(એજન્સી) ન્યૂયોર્ક સિટી, તા.૨૦
ત્રણ વર્ષ પહેલા દક્ષિણ લેબેનોનમાં પત્રકારોના જૂથ પર ઇઝરાયેલી હુમલામાં પગ ગુમાવનાર લેબેનીઝ ફોટો જર્નાલિસ્ટે ન્યૂયોર્કમાં એક સભામાં જણાવ્યું હતું કે, આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયે આવા હુમલાઓ માટે જવાબદાર લોકોને સજા કર્યા વિના છોડીને પત્રકારો સાથે દગો કર્યો છે. ‘દુનિયા જાણે છે કે શું થયું અને સત્તામાં રહેલા લોકો નજર ફેરવી રહ્યા છે,’ એજન્સી ફ્રાન્સ-પ્રેસના ફોટો જર્નાલિસ્ટ ક્રિસ્ટીના અસી, મંગળવારે કમિટી ટુ પ્રોટેક્ટ જર્નાલિસ્ટ્સ દ્વારા આયોજિત પેનલ ચર્ચા દરમિયાન જણાવ્યું હતું. ‘જ્યાં પત્રકારોની હત્યાનું કોઇ પરિણામ ન આવે ત્યાં પ્રેસ સ્વતંત્રતા અસ્તિત્ત્વમાં ન હોઇ શકે.’ ૧૩ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૩ના રોજ સરહદી ગામ અલ્મા અલ-શાબથી રિપોર્ટિંગ કરી રહેલા એએફપી, રોઇટર્સ અને અલ જઝીરાના પત્રકારોના જૂથમાં આસીનો સમાવેશ થતો હતો, જ્યારે તેમના પર ૩૭ સેકન્ડના અંતરે બે હુમલા કરવામાં આવ્યા હતા. રોઇટર્સ માટે કામ કરતા વીડિયો પત્રકાર ઇસમ અબ્દુલ્લાહનું તાત્કાલિક મૃત્યુ થયું હતું. અન્ય ઘાયલ થયા હતા, જેમાં આસીના એએફપી સાથીદાર, અમેરિકન ડાયલન કોલિન્સનો પણ સમાવેશ થાય છે. તેણીએ કહ્યું કે, જૂથના સભ્યોએ એવા વેસ્ટ પહેર્યા હતા જે તેમને ‘પ્રેસ’ તરીકે ઓળખાવતા હતા, કેમેરા સાથે હતા અને ૪૦ મિનિટથી વધુ સમય સુધી ખુલ્લી ટેકરી પરથી કામ કરી રહ્યા હતા જ્યારે એક ઇઝરાયેલી ડ્રોન તેમને જોઇ રહ્યું હતું. ‘તેઓ જાણતા હતા કે અમે પત્રકાર છીએ,’ તેણીએ કહ્યું. ‘તેઓ બરાબર જાણતા હતા કે અમે શું કરી રહ્યા છીએ.’ અસી બે અઠવાડિયા કોમામાં રહ્યા અને અનેક સર્જરી કરાવવી પડી કારણ કે, ડૉકટરો તેમના જીવ અને ગંભીર રીતે ઘાયલ પગ બચાવવા માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા. ઘટનાની પાંચ સ્વતંત્ર તપાસમાં ઘટનાસ્થળે લડવૈયાઓ કે લશ્કરી પ્રવૃત્તિના કોઇ સંકેત મળ્યા નથી અને સ્થાપિત થયું છે કે, હુમલાઓ પહેલાં હવાઇ દેખરેખ રાખવામાં આવી હતી, તેણીએ કહ્યું. ‘પુરાવા છે,’ તેણીએ પેનલને કહ્યું, ‘છતાં ત્રણ વર્ષ પછી જવાબદારી ગેરહાજર છે.’ તેણીએ કહ્યું કે, હુમલામાં બચી ગયેલા લોકોએ ‘દરેક શક્ય દરવાજો ખટખટાવ્યો’ પરંતુ ફક્ત ઉદાસીનતા અને મૌન જ જોવા મળ્યું. તેણીએ કહ્યું કે, પત્રકારો પાસેથી એવી પણ અપેક્ષા રાખવામાં આવી હતી કે તેઓ આતંકવાદી નથી, ‘એક લેબલ જેની મેં ક્યારેય કલ્પના પણ નહોતી કરી કે હું ફક્ત પત્રકાર હોવાથી મારો બચાવ કરવો પડશે.’ તેણીએ ઉમેર્યું, ‘અમે જે અનુભવ્યું તે તેના સૌથી ક્રૂર સ્વરૂપમાં આતંક હતો : દસ્તાવેજીકરણ સિવાય બીજું કંઇ ન કરતી વખતે જોવામાં આવ્યું, ઓળખવામાં આવ્યું અને બે વાર માર મારવામાં આવ્યો.’ અસીએ આ હુમલાને લેબેનોન અને ગાઝામાં પત્રકારો પર હુમલાના વ્યાપક પેટર્નના ભાગરૂપે વર્ણવ્યું. ખાસ કરીને તેમણે છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં લેબેનોનમાં માર્યા ગયેલા ત્રણ મહિલા પત્રકારોના નામ આપ્યા : ફરાહ ઓમર, ફાતિમા ફતૌની અને અમલ ખલીલ. તેમણે આ મહિને પ્રકાશિત થયેલા યુનેસ્કોના ડાયરેક્ટર-જનરલના પત્રકારોની સલામતી અને મુક્તિના ભય પરના અહેવાલનો ઉલ્લેખ કર્યો, જેમાં પત્રકારોની હત્યા માટે વૈશ્વિક મુક્તિ દર ૮૬ ટકા દર્શાવવામાં આવ્યો છે.
‘આ સંખ્યાને સમજવા દો,’ તેમણે કહ્યું. ‘આ દરેક સૈન્ય, દરેક સરકાર અને સંઘર્ષ ક્ષેત્રમાં કામ કરતા દરેક પત્રકારને શું સંદેશ આપે છે ?’ તેમણે ઇઝરાયેલી અધિકારીઓ પર પત્રકારોને દક્ષિણ લેબેનોનથી દૂર રાખવાનો પણ આરોપ લગાવ્યો, જેના કારણે ગાઝામાં માહિતી બ્લેકઆઉટ થઇ ગઇ છે, જ્યાં વિદેશી પત્રકારોને પ્રતિબંધિત કરવામાં આવે છે અને પેલેસ્ટીન પત્રકારોએ મૃત્યુ, ભૂખમરો અને વિસ્થાપનનો સામનો કરવો પડ્યો છે. ‘તેઓ વિશ્વ જે જોઇ શકે છે તેને નિયંત્રિત કરી રહ્યા છે,’ તેમણે ઉમેર્યું કે, પ્રતિબંધો ચકાસણીથી ઉલ્લંઘનોને છૂપાવવા માટે રચાયેલ છે. અસી પશ્ચિમી રાજધાનીઓના પ્રતિભાવની ખૂબ ટીકા કરી હતી. તેણીએ કહ્યું કે, યુએસ અને યુરોપિયન સરકારો પોતાને પ્રેસ સ્વતંત્રતાના રક્ષક તરીકે રજૂ કરવાનું ચાલુ રાખી શકે નહીં, જ્યારે સાથે-સાથે આંતરરાષ્ટ્રીય માનવતાવાદી કાયદાનો વારંવાર ભંગ કરવાનો આરોપ ધરાવતા રાજ્યને લશ્કરી અને રાજકીય સમર્થન પૂરૂં પાડી શકે. ‘જ્યારે ચિંતાના નિવેદનોનું પરિણામ ન આવે ત્યારે તેનો બહુ ઓછો અર્થ થાય છે,’ તેણીએ કહ્યું. તેણીએ આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા આઉટલેટ્સની પણ ટીકા કરી, જેમાંથી કેટલાક પર તેણીએ પૂરતી તપાસ વિના ઇઝરાયેલી લશ્કરી કથાઓનું પુનરાવર્તન કરવાનો અને પોતાના સાથીદારોની હત્યાને ભાગ્યે જ આવરી લેવાનો આરોપ મૂક્યો. તેણીના પોતાના દેશની સરકારની કેટલીક તીવ્ર ટીકા થઇ. તેણીએ કહ્યું કે, લેબેનોનના અધિકારીઓ તે હુમલાની તપાસ કરવામાં નિષ્ફળ ગયા છે જેમાં તેણી ઘાયલ થઇ હતી, બચી ગયેલા લોકોને ક્યારેય મળ્યા નથી અને ઇઝરાયેલ સાથેના તેમના તાજેતરના માળખા કરાર દરમિયાન પીડિતોના અધિકારોનું રક્ષણ કર્યું નથી. આપણો અધિકાર છે કે, ‘રાજકીય વાટાઘાટોમાં ન્યાયને સોદાબાજીનો માર્ગ ગણી શકાય નહીં,’ તેણીએ કહ્યું. તેણીએ સ્વીકાર્યું કે, ન્યાયનો માર્ગ મુશ્કેલ હતો; લેબેનોન કે ઇઝરાયેલ ન તો આંતરરાષ્ટ્રીય ફોજદારી અદાલતના રોમ કાયદાનો પક્ષ છે, જે આંતરરાષ્ટ્રીય કાર્યવાહીને વધુ મુશ્કેલ બનાવે છે. પરંતુ તેણીએ કહ્યું કે, અન્ય માર્ગો અસ્તિત્ત્વમાં છે અને સરકારોની ફરજ છે કે તેઓ તેનો પીછો કરે. ‘પત્રકારોની હત્યાની તપાસ શાંતિમાં અવરોધ નથી,’ તેણીએ કહ્યું. ‘અમે સહાનુભૂતિ માંગી રહ્યા નથી. અમે રક્ષણ, ન્યાય અને કાર્યવાહીની માંગ કરી રહ્યા છીએ. ‘ત્રણ વર્ષ પછી મારે અહીં શા માટે બેસવું જોઈએ, સત્તામાં રહેલા લોકોને તેઓ જે પહેલાથી જ જાણે છે તે કરવાનું કહેવું જોઈએ ?’ કમિટી ટુ પ્રોટેક્ટ જર્નાલિસ્ટ્સ ગુરૂવારે ન્યૂયોર્કમાં એક ગાલા દરમિયાન અસીને તેના ૨૦૨૬ આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રેસ સ્વતંત્રતા પુરસ્કારોમાંથી એક સાથે રજૂ કરશે. એવોર્ડની જાહેરાત કરતી વખતે જૂથે અલ્મા અલ-શાબ ખાતે પત્રકારો પર થયેલા હુમલાને ‘ઇઝરાયેલ દ્વારા પત્રકારો પર રેકોર્ડ પરનો સૌથી સારી રીતે દસ્તાવેજીકૃત હુમલો’ ગણાવ્યો. ૨ નવેમ્બરના રોજ પ્રકાશિત થયેલા પત્રકારોની સલામતી પરના યુનેસ્કોના દ્વિવાર્ષિક અહેવાલમાં જાણવા મળ્યું છે કે સંસ્થાએ ૨૦૧૨માં ડેટા ટ્રેક કરવાનું શરૂ કર્યું ત્યારથી પત્રકાર હત્યાઓ માટે સજા મુક્તિ પ્રથમ વખત વધી છે, જે ૨૦૨૪-૨૦૨૫માં ૮૬ ટકા સુધી પહોંચી છે, જે ૧ ટકાનો વધારો દર્શાવે છે. તેણે નોંધેલી હત્યાઓમાંથી બે તૃતીયાંશ હત્યાઓ સંઘર્ષગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં થઇ હતી, જ્યાં સજા મુક્તિ દર ૧૦૦ ટકાની નજીક હતો. અસ્સી દ્વારા ઉલ્લેખિત મહિલાઓમાંની એક અને લેબેનીઝ દૈનિક અલ-અખબારની સંવાદદાતા, અમલ ખલીલ એપ્રિલમાં યુદ્ધવિરામ દરમિયાન વોશિંગ્ટનમાં લેબેનોન અને ઇઝરાયેલ વચ્ચેની વાટાઘાટોની પૂર્વસંધ્યાએ દક્ષિણ શહેર અલ-તિરી પર ઇઝરાયેલી હડતાલમાં માર્યા ગયા હતા. લેબેનોનના રાષ્ટ્રપતિ જોસેફ આઉને તેણીની હત્યાને યુદ્ધ અપરાધ ગણાવ્યો હતો. હ્યુમન રાઇટ્સ વોચે ચેતવણી આપી છે કે લેબેનોન અને ઇઝરાયેલ વચ્ચેના તાજેતરના ફ્રેમવર્ક કરારનો ટેક્સ્ટ ગંભીર આંતરરાષ્ટ્રીય ગુનાઓ માટે પીડિતોની ન્યાય મેળવવાની પહોંચને મર્યાદિત કરી શકે છે.