જે ઇન્ટરનેટ વગર હવામાનની તસવીરો ડાઉનલોડ કરી શકે છે, હિમાલયના એવા ૧૦ ગામો માટે આવા ત્રણ યુનિટ તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે, જ્યાં મોબાઈલ નેટવર્ક ખોરવાઈ જવાની શક્યતા રહે છે

(એજન્સી) તા.૭
હિમાલયમાં ખરાબ હવામાન દરમિયાન મોબાઈલ કનેક્ટિવિટી ખોવાઈ જવી એ એક સામાન્ય સમસ્યા છે. જ્યારે હિમાલયમાં ભારે વરસાદ પડે છે, ત્યારે નેટવર્ક જતું રહેવાનો અર્થ એ છે કે હવામાન સંબંધિત મહત્ત્વપૂર્ણ માહિતી મેળવવી મુશ્કેલ બની જાય છે. પહાડી વિસ્તારોના દૂરના ગામડાઓમાં, જ્યાં ખરાબ હવામાન (ખાસ કરીને ચોમાસા દરમિયાન) સંચાર વ્યવસ્થા અવિશ્વસનીય બની જાય છે, ત્યાં એક નાનકડી માહિતી પણ ખૂબ મહત્વની સાબિત થઈ શકે છે. આ સમસ્યાને સમજીને અને તેના ઉકેલ માટે, હૈદરાબાદના ધોરણ ૧૨ના વિદ્યાર્થી આગમ જૈને એક એવું સેટેલાઇટ-આધારિત હવામાન રિસીવર વિકસાવ્યું છે, જે હવામાન ઉપગ્રહો (વેધર સેટેલાઇટ્‌સ) પાસેથી સીધી વાદળોની તસવીરો ડાઉનલોડ કરી શકે છે. આ માટે ઇન્ટરનેટ કનેક્શન કે મોબાઈલ નેટવર્કની કોઈ જરૂર પડતી નથી. આ એક અત્યંત સ્માર્ટ અને અત્યંત જરૂરી ઉકેલ છે. આ ઉપકરણ ઉપલબ્ધ ઘટકોનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવ્યું છે અને એક યુનિટનો ખર્ચ લગભગ ૬૮,૦૦૦ રૂપિયા થાય છે. હવે સારા સમાચાર એ છે કે, હિમાચલ પ્રદેશના મંડી જિલ્લાની ‘સેરાજ ઘાટી’ (Seraj Valley)ના ૧૦ ગામોમાં આવા ત્રણ રિસીવર લગાવવાની યોજના છે. એક એવું સેટેલાઇટ રિસીવર જેને ઇન્ટરનેટની જરૂર નથી : આ યુવા વિદ્યાર્થીએ એક એવું સેટેલાઇટ રિસીવર બનાવ્યું છે, જેને હવામાનની આગાહી કે અપડેટ્‌સ દર્શાવવા માટે સામાન્ય હવામાન એપ્લિકેશન્સની જેમ ઇન્ટરનેટની જરૂર પડતી નથી. ‘સમિટસાથી’ (SummitSathi) ઉપરથી પસાર થતા હવામાન ઉપગ્રહો પાસેથી સીધી વાદળોની તસવીરો મેળવી શકે છે. આનો અર્થ એ છે કે, જ્યારે મોબાઈલ નેટવર્ક ઉપલબ્ધ ન હોય અથવા ઇન્ટરનેટ સેવાઓ ખોરવાઈ ગઈ હોય, ત્યારે પણ લોકો સેટેલાઇટ દ્વારા મળતી તસવીરો જોઈ શકે છે. હિમાલયના વિસ્તારો, પહાડી પ્રદેશો અને દૂરના ગામડાઓમાં યોગ્ય ઇન્ટરનેટ કનેક્ટિવિટી મેળવવી મુશ્કેલ હોય છે, જેના કારણે ત્યાંના રહેવાસીઓને સમયસર માહિતી મેળવવામાં મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે. મહત્ત્વપૂર્ણ સ્પષ્ટતા જો કે, ટીમે એક મહત્ત્વપૂર્ણ મર્યાદા પણ સ્પષ્ટ કરી છે કે તે વાદળ ફાટવાની આગાહી સિસ્ટમ નથી અને તે સત્તાવાર હવામાન આગાહીઓ, ચેતવણીઓ અથવા કટોકટી ચેતવણીઓને બદલતી નથી. તેના બદલે, તે સેટેલાઇટ છબી દ્વારા હવામાન સંબંધિત માહિતીનો વધારાનો સ્ત્રોત પૂરો પાડે છે. ખગોળશાસ્ત્ર અને પર્યાવરણીય સંશોધનમાં રસ ધરાવતો વિદ્યાર્થી સમિટસાથી આગમનો એકમાત્ર વૈજ્ઞાનિક પ્રોજેક્ટ નથી. ધોરણ ૧૨ના વિદ્યાર્થીએ ખગોળશાસ્ત્ર અને પર્યાવરણીય અભ્યાસમાં સ્વતંત્ર સંશોધન પણ કર્યું છે. તેણે હૈદરાબાદમાં ૨૫ અલગ અલગ સ્થળોએ રાત્રિ-આકાશની તેજસ્વીતા રેકોર્ડ કરવામાં ૨૪ મહિના ગાળ્યા. તેણે એકત્રિત કરેલો ડેટા શહેરી પ્રકાશ પ્રદૂષણનો અભ્યાસ કરવા માટે સંકલિત કરવામાં આવ્યો હતો. ઉપરાંત, તેમણે “અ વિન્ડો ટુ ધ યુનિવર્સ” નામનું એક એસ્ટ્રોફોટોગ્રાફી પુસ્તક સ્વ-પ્રકાશિત કર્યું છે. આ દરમિયાન, એક યુવાન આગમ માટે, એક એવું ઉપકરણ બનાવવું જે હવામાનના મોટા અંતરને દૂર કરવામાં મદદ કરી શકે તે એક સિદ્ધિ છે.