તે એવી રાખડીઓથી શરૂ થયું હતું જેમાં ચંદ્ર અને તારો દર્શાવવામાં આવ્યો હતો અને કટ્ટર લોકો માટે ‘જેહાદ’ના આરોપો માટે આ પૂરતું છે

(એજન્સી) તા.૮
હવે એક નવી વાર્તા ‘રાખી જેહાદ’ સામે આવી છે, જેને કટ્ટર જમણેરી અને સ્થાનિક ટીવી ચેનલ દ્વારા પ્રેરિત કરવામાં આવી છે, જે ઉત્તરાખંડમાં ચંદ્ર અને તારાની ડિઝાઇન સાથે રાખડીઓ પર મુસ્લિમોને નિશાન બનાવે છે. વાર્તામાં ઉત્પત્તિ, મીડિયા પ્રવર્ધન, પુરાવાનો અભાવ અને સાંપ્રદાયિક અસરોનો ઉલ્લેખ છે. શું આ સાંપ્રદાયિક વિવાદોની પેટર્નમાં નવું પ્રકરણ છે ?
જો તમને લાગતું હોય કે તમે મીડિયા અથવા જમણેરી ઇકોસિસ્ટમને પહેલાથી જ દરેક વસ્તુને ‘જેહાદ’ કહેતા જોયા છે, તો પણ તમને આ અંગે આશ્ચર્ય થશે. એક નવો દાવો અને બીજો કથિત ‘જેહાદ’ બજારમાં પ્રવેશ્યો છે અને આ વખતે તે ‘રાખી જેહાદ’ છે. ૯ ઓગસ્ટના રોજ રાખી ઉજવણી પહેલા ધ ક્વિન્ટને જાણવા મળ્યું કે, જમણેરી એકાઉન્ટ્‌સથી લઈને એક અગ્રણી ટીવી મીડિયા ચેનલ સુધી બધા ‘રાખી જેહાદ’નું વર્ણન કરી રહ્યા છે.પરંતુ આ નવી ‘જેહાદ’ વાણી કેવી રીતે આકાર પામી ? તે ક્યાંથી ઉદ્‌ભવી હતી ?
આ ખોટી માહિતી – દેખીતી રીતે મુસ્લિમોને લક્ષ્ય બનાવવા માટે – સ્થાનિક ટીવી ન્યૂઝ ચેનલ, ટીવી દ્વારા રિપોર્ટ કરાયેલા એક વીડિયોમાંથી ઉભરી આવી હતી. વીડિયોમાં ઉત્તરાખંડના ઋષિકેશના દેહરાદૂન રોડ પર વેચાતી રાખડીઓનો સંગ્રહ દર્શાવવામાં આવ્યો હતો. તેમાં એક રાખડી છે જેમાં ચંદ્ર અને તારો છે અને આ વિવાદનો મુદ્દો બની ગયો છે, જે ‘જેહાદ’ના આરોપો શરૂ કરવા માટે પૂરતો છે, કોઈ કારણ વિના.રાખી જેહાદનો દાવો સામે આવ્યો છે. જમણેરી પક્ષના એકાઉન્ટ્‌સ અને એક સ્થાનિક ટીવી ચેનલ ઉત્તરાખંડમાં ચંદ્ર અને તારાના મોટિફ્સ સાથે રાખી પર મુસ્લિમોને નિશાન બનાવીને એક નવી ‘જેહાદ’ વાર્તા શરૂ કરી રહ્યા છે. સાધ્વીપ્રાચી આ દાવાને વધુ મજબૂત બનાવે છે, ષડ્યંત્રના કોઈ પુરાવા ન હોવા છતાં હિન્દુ મહિલાઓને મુસ્લિમો પાસેથી રાખી ન ખરીદવા વિનંતી કરે છે અને મીડિયા ચેનલોએ તેને આગળ વધાર્યો છે. કોઈ નક્કર પુરાવા નથી પણ પ્રારંભિક ટીવી રિપોર્ટ કે જમણેરી અવાજો સંગઠિત કાવતરાના પુરાવા આપતા નથી છતાં આ આરોપ સામાજિક અને મુખ્ય પ્રવાહના મીડિયા પર લોકપ્રિય બને છે.
આ પેટર્ન ‘રાખી જેહાદ’ એ ‘લવ જેહાદ’, ‘લેન્ડ જેહાદ’ અને અન્ય જેવા અગાઉના લેબલોમાં જોડાય છે, જે મુસ્લિમ સમુદાયોને અસર કરતી સાંપ્રદાયિક વાર્તાઓની સતત પેટર્ન દર્શાવે છે. વીડિયોમાં એક વોઇસઓવર કહેતા સાંભળી શકાય છે કે, રાખી પર ચંદ્ર અને તારો પણ બીજા સમુદાયનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. આ તત્ત્વો શું દર્શાવે છે તેની તપાસ થવી જોઈએ ? શું આ હિન્દુ તહેવારોને બદનામ કરવાના જેહાદી કાવતરા તરફ સંકેત છે ?ઉત્તરાખંડમાંથી આવા સાંપ્રદાયિક સમાચારોનું ઉત્પાદન પણ વારંવાર એક પેટર્ન બની ગઈ છે. આવી રાજનીતિ સ્થાનિક મુસ્લિમો પર કેવી અસર કરે છે, જેના કારણે તેમના આર્થિક બહિષ્કારની હાકલ થાય છે તે સમજવા માટે ઉત્તરાખંડ પરની અમારી દસ્તાવેજી જુઓ.રાખીનો વીડિયો ઓનલાઈન સામે આવ્યાના થોડા સમય પછી એક પ્રખ્યાત જમણેરી વ્યક્તિત્વ જે સનાતની યોદ્ધા હોવાનો દાવો કરે છે, તે સાધ્વીપ્રાચી સામે આવી હતી. પ્રાચીએ ઓનલાઈન એક વીડિયો પોસ્ટ કર્યો જેમાં તેણીએ કહ્યું, ‘આખા દેશે લેન્ડ જેહાદ અને લવ જેહાદ જોયો છે. પરંતુ ગઈકાલે મેં સોશિયલ મીડિયા અને ટીવી પર એક વીડિયો જોયો. બીજા સમુદાય દ્વારા બનાવવામાં આવતી રાખડીઓ ‘ચાંદ-સીતારે’ રાખડીઓ વેચી રહી છે. હું આ દેશની સનાતની બહેનોને વિનંતી કરવા માંગુ છું, કારણ કે, આ આપણી પોતાની શુદ્ધ પરંપરા છે. પરંતુ મુસ્લિમ પુરૂષોને રાખડી ન બાંધો. આ બધું રાખી જેહાદ હેઠળ છેલ્લા ૨-૩ વર્ષથી થઈ રહ્યું છે અને હવે વધી રહ્યું છે. ફક્ત આપણા લોકો પાસેથી જ રાખડીઓ ખરીદો.’
પ્રશ્નો અને જવાબોરાખી પહેલા ‘રાખી જેહાદ’ કથા કેવી રીતે આવ્યો ?આ વિવાદને ભડકાવવામાં સાધ્વી પ્રાચીએ શું ભૂમિકા ભજવી શું ષડ્યંત્રના સિદ્ધાંતને સમર્થન આપવા માટે કોઈ પુરાવા પૂરા પાડવામાં આવ્યા હતા ?‘રાખી જેહાદ’ દાવા પર મુસ્લિમોએ કેવીપ્રતિક્રિયા આપી ?આ ઘટના ભારતમાં સાંપ્રદાયિક કથાઓ વિશે શું દર્શાવે છે ?પહાડ ટીવીનું નિવેદન હોય કે પ્રાચીની ટિપ્પણી, કોઈ પુરાવા કે નક્કર સંબંધ રજૂ કરવામાં આવ્યો ન હતો જે સાબિત કરી શકે કે કોઈ પ્રકારનું ષડ્યંત્ર રમાઈ રહ્યું છે. પ્રાચીની ટિપ્પણીનો ઉલ્લેખ કરતા ઝી ન્યૂઝ મીડિયાએ આ અંગે એક ભાગ ચલાવ્યો હતો. પેનલિસ્ટમાંથી એકને પૂછતા સાંભળી શકાય છે કે, શું તમને ચાંદસીતારે કે મુસ્લિમો સાથે કોઈ સમસ્યા છે ? બીજા સાધુએ તેમની વાત કાપી નાખી અને બૂમ પાડી, ‘જેહાદી સોચ.’
પ્રાચીની ટિપ્પણીની ટીકા કરતા ઓલ ઈન્ડિયા મુસ્લિમ જમાતના અધ્યક્ષ મૌલાના શહાબુદ્દીન રઝવીએ કહ્યું હતું કે, પ્રાચી સાંપ્રદાયિક અસંતોષ પેદા કરવા માટે ‘રાખી જેહાદ’ વિશે વાત કરીને નફરત ફેલાવી રહી છે. તેમણે કહ્યું કે, રાખડી ગમે તે બનેલી હોય, કોઈપણ ધર્મની સ્ત્રી પોતાના ભાઈને રાખડી બાંધી શકે છે. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે, તેણીએ સમજવું જોઈએ કે જેહાદનો અર્થ કંઈ નકારાત્મક નથી અને તે સમાજની દુષ્ટતાઓ સામે સંઘર્ષ દર્શાવે છે. જો કે, સોશિયલ મીડિયામાં અમને એ પણ જાણવા મળ્યું કે ખાસ કરીને ‘રાખી જેહાદ’ પ્રમાણમાં નવો પાયાવિહોણો દાવો હોવા છતાં તેના માટે પાયા છેલ્લા કેટલાક સમયથી નાખવામાં આવ્યા છે.
ઉદાહરણ તરીકે ઓનલાઈન કેટલીક પોસ્ટ્‌સ આ જમણેરી સિદ્ધાંતને પૂરક બનાવવા માટે એક ખલેલ પહોંચાડતો AI-જનરેટેડ વીડિયો બતાવે છે કે, ‘અબ્દુલ’ હિન્દુ છોકરીઓ/મહિલાઓ સાથે મિત્રતા કરશે, તેમને પોતાની બહેન બનાવશે, તેમની સાથે જાતીય સંબંધો બનાવશે. એક વીડિયોમાંનો પુરૂષ, એક કથિત પૂર્વ મુસ્લિમ, હિન્દુ મહિલાઓને મુસ્લિમોને રાખડી ન બાંધવા વિનંતી કરી રહ્યો છે.
૨૦૧૪માં રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS)એ પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી કે, તેઓ પશ્ચિમ ઉત્તરપ્રદેશમાં કથિત બળજબરીથી ધર્માંતરણ અને ‘લવ જેહાદ’ના કેસોનો સામનો કરવા માટે રક્ષા બંધનનો ઉપયોગ કરશે. આ વાર્તા દિલ્હીમાંથી કથિત ‘જીન્સ જેહાદ’ વિવાદના અહેવાલના બે મહિના પછી જ આવી છે, અને ’લેન્ડ જેહાદ, ’લવ જેહાદ,’ ‘થૂક જેહાદ’ અને ‘યુપીએસસી જેહાદ’ જેવા વિવિધ સ્વરૂપો વર્ષોથી આવ્યા છે. અમારા અહેવાલોએ લોકોના માનસ, તેમના પૂર્વગ્રહો અને વાસ્તવિકતામાં તે મુસ્લિમોના જીવન અને આજીવિકા પર કેવી અસર કરે છે તે પણ દર્શાવ્યું છે.