પ્રભાવી વ્યક્તિત્વ – મુહમ્મદ સઈદ શેખ

અબુ મુસ્લિમ અબ્દુર રહમાન બિન મુસ્લિમ અલ ખુરાસાની કે જેઓ અબુ મુસ્લિમ ખુરાસાની તરીકે ઓળખાય છે – અબ્બાસીઓના પર્શિયન સેનાપતિ અને આજીવન ખોરાસાનના ગવર્નર શાસક હતા. ઉમૈયા ખિલાફતનો અંત લાવી અબ્બાસી ખિલાફત માટેની ક્રાંતિના તેઓ એક આગેવાન હતા.તેમનો જન્મ કદાચ ઈસ્ફહાન અથવા મર્વમાં હિસ.૧૦૦ (૭૧૮-૧૯)માં થયો હતો. તેમના મૂળ અને નામ અંગે સ્ત્રોતોમાં મતભેદ છે. તેમણે બનાવેલા સિક્કાઓ પર તેમનું નામ અબ્દુર્રહમાન ઇબ્ને મુસ્લિમ તરીકે દેખાય છે, પરંતુ કેટલાક સ્ત્રોતોમાં તેમને ગુડેર્ઝ (ગેવડેર્ઝ) અને બુઝુર્ગમિહર (બુઝુર્જમિહર)ના પૌત્ર ઇબ્રાહિમ ઇબ્ને ઉસ્માન અને વેન્દાદ હોર્મુઝના પુત્ર બેહઝાદાન તરીકે પણ દર્શાવવામાં આવ્યા છે. અબુ મુસ્લિમનું વંશીય મૂળ ચોક્કસ જાણીતું નથી. અરબ ન હોવા છતાં તેમના તુર્કી અથવા પર્શિયન મૂળ વિશે પણ કોઈ માહિતી નથી. તેઓ મૂળ પર્શિયન ગુલામ કુટુંબના સભ્ય હતા અને તેથી તેઓ મવલા(બિન અરબ મુસ્લિમ)હતા. અબુ મુસ્લિમે તેમનું બાળપણ કુફામાં વિતાવ્યું હોય તેવું લાગે છે, જે ઉમૈયા વિરોધી રાજકીય અને સામાજિક પ્રવૃત્તિનું કેન્દ્ર હતું. તેઓ અબુ દુલાફ અલ-ઇજલીના પૂર્વજ ઇદ્રીસ ઇબ્ને માકિલના માર્ગદર્શન હેઠળ ઊછર્યા હતા, તેમના પુત્ર સાથે અભ્યાસ કરતા હતા અને કુર્આન યાદ કરતા હતા. એમના પિતા એમને ઈસા ઈબ્ને મુસા અલ સર્રાજ પાસે લઇ ગયા હતા જેઓ અબ્બાસી ચળવળને સહાય કરતા હતા. આમ અબુ મુસ્લિમ એમના માટે કામ કરતા અને દીપકો બનાવતા થયા.
તેઓ ખૂબ વિચક્ષણ બુદ્ધિના હતા અને એમણે પ્રાચીન જ્યોતિષશાસ્ત્રીઓ વિશે ગહન વાચન કર્યું હતું. તેઓ ઈબ્રાહીમ અલ ઈમામની નઝરમાં આવી ગયા કે જેઓ અબ્બાસી ચળવળના બીજા આગેવાન હતા. હજ યાત્રા કરતી વખતે અબ્બાસી અનુયાયીઓ સુલેમાન ઇબ્ને કથીર, મલિક ઇબ્ને હૈસમ અને કહતાબા ઇબ્ને શબીબ કુફાની મુલાકાતે આવ્યા અને અબુ મુસ્લિમની બુદ્ધિમત્તાથી પ્રભાવિત થયા, જેમને તેમણે ઇદ્રીસ અને ઇસા ઇબ્ને માકિલે સાથે જોયા. જ્યારે તેઓ મક્કામાં ઇમામ મુહમ્મદ ઇબ્ને અલી ઇબ્ને અબ્દુલ્લાને મળ્યા, ત્યારે તેઓએ તેમને અબુ મુસ્લિમનો ઉલ્લેખ કર્યો. ૧૨૪ (૭૪૧-૪૨)માં અબ્બાસી મિશનરીઓ સાથે સૌપ્રથમ સંપર્ક સ્થાપિત કરનાર અબુ મુસ્લિમને મુહમ્મદ ઇબ્ને અલીના પુત્ર, ઇમામ ઇબ્રાહિમ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવ્યા, જેમણે તેમના મૃત્યુ (૭૪૩) પછી તરત જ તેમના સ્થાને આવ્યા. તેમને તેમના હેતુ માટે જીતી લીધા પછી અને તેમને સંપૂર્ણ તાલીમ આપ્યા પછી ઇબ્રાહિમે તેમને મુહમ્મદના ઘરના અમીર (૧૨૮/૭૪૫)ના શીર્ષક હેઠળ ક્રાંતિકારી ચળવળનું નેતૃત્વ કરવા માટે ખોરાસાન મોકલ્યા. કારણ કે ખોરાસાન ઉમૈયા ખિલાફતથી દૂર હતું, અબ્બાસીઓએ તેને તેમના પ્રચાર માટે આધાર તરીકે પસંદ કર્યું. વધુમાં નિઝારી અને યમની સંઘર્ષ દરમિયાન ઉમૈયા ખલીફાઓના વલણથી પ્રદેશમાં તેમની સત્તા નબળી પડી ગઈ. જોકે, અબુ મુસ્લિમની યુવાની અને પ્રમાણમાં અજાણ્યા વંશને કારણે, ખોરાસાનના શિયા નેતાઓ, જેમ કે સુલેમાન ઇબ્ને કથીર, કહતાબા ઇબ્ને શબીબ, મલિક ઇબ્ને હૈસમ અને અબુ દાઉદ ખાલિદ ઇબ્ને ઇબ્રાહિમ, તેમને શંકાની નજરે જોતા હતા. સુલેમાન ઇબ્ને કથીરે શરૂઆતમાં તેમને ચળવળનું નેતૃત્વ સોંપવાનો ઇન્કાર કર્યો હતો. પરિણામે, અબુ મુસ્લિમે બે વાર મર્વ છોડીને કુફા પાછા ફર્યા, પરંતુ અમુક વ્યક્તિઓની દખલગીરીને કારણે તેઓ પાછા ફર્યા અને તેમની પ્રવૃત્તિઓ ચાલુ રાખી. થોડા સમય પછી જ્યારે ઇમામ ઇબ્રાહિમ, જેમને તેઓ મક્કામાં મળ્યા હતા તેમણે અબુ મુસ્લિમ પર આગ્રહ કર્યો, ત્યારે અબ્બાસી અનુયાયીઓએ તેમને ક્રાંતિકારી ચળવળના નેતા તરીકે સ્વીકારવા પડ્યા.
હુઝા જાતિના અરબો વસતા મર્વ નજીકના એક ગામમાં સ્થાયી થયા પછી અબુ મુસ્લિમે પોતાને અબ્બાસી પ્રચાર માટે સમર્પિત કરી દીધા. લગભગ બે વર્ષ સુધી તેમણે ખોરાસાનના વિવિધ શહેરોમાં પ્રવાસ કર્યો, બળવાખોરોને સંગઠિત કર્યા. ૧૨૯ (૭૪૭)ની વસંતઋતુમાં તેઓ મર્વ વિસ્તારમાં પાછા ફર્યા. તેમના પુનઃપ્રગટ થવાની તારીખ સ્પષ્ટ રીતે નક્કી કરવામાં આવી હતી અને આસપાસના સમર્થકોને સંદેશ મોકલવામાં આવ્યો હતો. અંતે ઇમામ ઇબ્રાહિમના આદેશ પર ઇમામ ઇબ્રાહિમ દ્વારા મોકલવામાં આવેલ કાળો ધ્વજ અને ધ્વજ ૧૫ જૂન ૭૪૭માં સુલેમાન ઇબ્ને કથિર અલ-ખુઝૈના ગામ સિફાઝંજમાં ફરકાવવામાં આવ્યો, જેનાથી ક્રાંતિની સત્તાવાર શરૂઆત થઈ. બીજા દિવસે, મોટા જૂથો સિફાઝંજ માટે રવાના થયા. થોડા સમય માટે સિફાઝંજમાં રહ્યા પછી અબુ મુસ્લિમ અલીન અને પછી મહુવાન ગયા. તેમના ઝડપથી વિકસતા સૈન્યમાં મોટાભાગે ઈરાની ખેડૂતોનો સમાવેશ થતો હતો. જો કે, કમાન્ડ સ્ટાફ મોટાભાગે અરબોનો બનેલો હતો. ઇમામ ઇબ્રાહિમના આદેશ પર ગુલામોએ તેમના માલિકોને મારી નાખ્યા અને તેમના શસ્ત્રો કબજે કર્યા, જ્યારે બિન-અરબ તત્ત્વોએ અરબો પ્રત્યેનો પોતાનો રોષ વ્યક્ત કરવાની દરેક તક ઝડપી લીધી. અબુ મુસ્લિમના સૈન્યના ઝડપી વિકાસથી વર્ષોથી એકબીજા સાથે લડતા મર્વના આરબોને એક સામાન્ય દુશ્મન સામે એક થવાની જરૂરિયાત જાગૃત થઈ હશે. જોકે, આરબ જાતિઓ વચ્ચેના સંઘર્ષો ખૂબ ઊંડા હોવાથી અબુ મુસ્લિમ સરળતાથી ઊભરતી એકતાને તોડી શક્યા.
ખોરાસાનના છેલ્લા ઉમૈયા ગવર્નર નસર ઇબ્ને સૈયર, આ ઝડપી વિકાસનો સામનો કરીને આરબ જાતિઓને એક કરવાના નિરર્થક પ્રયાસો કરી રહ્યા હતા. અબુ મુસ્લિમે મારવારોઝ, હેરાત, નાસા, અબીવર્દ અને બલ્ખ જેવા શહેરો એક પછી એક કબજે કર્યા. યમની જાતિઓના નેતા અલી ઇબ્ને કિરમાની સાથે કરાર કર્યા પછી તેણે ૯ જમાદિલ-અવ્વલ ૧૩૦ (જાન્યુઆરી ૧૫, ૭૪૮)ના રોજ ખોરાસાન પ્રાંતની રાજધાની મર્વ પર કબજો કર્યો, જેનાથી નસર ઇબ્ને સૈયરને સારાખ્સ, તુસ અને નિશાપુરમાં પીછેહઠ કરવાની ફરજ પડી. પછીના વર્ષે કહતાબા ઇબ્ને શબીબના નેતૃત્વ હેઠળની ક્રાંતિકારી સેનાએ તુસ નજીક નાસરના દળોને હરાવ્યા અને નાસર કુમિસ ભાગી ગયો. ત્યાં સુધીમાં, ખોરાસાનમાં ઉમય્યાદ સૈન્યનું પતન થઈ ગયું હતું. અબુ મુસ્લિમે પોતાનું મુખ્ય મથક નિશાપુરમાં સ્થાનાંતરિત કર્યું, જેને નાસરે છોડી દીધું હતું. જ્યારે ક્રાંતિકારી સૈન્ય બે સ્તંભોમાં પશ્ચિમ તરફ આગળ વધ્યું, ત્યારે અબુ મુસ્લિમ ખોરાસાનમાં ગવર્નર તરીકે રહ્યા. છેલ્લા ઉમૈયા ખલીફા મરવાન દ્વિતીયને હરાવી દેવામાં આવ્યો અને (૭૫૦માં )કતલ કરવામાં આવ્યો. એ સાથે ક્રાંતિ સફળ થઈ અને અબુલ અબ્બાસ અસ સફ્ફાહ અબ્બાસીઓના પ્રથમ ખલીફા તરીકે નિયુક્ત થયા (૭૪૯).અબુ મુસ્લિમને એમના સફળ નેતૃત્વના ફળ રૂપે ખોરાસાનના ગવર્નર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા, આ ફરજ એમણે ખૂબ વફાદારીપૂર્વક નિભાવી અને આંતરિક અને બાહ્ય શત્રુઓનો સફાયો કર્યો. જો કે આ જ બહાદુરી અને આકાંક્ષાઓ એમના પતનનું કારણ બનવાની હતી.ખુરાસાનમાં તેમની પ્રથમ ફરજ ક્રાંતિ દ્વારા વિક્ષેપિત આંતરિક શાંતિ પુનઃસ્થાપિત કરવાની હતી. ક્રાંતિનો સફળ નિષ્કર્ષ અને ઉમૈયા રાજવંશ અને અબ્બાસી ખિલાફતનું પતન ખોરાસાનમાં અશાંતિને ઉકેલવા માટે પૂરતો ન હતો. નિશાપુરમાં ઝોરોસ્ટ્રિયન વિશ્વાસના પુનરૂત્થાન માટે શોધતા બિહાફરીદ ઇબ્ને મહફરવાદિને મજીયન પાદરીઓ પર ઉગ્ર હુમલો કર્યો. મજીયનોએ આ વ્યક્તિને ખતમ કરવા માટે અબુ મુસ્લિમની મદદ માંગી, જે તેમના ધર્મ અને ઇસ્લામ બંને માટે હાનિકારક હતા. અબુ મુસ્લિમ દ્વારા મોકલવામાં આવેલા દળોએ બિહાફરીદ ખતરાને સરળતાથી દૂર કર્યો (૧૩૧/૭૪૮-૪૯). બિહાફરીદ બળવો દબાયા પછી શારિક ઇબ્ને શેખ અલ-મેહરીએ ૧૩૩ (૭૫૦-૫૧)માં બુખારામાં એક ખતરનાક બળવો શરૂ કર્યો. શારિકે હઝરત અલી રદી.ના વંશજોના અધિકારોનું ઉલ્લંઘન થયું હોવાનો દાવો કરીને ૩૦,૦૦૦થી વધુ સમર્થકો ભેગા કર્યા. બળવાનું કેન્દ્ર બુખારા હતું. લોકો અને સરકારી અધિકારીઓએ શારિકને ટેકો આપ્યો. અબુ મુસ્લિમે ઝિયાદ ઇબ્ને સાલીહને બળવો દબાવવા માટે સોંપ્યો અને તેને નિર્દયતાથી દબાવવામાં આવ્યો. શહેરને ત્રણ દિવસ સુધી લૂંટવામાં આવ્યું અને નાશ કરવામાં આવ્યું.શારિકના બળવાને દબાવી દીધા પછી તરત જ ઝિયાદ ઇબ્ને સાલીહે જુલાઈ ૭૫૧માં તલાસ નદીના કિનારે ચીની સેનાને હરાવી. ૭૫૧માં અબુ મુસ્લિમ દ્વારા બલ્ખના ગવર્નર નિયુક્ત અબુ દાઉદ ખાલિદ ઇબ્ને ઇબ્નેહે ખુટ્ટલ અને કિશ પર સફળ દરોડા પાડ્યા. આ સફળતાઓથી અબ્બાસી પરિવારના સભ્યો અબુ મુસ્લિમથી ડરવા લાગ્યા. ખરેખર, ખલીફાના ગુપ્ત ઉશ્કેરણીના પરિણામે, અબુ મુસ્લિમના બે કમાન્ડરો, ઝિયાદ ઇબ્ને સાલીહ અને સિબા’ ઇબ્ને નુ’માન, ૧૩૫ (૭૫૨-૫૩)માં બળવો કર્યો. જો કે, અબુ મુસ્લિમે આ બળવાઓને સરળતાથી દબાવી દીધા.
ક્રાંતિની તૈયારી અને અમલીકરણમાં અને તે પછીના વર્ષોમાં રાજ્યના સૌથી મોટા પ્રાંતોમાંના એક ખોરાસાનમાં અશાંતિને શાંત કરવામાં તેમની સફળતાઓએ અબુ મુસ્લિમને રાજ્યમાં નોંધપાત્ર પ્રતિષ્ઠા અને પ્રભાવ મેળવ્યો. ખલીફાના ભાઈ, અબુ જાફર આ અંગે ચિંતિત હતા અને અબુ મુસ્લિમને ખતમ કરવાની ઓફર કરી પરંતુ ખલીફાએ દરેક વખતે તેમને નકારી કાઢ્યા. ખાસ કરીને, ૧૩૬ (૭૫૪)માં અબુ મુસ્લિમ હજ યાત્રા પર અબુ જાફર સાથે ગયા હતા અને મુસાફરી દરમિયાન તેમના વર્તનથી તેમની અને ખલીફા વચ્ચે નોંધપાત્ર તિરાડ પડી હતી. જોકે, હજથી પાછા ફર્યા પછી ખલીફા અબુ અલ-અબ્બાસ અસસફાહના મૃત્યુ અને અબુ જાફરના ખલીફા તરીકે રાજ્યારોહણ પછીની ઘટનાઓએ આ તણાવને થોડા સમય માટે ઓછો કર્યો.જ્યારે અબુ જાફર ખિલાફતની ગાદીએ બેઠા ત્યારે તેમના કાકા, સીરિયાના ગવર્નર અબ્દુલ્લા ઇબ્ને અબ્દુલ્લાએ બળવો કર્યો અને દાવો કર્યો કે ખિલાફત તેમનો અધિકાર છે. અબુ મુસ્લિમને બળવાખોરો સામે મોકલવામાં આવ્યા હતા. નુસૈબીન નજીક બે સૈન્ય વચ્ચેના ભીષણ યુદ્ધમાં અબુ મુસ્લિમ વિજયી બન્યા, અબુ જાફર અલ-મન્સુરને ગંભીર મુશ્કેલીમાંથી બચાવ્યો (૧૩૭/૭૫૪).જોકે અબ્દુલ્લાહ ઇબ્ને અલીના બળવાના દમનથી ખલીફા મન્સુરને રાહત મળી પરંતુ અબુ મુસ્લિમના પ્રભાવમાં વધુ મજબૂતી તેમને ચિંતિત કરતી હતી. મૂળભૂત રીતે મન્સુર ઇચ્છતો હતો કે અબુ મુસ્લિમ જેણે પોતાના પરિવારને સત્તા સોંપ્યા પછી ખૂબ જ પ્રતિષ્ઠાનો આનંદ માણ્યો હતો, તેને ખતમ કરી નાખે. અબ્દુલ્લા ઇબ્ને અલીની હાર અને ભાગી ગયા પછી અબુ મુસ્લિમની શક્તિ ઘણી વધી ગઈ હતી, તેણે તેનો ખજાનો અને સંપત્તિ કબજે કરી લીધી હતી. અબુ જાફર અલ-મન્સુરે અબુ મુસ્લિમ પાસે એક દૂત મોકલ્યો, પહેલા તેને અભિનંદન આપ્યા અને અબ્દુલ્લાના બળવાને દબાવવામાં તેની સફળતા બદલ આભાર માન્યો અને પછી ખજાનાને રાજધાની મોકલવાની વિનંતી કરી. જોકે, અબુ મુસ્લિમ ગુસ્સે થયો. પરિસ્થિતિની જાણ થતાં અબુ જાફરને ચિંતા થઈ કે અબુ મુસ્લિમ ખુરાસાન પાછો ફરી શકે છે અને બળવો ઉશ્કેરી શકે છે. રાજધાનીની નજીક તેના વસાહતને સુનિશ્ચિત કરવા માટે તેણે તેને જાણ કરી કે તેને સીરિયા અને ઇજિપ્તના ગવર્નરશીપ આપવામાં આવ્યા છે અને તેને દમાસ્કસમાં રહેવાનો આદેશ આપ્યો છે. જોકે, અબુ મુસ્લિમે ખલીફાના આદેશનો અનાદર કર્યો અને તેની સેના સાથે ખુરાસાન જવા રવાના થયો. ત્યારબાદ મન્સુર તેની સેવાઓ માટે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવા અને તેને રાજધાની આમંત્રણ આપવા માટે એક પ્રતિનિધિ મંડળ મોકલ્યું. જ્યારે અબુ મુસ્લિમે આ ઓફર પણ નકારી કાઢી, ત્યારે મન્સુર ગભરાઈ ગયો અને તેના પરિવારના અગ્રણી સભ્યોને તેની પાસે વિનંતી તરીકે મોકલ્યા. તે પોતે અંબારથી મદૈન ગયો. આ છેલ્લું પ્રતિનિધિ મંડળ તેને મનાવવામાં સફળ રહ્યું. અબુ મુસ્લિમ હુલવાનમાં પોતાનું સૈન્ય છોડીને રૂમિયા આવવા સંમત થયો, જ્યાં ખલીફા ૩,૦૦૦ વફાદાર માણસો સાથે રહેતો હતો. ખલીફા સહિત રાજ્યના તમામ અધિકારીઓએ અબુ મુસ્લિમનું સ્વાગત કર્યું. મન્સુરે તેની સાથે ખૂબ જ દયાળુ વર્તન કર્યું, તેની શંકાઓને દૂર કરી. અબુ મુસ્લિમના ૩,૦૦૦ માણસોએ રૂમિયાની બહાર છાવણી નાખી હતી. અંતે ૨૪ શાબાન ૧૩૭ (૧૨ ફેબ્રુઆરી ૭૫૫)ના રોજ જ્યારે ખલીફા અબુ મુસ્લિમ સાથે વાત કરી રહ્યો હતો ત્યારે તેના માણસો જે અગાઉ મહેલમાં હતા તેમના છુપાયેલા સ્થાનમાંથી બહાર આવ્યા અને અબુ મુસ્લિમને મારી નાખ્યા (ઇબ્ને ખલ્લીકન, ૈૈંૈંં, ૧૫૪). અબુ જાફરે અબુ મુસ્લિમના મૃતદેહને ટાઇગ્રીસ નદીમાં ફેંકી દેવાનો આદેશ આપ્યો. તેણે તેના સેનાપતિઓને તેમને શાંત કરવા માટે લાંચ આપી. તેણે એક ઉપદેશ પણ આપ્યો, જેમાં જાહેર કર્યું કે તેણે અબુ મુસ્લિમને તેની આજ્ઞાભંગ બદલ મૃત્યુદંડનો આદેશ આપ્યો છે.ટૂંકા કદ, પહોળા કપાળ અને ઘેરા રંગ સાથે અબુ મુસ્લિમ પોતાને ઠંડા લોહીવાળા, નિર્દય, સંયમિત, ઉદાર, બુદ્ધિશાળી અને દૂરંદેશી રાજનેતા તરીકે ઓળખાવતા હતા. તેઓ સારી રીતે શિક્ષિત અને અરબી અને ફારસી ભાષામાં અસ્ખલિત હતા. એવું નોંધાયું છે કે તેમણે ફક્ત પાંચ નોકરાણીઓ છોડી દીધી હતી (મુજમલ અલ-તવારી વાલ-કસીસ, પૃષ્ઠ ૩૨૮). સ્ત્રોતોમાં બે પુત્રીઓ, ફાતિમા અને અસ્મા અને એક ભાઈ, યસારનો ઉલ્લેખ છે.અબુ મુસ્લિમ ઇસ્લામિક ઇતિહાસમાં મહત્ત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓમાંના એક છે. ઉમૈયા રાજવંશના પતન અને અબ્બાસીઓના ખિલાફતમાં પ્રવેશમાં તેમણે ભજવેલી ભૂમિકા માટે તેમને “નકીલુ’દ્દ-દવલત/સામ્રાજ્યના આગેવાન, સાહિબુ’દ્દ-દવલત, મુમિતુ’દ્દ-દવલત, મુહ્યિ’દ્દ-દવલત” જેવા બિરૂદ આપવામાં આવ્યા હતા. તેમની રાજકીય અને લશ્કરી સિદ્ધિઓ ઉપરાંત તેમણે ખોરાસાનના નિર્માણમાં પણ મોટી પ્રગતિ કરી. તેમણે મર્વ અને નિશાપુરમાં મસ્જિદો બનાવી અને મર્વ અને સમરકંદની દીવાલોનું સમારકામ કરાવ્યું. અબુ મુસ્લિમને એનાતોલિયાના તુર્કી લોકો તેમજ ઈરાન, ઉઝબેકિસ્તાન, તુર્કમેનિસ્તાન અને દાગેસ્તાનમાં ધન્ય નાયકોમાંના એક માનવામાં આવે છે. તેમને હંમેશા સત્યનો બચાવ કરનાર અને અન્યાય અને જુલમનો વિરોધ કરનાર વ્યક્તિ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે. અબુ મુસ્લિમ તેમની વીરતા વિશે લખાયેલી લોકકથાઓ અને મહાકાવ્યોમાં જીવતા છે જેમ કે ઉમરાન અલ-મરઝુબાની દ્વારા ‘અખબાર અબી મુસ્લિમ સાહિબિદ-દવલત’ અને અબુ તાહિર અલ-તરસુસીનું ‘અબુ મુસ્લિમનામા’ લોકોમાં આનંદથી વાંચવામાં આવતા હતા. આ લોકકથાઓ અને મહાકાવ્યોની હસ્તપ્રતો વિશ્વભરના પુસ્તકાલયોમાં અસ્તિત્વમાં છે અને તે ગ્રંથોમાં રજૂ થઈ છે. જુર્જી ઝેદાનની ઐતિહાસિક નવલકથા ‘અબુ મુસ્લિમ અલ-ખોરાસાની ‘(કૈરો ઈસ.૧૯૦૫)નું ભાષાંતર ઝકી મુગામિઝ (ઈસ્તંબુલ ૧૯૧૨) દ્વારા તુર્કીમાં અને હબીબુલ્લાહ-ઈ આમુઝગાર (તેહરાન) દ્વારા ફારસી ભાષામાં કરવામાં આવ્યું હતું.