બસ્તીની સંગીતા યાદવ માત્ર ૫,૦૦૦ રૂપિયાથી વર્મી કમ્પોસ્ટ ખાતરનો વ્યવસાય શરૂ કરીને કરોડપતિ બની

(એજન્સી) તા.૧૩
જાગરણ સંવાદદાતા, બસ્તી. સખત મહેનત, સમર્પણ અને સ્વરોજગાર દ્વારા, ગ્રામીણ મહિલાઓ આત્મનિર્ભરતાનો એક નવો અધ્યાય લખી રહી છે. કપ્તાનગંજ બ્લોકના અક્ષતપુર ગ્રામ પંચાયતના રહેવાસી સંગીતા યાદવે એક ઉદાહરણ બેસાડ્યું છે. સંગીતા, જેમણે માત્ર પાંચ હજાર રૂપિયાથી વર્મીકમ્પોસ્ટ ખાતર બનાવીને શરૂઆત કરી હતી, તે હવે કરોડપતિ બની ગઈ છે. તેમણે વર્મીકમ્પોસ્ટ, તેમની દુકાન અને પશુપાલનને તેમની આવકનો સ્ત્રોત બનાવ્યો છે. ઉમાશંકર યાદવના પત્ની ૩૭ વર્ષીય સંગીતા યાદવે સમજાવ્યું કે તેમણે વર્મીકમ્પોસ્ટ ખાતર બનાવીને શરૂઆત કરી હતી જેનો ખર્ચ આશરે પાંચ હજાર રૂપિયા હતો. હવે, તેઓ ખાતર બનાવે છે, તેનું પેકેટિંગ કરે છે અને ગામમાં વેચે છે. આનાથી વાર્ષિક આશરે ૩૦,૦૦૦થી ૪૦,૦૦૦ રૂપિયાની વધારાની આવક થાય છે. આ કાર્યથી તેમની આર્થિક સ્થિતિ મજબૂત થઈ છે, પરંતુ તેમને ઓર્ગેનિક ખેતીને પ્રોત્સાહન આપવાની તક પણ મળી છે. સંગિતાએ સ્વ-સહાય જૂથ દ્વારા આશરે ૬૦,૦૦૦ રૂપિયાની નાણાકીય સહાયથી ગામમાં એક નાની દુકાન ખોલી. તે પોતે વ્યવસાયનું સંચાલન કરે છે, અને વધારાની આવક મેળવે છે. તેમના પતિ ઉમાશંકર યાદવ પણ તેમને આ વ્યવસાયમાં ટેકો આપે છે. કૌટુંબિક જવાબદારીઓ નિભાવતી વખતે સ્વરોજગાર કરીને, તેમણે પોતાના માટે એક વિશિષ્ટ સ્થાન બનાવ્યું છે. સંગિતાએ સમજાવ્યું કે તેમણે બાબા સાહેબ ડૉ. ભીમરાવ આંબેડકર યોજના હેઠળ લોન લીધી હતી. તેમને ૫૦,૦૦૦ રૂપિયાની સબસિડી મળી હતી. આ રકમનો ઉપયોગ કરીને, તેમણે ઘરે ગાયો ઉછેરવાનું શરૂ કર્યું. પશુપાલન દૂધના વેચાણ દ્વારા દર મહિને વધારાની આવક ઉત્પન્ન કરે છે. આ રીતે, તેમણે આવકના અનેક સ્ત્રોતો વિકસાવીને તેમના પરિવારની આર્થિક સ્થિતિ મજબૂત બનાવી છે. સંગિતા, જેમણે સ્નાતક શિક્ષણ મેળવ્યું છે, તેમને બે પુત્રીઓ અને એક પુત્ર છે. ત્રણેય બાળકો અભ્યાસ કરી રહ્યા છે. તે પોતાના ખેતરોમાં ઓર્ગેનિક ખેતી કરે છે અને રાસાયણિક ખાતરોનો ઉપયોગ કરતી નથી. ગામના અન્ય ખેડૂતો પણ વર્મીકમ્પોસ્ટના ઉપયોગ દ્વારા મેળવેલા સારા પાકથી પ્રેરિત છે. સંગિતાએ સંબંધિત વિભાગમાંથી વર્મીકમ્પોસ્ટિંગની તાલીમ મેળવી છે. તેણી કહે છે કે જો મનરેગા હેઠળ ખાતર બનાવવા માટેની જરૂરી સુવિધાઓ પૂરી પાડવામાં આવે, તો ગામની અન્ય મહિલાઓને પણ સ્થાનિક રીતે રોજગાર અને વધારાની આવકની તકો મળી શકે છે.