(એજન્સી) તા.૧૦
સારા પગારવાળી કોર્પોરેટ નોકરી છોડીને પોતાનો વ્યવસાય શરૂ કરવો એ દરેકના માટે સરળ વાત નથી. આગ્રાના રહેવાસી નીલમ સિંહે ત્રણ વર્ષ સુધી ખૂબ જ સાદું જીવન જીવીને પાંચ લાખ રૂપિયા બચાવ્યા અને ૨૦૧૮માં ‘ધ બર્ગર કંપની’ શરૂ કરી. ફક્ત એક કર્મચારીથી શરૂ થયેલી કંપની હવે ૧૫૦થી વધુ આઉટલેટ્‌સ સુધી પહોંચી ગઈ છે. કોઈપણ બાહ્ય ભંડોળ વિના, નીલમે નાના શહેરોમાં મેકડોનાલ્ડ્‌સ અને બર્ગર કિંગ જેવી મોટી બ્રાન્ડ્‌સને તેના સ્થાનિક સ્વાદથી ટક્કર આપી છે.નીલમ અને નિતેશ સાથે મળીને ધ બર્ગર કંપનીને એક મોટા વ્યવસાયમાં પરિવર્તિત કરી.સફળતાની વાર્તા : બેંગલુરૂમાં એક મોટી ઓફિસમાં બેઠેલી, તે દર મહિને તેના બેંક ખાતામાં જમા થતા ભારે પગાર તરફ જોઈ રહી હતી, પરંતુ તેના મનમાં કંઈક બીજું જ હતું. એક તરફ તેણી પાસે આરામદાયક નોકરી અને નિશ્ચિત કોર્પોરેટ જીવન હતું, અને બીજી તરફ, એક સ્વપ્ન હતું જેના માટે તેણીને દરરોજ તેની નાની ઇચ્છાઓને દબાવવાની જરૂર હતી. તે લંચ છોડીને વીસ રૂપિયામાં સસ્તું સ્ટ્રીટ ફૂડ ખાતી, ફક્ત પોતાના પગ પર ઊભા રહેવા માટે દરેક પૈસો બચાવવા માટે. લોકોને આશ્ચર્ય થતું કે આટલી સારી નોકરી હોવા છતાં તે આટલી કરકસર કેમ કરે છે, પરંતુ કોઈને ખબર નહોતી કે તે બંધ કોર્પોરેટ જગતથી મુક્ત થઈને એક વિશાળ સામ્રાજ્ય બનાવવાની તૈયારી કરી રહી છે.આ નીલમ સિંહની વાર્તા છે, જેમણે સખત મહેનત અને બચત દ્વારા “ધ બર્ગર કંપની” નામનો બ્રાન્ડ બનાવ્યો, જે હવે દેશભરમાં ઘર-ઘરમાં જાણીતો બની ગયો છે. આગ્રાના એક સામાન્ય પરિવારમાં જન્મેલી, નીલમના પિતા કોલેજના પ્રિન્સિપાલ હતા. સ્કૂલનો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા પછી, નીલમે હૈદરાબાદનાICFSIમાંથીBBA અને પછી માર્કેટિંગમાં MBA કર્યું. MBAના અભ્યાસ દરમિયાન જ તેના અંદરનો ઉદ્યોગસાહસિક જાગૃત થયો. એક કોલેજ ફેસ્ટિવલમાં, તેણી અને તેના મિત્રોએ ત્રણ દિવસ માટે ફૂડ સ્ટોલ લગાવ્યો. તેઓએ તે ત્રણ દિવસમાં એક લાખ રૂપિયાનો નફો કર્યો. આ કોઈ નાની સિદ્ધિ નહોતી. એક લાખ રૂપિયા કમાવવાથી નીલમને ફૂડ અને બેવરેજ બિઝનેસની સંભાવના અને નફાની સંભાવના વિશે ખાતરી થઈ ગઈ. ત્યારબાદ તેણીએ ગુરુગ્રામના એક પ્રખ્યાત રેસ્ટોરન્ટમાં ત્રણ મહિનાની ઇન્ટર્નશિપ કરી જેથી તે વ્યવસાયની અંદરની બાબતો શીખી શકે, જેમ કે રસોડું મેનેજ કરવું, બિલિંગ કરવું અને ગ્રાહકો સાથે વ્યવહાર કરવો.મેનેજમેન્ટનો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા પછી, નીલમને જેનપેક્ટમાં બિઝનેસ એનાલિસ્ટ તરીકે નોકરી મળી, જેનો વાર્ષિક પગાર ૫ લાખ રૂપિયા હતો. ત્યારબાદ તેણીએ ૈંઝ્રૈંઝ્રૈં લોમ્બાર્ડમાં કામ કર્યું. ૨૦૧૪માં તેણીએ નિતેશ ધનખર સાથે લગ્ન કર્યા, જે કોર્પોરેટ નોકરીમાં પણ કામ કરતા હતા. લગ્ન પછી પણ, નીલમનું સ્વપ્ન જીવંત રહ્યું. તે દરરોજ ઓફિસ જતી હતી, પરંતુ તેનું મન હંમેશા પોતાનું રેસ્ટોરન્ટ ખોલવા પર કેન્દ્રિત હતું. તેણીએ તેના માતાપિતા કે બીજા કોઈ પાસે પૈસા ન માંગવાનું નક્કી કર્યું. ૨૦૧૪થી ૨૦૧૬ની વચ્ચે કામ કરતી વખતે નીલમે ખૂબ જ સરળ જીવન જીવ્યું. ઓટો ભાડા બચાવવા માટે ચાલવું, મોંઘા રેસ્ટોરન્ટ ટાળવા અને દર મહિને તેના પગારનો નોંધપાત્ર ભાગ બચાવવાની તેની આદત બની ગઈ. ત્રણ વર્ષની સખત મહેનત પછી, તેણીએ પોતાના ખિસ્સામાંથી રૂા.૫ લાખ બચાવ્યા, જે તેનું પહેલું નોંધપાત્ર રોકાણ હતું.નોકરી છોડવાનો નિર્ણય સરળ નહોતો, પરંતુ ૨૦૧૬માં તેણીએ કોર્પોરેટ જગતને હંમેશા માટે અલવિદા કહી દીધું. તેના પતિ નિતેશ તેનો સૌથી મોટો ટેકો બન્યા. સાથે મળીને, તેમણે એક એવી ફૂડ બ્રાન્ડ બનાવવાનું નક્કી કર્યું જે ભારતીયોના હૃદય, મન અને જીભ સાથે પડઘો પાડે. નીલમે વ્યાપક બજાર સંશોધન કર્યું અને સમજાયું કે ભારતમાં ઘણી વિદેશી બર્ગર બ્રાન્ડ્‌સ હોવા છતાં તેમની પાસે ભારતીય સ્વાદનો અભાવ હતો. આ દૃષ્ટિકોણને ધ્યાનમાં રાખીને, ૨૦૧૮માં ગુરૂગ્રામના ગ્લોબલ ફોયર મોલમાં માત્ર ૨૫૦ ચોરસ ફૂટની નાની જગ્યામાં ‘ધ બર્ગર કંપની’નું પહેલું આઉટલેટ ખુલ્યું. આ વ્યવસાય શરૂ કરવાથી તેણીની બધી બચત અને કેટલીક વ્યક્તિગત બચતનો ખર્ચ થયો, જે કુલ આશરે ૨૦ લાખ રૂપિયા હતો.નીલમ પાસે દુકાનમાં કામ કરવા માટે ફક્ત એક જ કર્મચારી હતો. નીલમ પોતે કાઉન્ટર પર બેસતી, ગ્રાહકો પાસેથી ઓર્ડર લેતી, તેમને બર્ગર પીરસતી અને દુકાન સાફ કરવાથી લઈને ટેબલ સાફ કરવા સુધી બધું જ સંભાળતી. તે દરેક ગ્રાહકનો સંપર્ક કરતી અને તેમને પૂછતી કે તેમને બર્ગર કેવું ગમ્યું. તેણીએ તેના મેનૂમાં અનન્ય અને સ્થાનિક નામો શામેલ કર્યા, જેમ કે માખાની બર્ગર, તંદૂરી બર્ગર, કાઉબોય અને ઘોસ્ટ રાઇડર. તેણીએ કોલેજના વિદ્યાર્થીઓ માટે પોસાય તેટલા ઓછા ભાવ પણ રાખ્યા હતા. તેણીના બર્ગર ફક્ત ૩૯ રૂપિયાથી શરૂ થયા હતા. લોકોને બર્ગરનો સ્વાદ અને નીલમનો અભિગમ એટલો ગમ્યો કે, કોઈ મોટી જાહેરાત વિના, ફક્ત મોંની વાતથી જ દુકાન પર ભીડ આવવા લાગી.
૨૦૨૦ના રોગચાળાએ વિશ્વને સ્થગિત કરી દીધું ત્યાં સુધી ધંધો સારો ચાલી રહ્યો હતો. રેસ્ટોરન્ટ વ્યવસાય પર ભારે અસર પડી હતી, પરંતુ નીલમે આ કટોકટીને તકમાં ફેરવી દીધી. ઓક્ટોબર ૨૦૨૦માં જ્યારે લોકડાઉન હટાવવામાં આવ્યું, ત્યારે તેણીએ ફ્રેન્ચાઇઝ મોડેલ શરૂ કર્યું. દેશમાં ઘણા લોકોએ તેમની નોકરી ગુમાવી દીધી હતી અથવા નાના પાયે નવા વ્યવસાય શરૂ કરવા માંગતા હતા. નીલમે ખૂબ જ ઓછા ખર્ચે તેમના બ્રાન્ડની ફ્રેન્ચાઇઝી ઓફર કરવાનું શરૂ કર્યું. તેણીએ કાર્યનું સ્પષ્ટ વિભાજન જાળવી રાખ્યુંઃ નીલમે નવા બર્ગર સ્વાદનું નિર્માણ, ડિઝાઇનિંગ અને માર્કેટિંગ સંભાળ્યું, જ્યારે તેના પતિ, નિતેશ, સપ્લાય ચેઇન, કામગીરી અને નાણાકીય એકાઉન્ટિંગ સંભાળ્યું.આ ઉત્તમ સંકલનનું પરિણામ એ આવ્યું કે ’ બર્ગર કંપનીએ ટૂંકા સમયમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી. ૨૦૨૩ સુધીમાં કંપનીએ સાત રાજ્યોમાં ૧૦૦થી વધુ આઉટલેટ ખોલ્યા હતા, જેનું વાર્ષિક ટર્નઓવર રૂા.૪૦ કરોડથી વધુ હતું. મેટ્રો શહેરો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાને બદલે, નીલમે ભારતના નાના શહેરો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું, જેમાં ટાયર ૨, ટાયર ૩ અને ટાયર ૪ શહેરોનો સમાવેશ થાય છે. તેણી માનતી હતી કે આ નાના શહેરોના લોકો પાસે પૈસા છે, પરંતુ તેમને તેમના પોતાના શહેરોમાં ગુણવત્તાયુક્ત ખોરાક અને સમાન વાતાવરણ મળતું નથી. જ્યારે બર્ગર કંપનીએ ગુવાહાટી, આસામ અને છત્તીસગઢના જગદલપુર જેવા શહેરોમાં સ્ટોર ખોલ્યા, ત્યારે તેઓ ફક્ત બે મહિનામાં નફાકારક બન્યા. ૨૦૨૫ સુધીમાં બર્ગર કંપનીના આઉટલેટ્‌સ ૧૫૦થી વધુ થઈ ગયા હતા. ઉત્તર ભારતમાં ૮૦થી વધુ, પશ્ચિમમાં ૩૦થી વધુ, દક્ષિણમાં ૨૫ અને પૂર્વમાં ૧૫ સ્ટોર્સ સાથે તે ભારતમાં એક મુખ્ય ઘરગથ્થુ બ્રાન્ડ બની ગઈ. કંપનીએ વાર્ષિક ૩૫ ટકાનો વિકાસ નોંધાવ્યો. સૌથી નોંધપાત્ર રીતે, પહેલી વાર ખરીદનારા ૪૪% ગ્રાહકો પાછા ફર્યા. આ સફળતાને વધુ વિસ્તૃત કરવા માટે, નીલમે ્‌મ્ઝ્ર ૈઁર્ષ્ઠ નામનું એક નવું ફોર્મેટ રજૂ કર્યું. તે એક નાનું કાઉન્ટર સ્પેસ છે, જે ફક્ત ૮૦થી ૧૦૦ ચોરસ ફૂટમાં ફેલાયેલું છે, અને તેને સ્થાપિત કરવા માટે રૂા.૮ લાખથી પણ ઓછો ખર્ચ થાય છે. નીલમે મહિલાઓ માટે ખાસ ડિસ્કાઉન્ટ પણ ઓફર કર્યું છે, જેનાથી તેઓ પોતાની દુકાનો ખોલીને આત્મનિર્ભર બની શકે છે.આજે, ‘ધ બર્ગર કંપની’ ૧૮૦થી વધુ સ્ટોર્સ સુધી વિસ્તરી છે અને કંપની ૨૦૨૭ સુધીમાં ૨૫૦ નવા આઉટલેટ્‌સ ખોલવાનું લક્ષ્ય રાખે છે, જેનાથી બ્રાન્ડની કુલ આવક રૂા.૧૦૦ કરોડથી વધુ થઈ જશે. સૌથી નોંધપાત્ર વાત એ છે કે, આટલા મોટા કદમાં વૃદ્ધિ પામવા છતાં નીલમને કોઈપણ બાહ્ય રોકાણકારો તરફથી કોઈ ભંડોળ મળ્યું નથી. તે સંપૂર્ણપણે બુટસ્ટ્રેપ્ડ, સ્વ-ભંડોળ ધરાવતી કંપની છે, જે દરરોજ નફો કમાય છે. આટલા ઊંચા સ્તરે પહોંચવા છતાં નીલમ ગ્રાઉન્ડેડ રહે છે. આજે પણ, જ્યારે કોઈ નવા શહેરમાં કોઈ આઉટલેટ ખુલે છે, ત્યારે તે કામગીરીનું સંચાલન કરવા માટે વ્યક્તિગત રીતે મુલાકાત લે છે. તેણી કહે છે કે તેના માટે સૌથી મોટી ક્ષણ એ હતી જ્યારે એક ગર્ભવતી મહિલાએ તેની દુકાન પર બર્ગર ખાધા પછી એક નાનકડી નોંધ છોડી દીધી જેમાં તેણી સંપૂર્ણપણે સંતુષ્ટ હતી. નીલમ માને છે કે સફળતા માટે વ્યક્તિ ખાસ હોવી જરૂરી નથી, પરંતુ તે કેવી રીતે દરરોજ પોતાના કામ માટે, અટક્યા વિના, ઊભી રહે છે તે જરૂરી છે.