે, તેહરાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર નિયંત્રણ, યુદ્ધ વળતરની ચુકવણી અને લેબનોન સહિત સમગ્ર પ્રદેશમાં યુદ્ધવિરામની માંગ કરી રહ્યું છે. તેહરાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ટ્રાન્ઝિટ ફી પણ વસૂલવા માંગે છે.
અમે કોઈપણ કરાર વિના પાછા ફરી રહ્યા છીએઃ ઇસ્લામાબાદમાં ઈરાન સાથે યુદ્ધવિરામ વાટાઘાટો પર જેડી વાન્સ
અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વાન્સે જણાવ્યું હતું કે ઇસ્લામાબાદમાં પ્રવર્તમાન મધ્ય પૂર્વ સંઘર્ષ પર વોશિંગ્ટન અને તેહરાન અંતિમ સંમતિ સુધી પહોંચવામાં નિષ્ફળ ગયા છે કારણ કે ઈરાન યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા ઓફર કરવામાં આવેલી શરતો સાથે સંમત થયું ન હતું. યુદ્ધવિરામ પછી, બંને પક્ષો પાકિસ્તાનના ઇસ્લામાબાદમાં મળ્યા હતા. જોકે, વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચે કોઈ કરાર પર સહમતિ થઈ ન હતી કારણ કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને ફરીથી ખોલવા જેવા અનેક મુદ્દાઓ પર તેમની ચર્ચાઓ મુખ્ય અવરોધ બની હતી.
(એજન્સી) તા.૧ર
ઇસ્લામાબાદની સેરેના હોટેલમાં યોજાયેલી આ વાટાઘાટો, ૧૯૭૯ પછી વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચેની ઉચ્ચ-સ્તરીય સીધી વાતચીત હતી, જેમાં યુએસ ઉપપ્રમુખ જેડી વાન્સ અમેરિકન પ્રતિનિધિમંડળનું નેતૃત્વ કરી રહ્યા હતા અને ઈરાની સંસદના સ્પીકર મોહમ્મદ બાઘર કાલિબાફે ઈરાની ટીમનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. લગભગ એક દિવસની સતત ચર્ચાઓ પછી, વાન્સે પુષ્ટિ આપી કે કોઈ કરાર થયો નથી. તેમણે કહ્યું કે, ખરાબ સમાચાર એ છે કે અમે કોઈ કરાર પર પહોંચ્યા નથી.
વાન્સે ઇસ્લામાબાદથી રવાના થતા પહેલા એક ટૂંકી પત્રકાર પરિષદમાં પત્રકારોને જણાવ્યું કે, અમે ખૂબ જ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે અમારી માંગણીઓ શું છે, અમે કઈ બાબતો પર તેમને સમાયોજિત કરવા તૈયાર છીએ અને કઈ બાબતો પર અમે તેમને સમાયોજિત કરવા તૈયાર નથી અને તેઓએ અમારી શરતો સ્વીકારવાનું પસંદ કર્યું નથી.
ઈરાની રાજ્ય મીડિયાએ આ રાજદ્વારી નિષ્ફળતા માટે અમેરિકાને જવાબદાર ગણાવ્યું અને રાજ્ય પ્રસારણકર્તા ૈંઇૈંમ્એ જાહેર કર્યું હતું કે “અમેરિકન પક્ષની ગેરવાજબી માંગણીઓએ વાટાઘાટોની પ્રગતિ અટકાવી હતી. ઈરાની પ્રતિનિધિમંડળની વિવિધ પહેલ છતાં, અમેરિકન પક્ષની ગેરવાજબી માંગણીઓએ વાટાઘાટોની પ્રગતિમાં અવરોધ ઊભો કર્યો હતો.
ઈરાની વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઇસ્માઇલ બાઘેઈએ લખ્યું હતું કે કોઈપણ રાજદ્વારી પ્રક્રિયાની સફળતા વિરોધી પક્ષની ગંભીરતા અને વિશ્વાસ, વધુ પડતી માંગણીઓ અને ગેરકાયદેસર વિનંતીઓથી દૂર રહેવા અને ઈરાનના કાયદેસર અધિકારો અને હિતોની સ્વીકૃતિ પર આધાર રાખે છે. તેહરાને વોશિંગ્ટનને આગળ વધવા માટે અતિશય અને ગેરકાયદેસર વિનંતીઓ કરવાનું ટાળવા વિનંતી કરી, અને સંકેત આપ્યો કે રાજદ્વારીનો દરવાજો ખુલ્લો રહે છે, પરંતુ શરતો બદલવી જ જોઈએ.
મુખ્ય મુદ્દાઓ : હોર્મુઝ, પરમાણુ અધિકારો અને પ્રતિબંધો
બહુવિધ સ્ત્રોતોએ પુષ્ટિ આપી છે કે વાટાઘાટોમાં ઘણા વિવાદાસ્પદ મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખાસ કરીને મુશ્કેલ મુદ્દો છે. ઈરાનની અર્ધ-સત્તાવાર તસ્નીમ સમાચાર એજન્સીએ વ્યૂહાત્મક જળમાર્ગના નિયંત્રણ અંગે બંને પક્ષો વચ્ચે “ગંભીર મતભેદ” હોવાનો અહેવાલ આપ્યો છે, જેના દ્વારા વૈશ્વિક તેલ પુરવઠાનો નોંધપાત્ર ભાગ પસાર થાય છે. તેહરાને સ્ટ્રેટ પર તેની નિયમનકારી સત્તા જાળવી રાખવાનો આગ્રહ રાખ્યો છે, જ્યારે વોશિંગ્ટને ગેરંટીકૃત અમર્યાદિત ઍક્સેસ માટે દબાણ કર્યું છે.
પરમાણુ મુદ્દો પણ એટલો જ સમસ્યારૂપ સાબિત થયો છે. વાન્સે જણાવ્યું હતું કે, ઈરાનની સંવર્ધન સુવિધાઓ “નાશ” થઈ ગઈ હતી, ત્યારે યુ.એસ.એ તેહરાન પાસેથી લાંબા ગાળાની પ્રતિબદ્ધતા માંગી હતી કે તેઓ પરમાણુ શસ્ત્રો વિકસિત ન કરે અથવા તે ક્ષમતા ઝડપથી પ્રાપ્ત કરવા માટે સાધનો પ્રાપ્ત ન કરે. સરળ હકીકત એ છે કે આપણે એક હકારાત્મક પ્રતિબદ્ધતા જોવાની જરૂર છે કે તેઓ પરમાણુ શસ્ત્ર રાખશે નહીં અને તેઓ એવા સાધનો રાખશે નહીં જે તેમને ઝડપથી પરમાણુ શસ્ત્ર પ્રાપ્ત કરવા સક્ષમ બનાવશે. વાન્સે કહ્યું કે, આ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના રાષ્ટ્રપતિનું મુખ્ય ધ્યેય છે, અને અમે આ વાટાઘાટો દ્વારા તે જ પ્રાપ્ત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.
જોકે, ઈરાની અધિકારીઓએ આ મુદ્દાને નાગરિક હેતુઓ માટે તેમના પરમાણુ અધિકારોની માન્યતા પર ભાર મૂક્યો હતો. ચર્ચાના અન્ય મુદ્દાઓમાં યુદ્ધ વળતર, ઈરાન સામેના યુદ્ધનો સંપૂર્ણ અંત અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધો હટાવવાનો સમાવેશ થાય છે.
અમેરિકાએ ‘અંતિમ અને શ્રેષ્ઠ ઓફર’ રજૂ કરી
વાન્સે સંકેત આપ્યો કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે ટેબલ પર એક પ્રસ્તાવ છોડી દીધો છે. અમે અહીંથી ખૂબ જ સરળ પ્રસ્તાવ સાથે જઈ રહ્યા છીએ તે સમજવાની એક પદ્ધતિ છે જે અમારી અંતિમ અને શ્રેષ્ઠ ઓફર છે. અમે જોઈશું કે ઈરાનીઓ તેને સ્વીકારે છે કે નહીં. ઉપરાષ્ટ્રપતિએ ખુલાસો કર્યો કે તેમણે મેરેથોન સત્ર દરમિયાન રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા ટીમ સાથે સતત વાતચીત કરી હતી. અમે રાષ્ટ્રપતિ સાથે સતત વાત કરી રહ્યા હતા. છેલ્લા ૨૧ કલાકમાં એક ડઝન વખત વાત કરી હતી.
વાન્સની જાહેરાત પહેલાં ટ્રમ્પે પરિણામ અંગે આશા નકારી કાઢી. તેમણે કહ્યું કે, અમે આ સોદો કરીએ કે ન કરીએ તેનાથી મને કોઈ ફરક પડતો નથી. કારણ એ છે કે આપણે જીતી ગયા છીએ. અમે તેમને લશ્કરી રીતે હરાવ્યા છે.
આ સમજૂતી સુધી પહોંચવામાં નિષ્ફળતા છતાં, બંને પ્રતિનિધિમંડળોએ પાકિસ્તાનનો તેની ભૂમિકા માટે આભાર માન્યો. વાટાઘાટો શરૂ થાય તે પહેલાં પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શેહબાઝ શરીફે બંને પ્રતિનિધિમંડળો સાથે અલગથી મુલાકાત કરી હતી, અને આશા વ્યક્ત કરી હતી કે વાટાઘાટો આ પ્રદેશમાં શાંતિ તરફ એક પગલું હશે. વાન્સે ખાસ કરીને બંને રાષ્ટ્રો વચ્ચે “વિવાદ દૂર કરવા” માટેના પાકિસ્તાનના પ્રયાસોને સ્વીકાર્યા હતા, જોકે આ પ્રયાસો આખરે મૂળભૂત મતભેદોને દૂર કરવા માટે અપૂરતા સાબિત થયા હતા.
વરિષ્ઠ પાકિસ્તાની અધિકારીઓને વાસ્તવિક અપેક્ષાઓ હતી. વાટાઘાટો પહેલાં, સરકારી સૂત્રોએ સંકેત આપ્યો હતો કે તાત્કાલિક ઉદ્દેશ્ય વ્યાપક કરાર ન હતો પરંતુ વાટાઘાટો ચાલુ રાખવા અને નાજુક યુદ્ધવિરામને લંબાવવાની પ્રતિબદ્ધતા સુરક્ષિત કરવાનો હતો. બે અઠવાડિયાના યુદ્ધવિરામથી ઈરાન સામે યુએસ-ઇઝરાયેલ યુદ્ધ રોકાઈ ગયું છે.
વોશિંગ્ટન અને તેહરાનના અલગ અલગ જાહેર નિવેદનો હવે આ વાટાઘાટો ક્યારે અને કેવી રીતે ફરી શરૂ થઈ શકે છે તેનો બહુ ઓછો સંકેત આપે છે. વાન્સે સૂચવ્યું કે હવે ઈરાન પર યુએસ પ્રસ્તાવ પર પુનર્વિચાર કરવાનો છે, જ્યારે ઈરાની અધિકારીઓએ સંકેત આપ્યો હતો કે ભવિષ્યમાં કોઈપણ વાટાઘાટો માટે વોશિંગ્ટનને તેની માંગણીઓ મધ્યસ્થ કરવાની જરૂર પડશે. યુએસ પ્રતિનિધિમંડળ ઇસ્લામાબાદથી રવાના થઈ ગયું છે. આ બંને પક્ષો માટે આગળ વધવા માટે સ્વીકાર્ય માર્ગ શું હશે તે અંગે પોતપોતાના મંતવ્યો રજૂ કરી રહે છે.