(એજન્સી)                                                             તા.૧૫
નાશ પામેલા ઘરોના કાટમાળ અને હવાઈ હુમલાના પડઘાતા ધડાકા વચ્ચે, ગાઝાના કલાકારો હાથમાં બ્રશ લઈને બેસે છે અને નિરાશાને વિદ્રોહમાં ફેરવે છે.  લોટની થેલીઓ કેનવાસ બની જાય છે, માનવતાવાદી સહાયના બોક્સ ચિત્રોમાં ફેરવાય છે અને રંગનો દરેક સ્ટ્રોક એક વાર્તા કહે છે. ૭૬ વર્ષથી વધુ સમયથી ઇઝરાયેલના કબજાએ પેલેસ્ટીની સંસ્કૃતિને વિસ્થાપન અને વિનાશ દ્વારા ધમકી આપી છે. પરંતુ વર્તમાન યુદ્ધ છતાં, જેમાં ઇઝરાયેલે ૬૧,૭૦૦થી વધુ પેલેસ્ટીનીઓને માર્યા છે, ગાઝાના કલાકારો અદૃશ્ય થવાનો ઇન્કાર કરે છે. અને એન્ક્લેવના કેટલાક કલાકારોએ યુદ્ધ અને વિસ્થાપનની કઠોર વાસ્તવિકતાઓનું ચિત્રણ કરીને પીડાને આશામાં પરિવર્તિત કરી છે. મર્યાદિત સંસાધનો સાથે, તે સર્જન કરવાનું ચાલુ રાખે છે, કહે છે કે તેની કલા ટકી રહેવાની ઇચ્છાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. ગાઝામાં સાંસ્કૃતિક વિનાશમાં પ્રાચીન માટીકામ અને હસ્તપ્રતો સહિત ડઝનેક સાંસ્કૃતિક કેન્દ્રો, સંગ્રહાલયો અને કલાકૃતિઓના વિનાશનો સમાવેશ થાય છે. ૧૯ જાન્યુઆરીથી શરૂ થયેલા યુદ્ધવિરામથી થોડી રાહત મળી છે, પરંતુ નિષ્ણાતો માને છે કે નુકસાનની સંપૂર્ણ હદ અજ્ઞાત છે. પરિસ્થિતિ પરના સૌથી તાજેતરના સત્તાવાર અહેવાલમાં, પેલેસ્ટીની સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઑફ સ્ટેટિસ્ટિક્સ અને સંસ્કૃતિ મંત્રાલયે માર્ચમાં જણાવ્યું  કે ૭ ઓકટોબર, ૨૦૨૩ના રોજ સંઘર્ષ શરૂ થયો ત્યારથી ગાઝામાં ૪૫ લેખકો અને કલાકારો મૃત્યુ પામ્યા છે અને ૩૨ સાંસ્કૃતિક કેન્દ્રો અને ૧૨ સંગ્રહાલયો નાશ પામ્યા છે. હવે આ સંખ્યા ઘણી વધારે હોવાની શક્યતા છે. મૃત્યુ પામેલા લોકોમાં કલાકાર મહાસેન અલ-ખાતિબનો પણ સમાવેશ થાય છે, જે ઓકટોબરમાં ઉત્તરી ગાઝામાં જબાલિયા શરણાર્થી શિબિર પર ઇઝરાયેલી હવાઈ હુમલામાં મૃત્યુ પામ્યા હતા.  તેણીના આખા પરિવાર સાથે તેમની હત્યા કરવામાં આવી હતી. જ્યારે ઇઝરાયેલી સૈન્ય દાવો કરવાનું ચાલુ રાખે છે કે તેની કામગીરી ઇઝરાયેલ પરના હુમલામાં સામેલ લડાકુઓ પર કેન્દ્રિત છે, ગાઝાના કલાકારો અને કલા નિષ્ણાતો માને છે કે ઇઝરાયેલ પેલેસ્ટીની સંસ્કૃતિને નાબૂદ કરવાનો ઇરાદો ધરાવે છે. અલ-અક્સા યુનિવર્સિટીના વિઝ્યુઅલ આર્ટિસ્ટ અને લેક્ચરર સોભી કૌટા, જે અબ્દેલ મોહસેન અલ-કત્તાન ફાઉન્ડેશન ખાતે વિઝ્યુઅલ આર્ટ ક્લબનું પણ સંકલન કરે છે, જણાવ્યું  કે ઇઝરાયેલે ‘ગાઝામાં હજારો વર્ષનો સાંસ્કૃતિક વારસો ભૂંસી નાખતા ઐતિહાસિક સ્થળો અને પ્રાચીન સ્થળોનો નાશ કર્યો છે.’ ‘ઘણા પેલેસ્ટીની કલાકારોએ પણ તેમની કૃતિઓ ગુમાવી દીધી, પછી ભલે તેઓ તેમના ઘરો પર બોમ્બ વિસ્ફોટને કારણે અથવા આ રચનાઓ રાખતા સાંસ્કૃતિક કેન્દ્રોના વિનાશને કારણે.’