સ્થળ વસ્તીવાળા વિસ્તારમાં હોવાથી દેખરેખ રાખવા માટે પોલીસ જવાનોને મકાનોની છત પર પણ તૈનાત કરવામાં આવ્યા હતા
(એજન્સી) સંભલ/નવી દિલ્હી, તા.૧૪
ઉત્તરપ્રદેશના સંભલ જિલ્લામાં ગુરુવારે વધુ એક મસ્જિદ પર બુલડોઝર ફેરવી દેવામાં આવ્યું. જિલ્લા વહીવટીતંત્રના જણાવ્યા અનુસાર, જાહેર કે સરકારી જમીન પર બાંધવામાં આવેલી મસ્જિદો, મદ્રાસાઓ, ઈદગાહો, મઝારો અને અન્ય માળખાઓને તોડી પાડવાની જે સતત કાર્યવાહી ચાલી રહી છે, તેમાં આ નવીનતમ ઘટના છે. આ કાર્યવાહી અસમોલી વિસ્તારના કુતુબપુર સત્તા ગામમાં કરવામાં આવી હતી. ૧૩૦ ચોરસ મીટર જાહેર જમીન પર કથિત રીતે ગેરકાયદેસર રીતે બાંધવામાં આવેલી આ મસ્જિદને ભારે પોલીસ બંદોબસ્ત વચ્ચે તોડી પાડવામાં આવી હતી. આ સમયે મહેસૂલ વિભાગના અનેક અધિકારીઓ પણ હાજર હતા. આ કાર્યવાહીનો બચાવ કરતા અસમોલી સર્કલ ઓફિસર અમન સિંહે જણાવ્યું હતું કે, પોલીસ અને મહેસૂલ અધિકારીઓને એક મહિનાથી વધુ સમય પહેલાં સ્થાનિક રહેવાસીઓ પાસેથી માહિતી મળી હતી કે કુતુબપુર સત્તા ગામમાં જાહેર ઉપયોગ માટેની જમીન પર ગેરકાયદેસર રીતે મસ્જિદનું નિર્માણ થઈ રહ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે, આ માહિતી મળ્યા બાદ પોલીસ અને મહેસૂલ અધિકારીઓની એક સંયુક્ત ટીમે સ્થળની તપાસ કરી હતી અને બાંધકામને ગેરકાયદેસર ગણાવ્યું હતું. સિંહે જણાવ્યું કે, તપાસ બાદ સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ (સંભલ) એ આ બાંધકામને ગેરકાયદેસર જાહેર કરતો આદેશ આપ્યો હતો અને તેને તોડી પાડવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. અધિકારીએ જણાવ્યું કે, આ કામગીરી માટે ૧૦ પોલીસ સ્ટેશનોના સ્ટેશન હાઉસ ઓફિસરો (SHO) અને પોલીસ જવાનો ઉપરાંત પ્રોવિન્શિયલ આર્મ્ડ કોન્સ્ટેબ્યુલરી (PAC)ની એક પ્લાટૂન તૈનાત કરવામાં આવી હતી. સ્થળ વસ્તીવાળા વિસ્તારમાં હોવાથી, દેખરેખ રાખવા માટે પોલીસ જવાનોને મકાનોની છત પર પણ તૈનાત કરવામાં આવ્યા હતા. અમન સિંહે ઉમેર્યું કે, તોડફોડની આ કાર્યવાહી શાંતિપૂર્ણ રીતે સંપન્ન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે ડ્રોન દ્વારા પણ સમગ્ર વિસ્તાર પર નજર રાખવામાં આવી હતી. વર્ષ ૨૦૨૬ દરમિયાન, સંભલ જિલ્લા વહીવટીતંત્રે દબાણ હટાવવાની શ્રેણીબદ્ધ ઝુંબેશ હાથ ધરી છે, જેમાં ગ્રામ સભાની જમીન, તળાવ, કબ્રસ્તાન અને સરકારી પડતર જમીન પર ઊભા કરાયેલા માળખાઓને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા છે. અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે, આ કાર્યવાહી ઉત્તરપ્રદેશ મહેસૂલ સંહિતા (Uttar Pradesh Revenue Code)) હેઠળ મહેસૂલ અને તહેસીલદાર અદાલતો દ્વારા આપવામાં આવેલા ખાલી કરાવવાના આદેશોના આધારે કરવામાં આવી છે. ૪ જાન્યુઆરીના રોજ, સત્તાવાળાઓએ સલેમપુર વિસ્તારમાં (જેને સલીમપુર સાલાર અથવા હાજીપુર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એક મદરેસા અને વ્યાપારી દુકાનો તોડી પાડી હતી. જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ રાજેન્દ્ર પેન્સિયાએ જણાવ્યું હતું કે આ બાંધકામો બે દાયકાથી વધુ સમયથી ગ્રામ સભાની જમીન પર અતિક્રમણ કરીને ઊભાં હતાં. અહેવાલો અનુસાર, ભાડું ઉપજાવતી આ વ્યાપારી જગ્યાઓને ખાલી કરાવવા માટે ‘રેવન્યુ કોડ’ (મહેસૂલ સંહિતા)ની કલમ ૬૭ હેઠળ કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. ૧૭ એપ્રિલના રોજ, અધિકારીઓએ અસમોલીના મુબારકપુર બંધ વિસ્તારમાં બે દિવસીય તોડફોડ અભિયાન (demolition drive) હાથ ધર્યું હતું. સ્થાનિક ‘લેન્ડ બેંક’ (જમીન ભંડાર) માટે જાહેર મિલકત પાછી મેળવવાના હેતુથી, ભારે મશીનરીનો ઉપયોગ કરીને ૩૫ ફૂટ ઊંચો મિનારો, મસ્જિદના કેટલાક ભાગો, તેમજ એક ઈદગાહ અને ઈમામબારાને તોડી પાડવામાં આવ્યા હતા. ૨૦ જૂનના રોજ, વહીવટીતંત્રે બાબા સલાઉદ્દીન ધાકની ૫૦ વર્ષ જૂની દરગાહ તોડી પાડી અને તેની આસપાસની કબરો હટાવી દીધી. અધિકારીઓએ સરકારી જમીન પરના ગેરકાયદેસર કબજાને આ કાર્યવાહીનું કારણ ગણાવ્યું હતું. આ ઘટનાના થોડા સમય પહેલાં, તે જ મહિનામાં ૬ જૂનના રોજ અન્ય એક મસ્જિદ પણ તોડી પાડવામાં આવી હતી. જુલાઈ મહિનામાં, તહેસીલદાર કોર્ટના આદેશ બાદ બે અલગ-અલગ ઈદગાહના માળખાં તોડી પાડવામાં આવ્યાં હતાં. ‘ધ હિન્દુ’ના અહેવાલ મુજબ, ૧૪ જુલાઈના રોજ મધાન ગામમાં એક ઈદગાહ તોડી પાડવામાં આવી હતી, જે સત્તાવાર રેકોર્ડમાં કબ્રસ્તાન તરીકે નોંધાયેલી જમીન પર બાંધવામાં આવી હતી. તેના ત્રણ દિવસ બાદ, ૧૭ જુલાઈના રોજ, હઝરતનગર ગઢી પોલીસ સ્ટેશનની હદમાં આવતી ૩૧૨ ચોરસ મીટર સરકારી પડતર જમીન પર બનેલી અન્ય એક ઈદગાહને હટાવી દેવામાં આવી હતી, જેથી તે જમીન જમીનવિહોણા પરિવારોને ફાળવી શકાય. ૨૭ ઓક્ટોબરના રોજ, સત્તાવાળાઓએ બેગમપુર ગામમાં તળાવની આશરે ૪૫૦ ચોરસ મીટર જમીન પાછી મેળવી હતી, જેના પર કથિત રીતે ૨૫ વર્ષથી કબજો હતો. સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટના ખાલી કરાવવાના આદેશ બાદ, પોલીસની દેખરેખ હેઠળ બુલડોઝર દ્વારા આ સ્થળને સાફ કરવામાં આવ્યું હતું. સ્થાનિક રહેવાસીઓ અને મસ્જિદ સમિતિઓએ વારંવાર અતિક્રમણના દાવાઓનો વિરોધ કર્યો છે. તેમનું કહેવું છે કે ઘણી મિલકતો દાનમાં મળેલી જમીન પર અથવા અગાઉની મંજૂરીઓ મેળવીને ખરીદેલા પ્લોટ પર ઊભી કરવામાં આવી હતી. સમુદાયના પ્રતિનિધિઓએ એવી ચિંતા પણ વ્યક્ત કરી છે કે આ અભિયાનો દરમિયાન લઘુમતી ધાર્મિક સ્થળો અને રહેણાંક વિસ્તારોને અપ્રમાણસર રીતે નિશાન બનાવવામાં આવ્યા છે. સંભલ કેમ ખાસ સંવેદનશીલ છે ૨૪ નવેમ્બર, ૨૦૨૪ના રોજ ASI-સંરક્ષિત મસ્જિદ, શાહી જામા મસ્જિદના કોર્ટ-આદેશિત સર્વેક્ષણના બીજા તબક્કા દરમિયાન થયેલી હિંસા બાદ સંભલ તણાવપૂર્ણ રહ્યું છે. વિરોધ કરી રહેલા સ્થાનિકો અને સુરક્ષા કર્મચારીઓ વચ્ચેની અથડામણમાં પાંચ મુસ્લિમો માર્યા ગયા હતા અને ડઝનેક ઘાયલ થયા હતા. આ સર્વેક્ષણ એક અરજીને અનુસરીને કરવામાં આવ્યું હતું જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે આ સ્થળ પર અગાઉ હરિહર મંદિર હતું. ઉત્તરપ્રદેશ સરકાર દ્વારા રચવામાં આવેલા ન્યાયિક પંચે પાછળથી તારણ કાઢ્યું હતું કે આ અથડામણો પૂર્વ-આયોજિત કાવતરાનું પરિણામ હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬માં એક આરોપી, મુલ્લા અફરોઝની NSA અટકાયત રદ કરી હતી, જ્યારે અંતર્ગત મસ્જિદ-મંદિર વિવાદ હજુ પણ મુકદ્દમામાં છે. તે ઇતિહાસ સમજાવે છે કે શા માટે સંભલમાં દરેક તોડી પાડવા, ગામમાં એક નાનું, નવું બનેલું માળખું પણ, સ્થાનિક રીતે નિયમિત મહેસૂલ કાર્યવાહી તરીકે નહીં, પરંતુ જિલ્લામાં મુસ્લિમ ધાર્મિક સ્થાન પર મોટા હરીફાઈના ભાગરૂપે વાંચવામાં આવે છે. હાલ માટે, વહીવટીતંત્રનો વિરોધહકીકત એ છે કે જાહેર જમીન પરનું ગેરકાયદેસર બાંધકામ, તપાસ અને એસડીએમ (SDM)ના આદેશ બાદ, શાંતિપૂર્ણ રીતે અને સખત સુરક્ષા વ્યવસ્થા હેઠળ હટાવી દેવામાં આવ્યું હતું. સમુદાયનો પક્ષ, અગાઉના કિસ્સાઓની જેમ જ, કદાચ એવો હશે કે પૂજાનું એક વધુ સ્થળ એવી પ્રક્રિયામાં ગુમાવવું પડ્યું છે, જેમાં રાજ્ય પોતે જ ફરિયાદી છે અને પોતે જ ન્યાયાધીશ પણ છે.