(એજન્સી) લખનૌ, તા.૮
અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે સહારનપુર પોલીસ અને જિલ્લા વહીવટીતંત્રને નિર્દેશ આપ્યો છે કે તેઓ આયેશા મસ્જિદમાં દિવસમાં પાંચ વખત અઝાન અદા કરવામાં દખલગીરી ન કરે. જોકે, આ માટેની શરત એ છે કે અરજદારોએ ‘ધ્વનિ પ્રદૂષણ (નિયમન અને નિયંત્રણ) નિયમો, ૨૦૦૦’ અને લાઉડસ્પીકરના ઉપયોગ અંગે અદાલતના અગાઉના નિર્દેશોનું પાલન કરવું પડશે. આ આદેશ શાહનવાઝ ખાન અને અન્ય પાંચ વ્યક્તિઓ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી પર આપવામાં આવ્યો હતો. અરજદારોનો આરોપ હતો કે અગાઉના ન્યાયિક ચુકાદાઓ હોવા છતાં, સત્તાવાળાઓ તેમને મસ્જિદમાં અઝાન માટે લાઉડસ્પીકરનો ઉપયોગ કરતા અટકાવી રહ્યા હતા. બીજી તરફ, રાજ્ય સરકારે કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે અરજદારોને અઝાન અદા કરતા અટકાવવામાં આવી રહ્યા નથી. સત્તાવાળાઓના મતે, પ્રતિબંધ માત્ર લાઉડસ્પીકરના ઉપયોગ અંગે હતો, જે અવાજની તીવ્રતા (ડેસિબલ) અને ઉપયોગના નિર્ધારિત સમય અંગેના કાયદાકીય નિયમોને આધીન છે. ન્યાયમૂર્તિ અજીત કુમાર અને ન્યાયમૂર્તિ ગરિમા પ્રસાદની ડિવિઝન બેન્ચે બંધારણની કલમ ૨૨૬ હેઠળ દાખલ કરાયેલી અરજીનો નિકાલ કરતી વખતે આ આદેશ આપ્યો હતો. સુનાવણી દરમિયાન, રાજ્ય પક્ષે ‘ધ્વનિ પ્રદૂષણ નિયમો’ તેમજ અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટના ૨૦૨૦ના ચુકાદા (અફઝલ અંસારી અને અન્ય બે વિરુદ્ધ યુપી રાજ્ય અને અન્ય બે)નો આધાર લીધો હતો, જેમાં ખાસ કરીને અઝાન માટે લાઉડસ્પીકરના ઉપયોગ અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. પોતાના ૨૦૨૦ના ચુકાદામાં હાઈકોર્ટે અવલોકન કર્યું હતું કે અઝાન એ ઈસ્લામનો આવશ્યક અને અભિન્ન અંગ છે, પરંતુ લાઉડસ્પીકર અથવા અવાજ વધારનારા અન્ય ઉપકરણો દ્વારા તેનું પઠન કરવું એ ધર્મનો અભિન્ન અંગ ગણી શકાય નહીં. કોર્ટે એમ પણ ઠેરવ્યું હતું કે અવાજ વધારનારા ઉપકરણોનો ઉપયોગ જાહેર વ્યવસ્થા, નૈતિકતા અને સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત બંધારણીય જોગવાઈઓ તેમજ અન્ય બાબતોને આધીન છે. અગાઉના ચુકાદામાં વધુમાં જણાવાયું હતું કે જિલ્લા વહીવટીતંત્ર રાત્રે ૧૦ વાગ્યાથી સવારે ૬ વાગ્યાની વચ્ચે અવાજ વધારનારા ઉપકરણોના ઉપયોગની મંજૂરી આપી શકે નહીં અને જરૂરી પરવાનગી વિના તેનો ઉપયોગ ગેરકાયદેસર છે. પરવાનગી માટેની અરજીઓ પર ‘ધ્વનિ પ્રદૂષણ નિયમો’ અનુસાર વિચારણા કરવી આવશ્યક છે. સાથે જ, અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે મુએઝિન કોઈ પણ એમ્પ્લીફાઇંગ ઉપકરણ (અવાજ વધારનાર સાધન)નો ઉપયોગ કર્યા વિના, પોતાના કુદરતી અવાજમાં મસ્જિદના મિનારા પરથી અઝાન પઢી શકે છે. આ કેસમાં, અરજદારોએ હાઈકોર્ટને ખાતરી આપી હતી કે તેઓ ધ્વનિ પ્રદૂષણના નિયમો અને ૨૦૨૦ના ચુકાદામાં આપવામાં આવેલી સૂચનાઓનું ચુસ્તપણે પાલન કરશે. તેઓ અઝાન દરમિયાન માત્ર કાયદા દ્વારા નિર્ધારિત મર્યાદામાં જ લાઉડસ્પીકરનો ઉપયોગ કરવા માટે સંમત થયા હતા. હાઈકોર્ટે અરજદારોને નિર્દેશ આપ્યો હતો કે તેઓ ‘ધ્વનિ પ્રદૂષણ નિયમો, ૨૦૦૦’ અને ‘અફઝલ અન્સારી કેસના ચુકાદા’માં સમાવિષ્ટ સૂચનાઓનું પાલન કરવાની બાંહેધરી આપતા નોટરાઇઝ્ડ સોગંદનામા સાથે અરજી રજૂ કરે. અદાલતે વધુમાં નિર્દેશ આપ્યો હતો કે એકવાર અરજી અને બાંહેધરી રજૂ કરવામાં આવે, પછી લાગુ પડતી કાનૂની જરૂરિયાતોનું પાલન કરવાની શરતે, પોલીસ અને જિલ્લા વહીવટીતંત્રે આયેશા મસ્જિદ ખાતે દિવસમાં પાંચ વખત અઝાન પઢવાના અરજદારોના અધિકારમાં દખલગીરી કરવી જોઈએ નહીં. જોકે, અદાલતે સાથે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે જો બાંહેધરી અથવા ધ્વનિ પ્રદૂષણના નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરવામાં આવે તો સત્તાવાળાઓ કાર્યવાહી કરવા માટે હકદાર રહેશે. તેથી, આ આદેશ અઝાન માટે લાઉડસ્પીકરના ઉપયોગનો અનિયંત્રિત અધિકાર આપતો નથી. તેના બદલે, તે અઝાન પઢવાના અરજદારોના અધિકારને માન્યતા આપે છે, પરંતુ અવાજ વધારનારા સાધનોના ઉપયોગને હાલના કાનૂની અને ન્યાયિક નિયંત્રણોના પાલન સાથે જોડે છે (શરતી બનાવે છે). આ ચુકાદો ઉત્તર પ્રદેશમાં પૂજાના સ્થળોએ લાઉડસ્પીકરના ઉપયોગ અને ધાર્મિક પ્રથાઓ તથા ધ્વનિ પ્રદૂષણના નિયમો વચ્ચેના સંતુલન અંગે ચાલી રહેલી કાનૂની અને વહીવટી ચર્ચાઓ વચ્ચે આવ્યો છે.