(એજન્સી) તા.૩
એવું કહેવાય છે કે જ્યાં ઈચ્છાશક્તિ હોય છે, ત્યાં રસ્તો મળે છે. મધ્યપ્રદેશના સાગર જિલ્લાના કેસલી તહસીલમાં આવેલા કેવલારી કલા ગામના રહેવાસી ધનીરામ ગુપ્તાએ પોતાની મહેનત દ્વારા આ કહેવતને સાચી સાબિત કરી છે. ધનીરામ ગુપ્તાની ખેતીની સફળતાની વાર્તા એક એવા માણસની વાર્તા છે જેણે લગભગ ૨૬ વર્ષ સુધી બાળકોને શિક્ષક તરીકે ભણાવ્યા અને પછીથી ખેતીને પોતાનો નવો વ્યવસાય બનાવ્યો. ધનીરામ ગુપ્તાએ બાગાયત, કુદરતી ખેતી અને ખેતીમાં વિવિધ કૃષિ પ્રયોગો અપનાવ્યા. આજે, તેઓ તેમની ખેતીમાંથી વાર્ષિક આશરે ૬થી ૮ લાખ રૂપિયા કમાય છે. તેઓ તેમના વિસ્તારના ખેડૂતોને કુદરતી ખેતી અપનાવવા માટે પણ પ્રેરણા આપી રહ્યા છે. ૧૯૯૧થી ૨૦૧૭ સુધી ધનીરામ ગુપ્તાએ હાઇસ્કૂલથી કોલેજ સ્તર સુધી શિક્ષણ આપ્યું. લગભગ ૨૬ વર્ષ સુધી, તેમણે વિદ્યાર્થીઓને શિક્ષિત કરવા અને તેમના ભવિષ્યને સુધારવા માટે કામ કર્યું. શિક્ષક તરીકે કામ કરવા છતાં, ખેતી અને બાગાયતીમાં તેમનો રસ જળવાઈ રહ્યો. ધનીરામ ગુપ્તા ખેતીની સફળતાની વાર્તા ૨૦૧૬માં, તેમને ગ્રામ પંચાયતમાં યોજાયેલી બાગાયતી વિભાગની બેઠકમાં હાજરી આપવાની તક મળી. આ બેઠકમાં, તેમણે બાગાયતી સંબંધિત યોજનાઓ અને ખેતીની નવી તકો વિશે જાણ્યું. તેઓ બાગાયતી માહિતીથી ખૂબ પ્રભાવિત થયા અને આ ક્ષેત્રને આગળ ધપાવવાનું નક્કી કર્યું. આ તે જગ્યા છે જ્યાં ધનીરામ ગુપ્તાની ખેતીની સફળતાની વાર્તાએ એક નવો વળાંક લીધો. ધનીરામ ગુપ્તા ખેતીની સફળતાની વાર્તા બાગાયતી વિભાગની બેઠકમાં માહિતી મળ્યા પછી, ધનીરામ ગુપ્તાએ બાગાયતી સંબંધિત યોજના માટે અરજી કરી. ત્યારબાદ, ૨૦૧૭માં, તેમણે લગભગ અઢી એકર જમીન પર ૨૦૦ આંબાના વૃક્ષો વાવ્યા. વાવેતર કર્યા પછી, તેમણે ધીમે ધીમે ખેતી અને બાગાયતી કામ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનું શરૂ કર્યું. આ સમય દરમિયાન, તેમણે શિક્ષણની નોકરી છોડી દીધી અને સંપૂર્ણપણે ખેતીને અપનાવી લીધી. આ નિર્ણયથી તેમના જીવનમાં મોટો ફેરફાર આવ્યો. પરંપરાગત રીતે ખેતી કરવાને બદલે, તેમણે નવી પદ્ધતિઓનો પ્રયોગ કરવાનું શરૂ કર્યું. ધનીરામ ગુપ્તા પાસે લગભગ ૮ એકર પૈતૃક જમીન છે. અગાઉ, તેમણે અન્ય લોકોને તેમની જમીન પર ખેતી કરાવતા હતા. જો કે, બાગકામમાં રસ દાખવ્યા પછી, તેમણે ખેતીની જવાબદારી જાતે જ લેવાનું શરૂ કર્યું. ધનીરામને ખ્યાલ આવ્યો કે તેમના ગામના ઘણા ખેડૂતોએ એક યા બીજા કારણોસર તેમના બગીચા ગુમાવી દીધા છે. પરિણામે, તેમણે પોતાના ખેતરમાં બાગાયતી ખેતી વિકસાવવાનું નક્કી કર્યું. તેમણે લગભગ ૯ વર્ષ પહેલાં વાવેલા કેરીના રોપા હવે મોટા વૃક્ષોમાં ફેરવાઈ ગયા છે. કેરી ઉપરાંત, તેમણે તેમના ખેતરમાં લીંબુ, આમળા અને સાગના વૃક્ષો પણ વાવ્યા છે. ધનીરામ ગુપ્તાએ તેમના ૮ એકરમાંથી લગભગ ૨ એકર કુદરતી ખેતી માટે અનામત રાખ્યા છે. તેઓ આ જમીન પર વિવિધ પ્રકારના અનાજ અને પાકની ખેતી કરે છે. કુદરતી રીતે ઉગાડવામાં આવતી પેદાશનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે તેમના પરિવારની જરૂરિયાતો માટે થાય છે. પરિવારની જરૂરિયાતો પૂરી થયા પછી, બાકીની પેદાશ અન્ય લોકોને પણ આપવામાં આવે છે. આ રીતે, તેમણે બાગકામની સાથે કુદરતી ખેતીને તેમના ખેતરમાં સામેલ કરી છે. ધનીરામ ગુપ્તાની ખેતીની સફળતાની વાર્તામાં આ વૈવિધ્યસભર ખેતી મોડેલને મહત્વપૂર્ણ ગણી શકાય. ખેડૂતો દર વર્ષે હવામાન સંબંધિત અનેક પડકારોનો સામનો કરે છે. વધુ પડતો વરસાદ અને દુષ્કાળ પાક ઉત્પાદન અને ખેડૂતોની આવક પર અસર કરી શકે છે. ધનીરામ ગુપ્તાએ પણ આ પડકારોનો સામનો કર્યો છે. ધનીરામના મતે, આ પ્રયોગો ખર્ચ બાદ કર્યા પછી સરેરાશ વાર્ષિક ૬થી ૮ લાખ રૂપિયાની આવક મેળવી છે. ધનીરામ ગુપ્તા ખેતી સફળતાની વાર્તા લગભગ ૨૬ વર્ષ શિક્ષક તરીકે કામ કર્યા પછી, ધનીરામ ગુપ્તાએ ખેતીને પોતાની નવી ઓળખ બનાવી. ધનીરામ ગુપ્તાની વાર્તા દર્શાવે છે કે યોજનાબદ્ધ રીતે ખેતી અપનાવીને, તે આવકનો વધુ સારો સ્ત્રોત બની શકે છે. શિક્ષણની નોકરી છોડ્યા પછી, તેમણે ખેતીમાં પ્રવેશ કર્યો અને બાગાયતી અને કુદરતી ખેતીને તેમની કૃષિ પ્રણાલીમાં સામેલ કરી. આજે, તેમના ખેતરમાં કેરીના વૃક્ષો અને અસંખ્ય અન્ય વૃક્ષો અને પાક છે. કુદરતી ખેતી દ્વારા, તેઓ માત્ર તેમના પરિવાર માટે ખોરાક ઉત્પન્ન કરતા નથી પરંતુ અન્ય ખેડૂતોને પણ આ પદ્ધતિ વિશે શિક્ષિત કરે છે.