(એજન્સી)                                              તા.૬
યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે એક આઘાતજનક અને ઉશ્કેરણીજનક નિવેદનમાં, એવી જાહેરાત કરી છે કે અમેરિકાએ ગાઝા પટ્ટી પર કબજો કરવો જોઈએ. ટ્રમ્પના આ નિવેદન પર હમાસ, આરબ દેશો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય તરફથી તાત્કાલિક અને તીવ્ર પ્રતિક્રિયાઓ આવી છે અને તેને નકારી કાઢવામાં આવી છે. મંગળવારે ઇઝરાયલી વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂ વ્હાઇટ હાઉસમાં ટ્રમ્પને મળવા આવ્યા ત્યારે ટ્રમ્પે આ જાહેરાત કરી હતી. ટ્રમ્પની જાહેરાત માત્ર એક રાજકીય સ્ટંટ લાગે છે, જે પહેલાથી જ અસ્થિર પ્રદેશમાં તણાવને ફરીથી વધારી રહી છે. મધ્ય પૂર્વની રાજનીતિ અંગે ટ્રમ્પની સમજણ અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા થઈ રહ્યા છે. આવા નિવેદનના પરિણામો દૂરગામી છે. તે પ્રદેશમાં નાજુક શાંતિને અસ્થિર બનાવવા અને વૈશ્વિક મંચ પર અમેરિકાને અલગ પાડવાની શક્યતા છે. ટ્રમ્પ હવે સતત ઉશ્કેરણીજનક ટિપ્પણીઓ કરી રહ્યા છે. ગેરકાયદેસર ઇમિગ્રન્ટ્‌સના દેશનિકાલ અને અમેરિકન નાગરિકત્વ અંગે અમેરિકામાં પહેલેથી જ ઉથલપાથલ ચાલી રહી છે. તેમની ટેરિફ સંબંધિત જાહેરાતોએ વિશ્વભરના શેરબજારોને પહેલાથી જ અસર કરી રહી છે. ટ્રમ્પના નિવેદનો વારંવાર તેમની બેદરકારી અને રાજદ્વારી સૂક્ષ્મતાના અભાવને ઉજાગર કરે છે. ગાઝા પટ્ટી, એક ગીચ વસ્તી ધરાવતો પેલેસ્ટિનિયન પ્રદેશ છે, જે દાયકાઓથી ઇઝરાયલ-પેલેસ્ટિનિયન સંઘર્ષનું કેન્દ્ર રહ્યું છે. ૨૦૦૭થી હમાસ દ્વારા શાસિત, ગાઝા પ્રદેશ, ઇઝરાયલની નાકાબંધી, ગેરકાયદેસર કબજા અને અવિરત લશ્કરી હુમલાથી તબાહ થઈ ગયું છે. અમેરિકા દ્વારા ગાઝા પર "કબજો" કરવાનો વિચાર માત્ર કાયદેસર અને નૈતિક રીતે શંકાસ્પદ નથી, પણ અવ્યવહારુ છે. ટ્રમ્પે તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન ઇઝરાયલ સાથે અમેરિકાના સંબંધોને મજબૂત બનાવવા પર ભાર મૂક્યો છે. તેમણે જેરુસલેમને ઇઝરાયલની રાજધાની તરીકે માન્યતા આપી અને યુએસ દૂતાવાસને તેલ અવીવથી જેરુસલેમ ખસેડ્યું છે. ગાઝા પર કબજો કરવાની વાત કરીને, ટ્રમ્પ ઇઝરાયલને સંકેત આપી રહ્યા છે કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્‌સ તેના સુરક્ષા અને વ્યૂહાત્મક હિતોને સમર્થન આપે છે.મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકાનો વધતો પ્રભાવ : ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની નીતિઓનો મુખ્ય ધ્યેય મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકન પ્રભાવ વધારવાનો છે. ગાઝા પર કબજો કરવાની વાત કરીને, તે આ ક્ષેત્રમાં અમેરિકન હાજરીને મજબૂત કરવા માંગે છે. આ પગલું અમેરિકા માટે મધ્ય પૂર્વમાં પોતાની સ્થિતિ મજબૂત કરવા માટે એક વ્યૂહાત્મક પગલું પણ હોઈ શકે છે.પેલેસ્ટીનીયન-ઇઝરાયલી સંઘર્ષમાં હસ્તક્ષેપ : ટ્રમ્પે પેલેસ્ટિનિયન-ઇઝરાયલી સંઘર્ષના ઉકેલ માટે ‘ડીલ’ની ઓફર કરી છે. જો કે, પેલેસ્ટિનિયન અધિકારીઓ દ્વારા આ સોદાને નકારી કાઢવામાં આવ્યો હતો. ગાઝા પરના કબજાની વાત કરીને, ટ્રમ્પ કદાચ આ કરારને પુનર્જીવિત કરવા અને ઇઝરાયલને મજબૂત સ્થિતિમાં લાવવા માંગે છે.હમાસનો પ્રભાવ ઘટાડવો :હમાસ ગાઝા પટ્ટી પર નિયંત્રણ ધરાવે છે અને તે હંમેશા ઇઝરાયલ માટે એક મોટો સુરક્ષા પડકાર છે. ટ્રમ્પનું આ નિવેદન હમાસના પ્રભાવને ઘટાડવા અને ઇઝરાયલને ગાઝામાં તેની સ્થિતિ મજબૂત કરવાના પગલાનો સંકેત આપે છે. ઇઝરાયલની સુરક્ષા ચિંતાઓને દૂર કરવા માટે આ પગલું લેવામાં આવ્યું હોઈ શકે છે. તેમના શ્રેષ્ઠ પ્રયાસો છતાં, ઇઝરાયલ અને અમેરિકા હમાસને ખતમ કરી શક્યા નથી.આરબ દેશો પર દબાણ : ટ્રમ્પનું આ નિવેદન આરબ દેશો માટે એક સંદેશ હોઈ શકે છે કે અમેરિકા ઇઝરાયલ સાથેના સંબંધોને પ્રાથમિકતા આપે છે. આ પગલું આરબ દેશો પર ઇઝરાયલ સાથેના સંબંધો સુધારવા અને અમેરિકાની નીતિઓને ટેકો આપવા માટે દબાણ લાવવાનું પણ હોઈ શકે છે. તેમના પાછલા રાષ્ટ્રપતિ કાર્યકાળ દરમિયાન, ટ્રમ્પે ઇઝરાયલની તરફેણમાં અનેક વિવાદાસ્પદ પગલાં લીધાં હતા, જેમાં જેરુસલેમને ઇઝરાયલની રાજધાની તરીકે માન્યતા આપવી અને પેલેસ્ટિનિયન શરણાર્થીઓને મળતી સહાયમાં કાપ મૂકવાનો સમાવેશ થાય છે. તેમની તાજેતરની ટિપ્પણીઓ ઇઝરાયલની સ્થિતિને મજબૂત બનાવતી વખતે પેલેસ્ટિનિયનોની રાજ્યત્વની આશાઓને નબળી પાડવાની તેમની વ્યાપક વ્યૂહરચનાનો એક ભાગ હોય તેવું લાગે છે. જો કે, ગાઝા પર અમેરિકાના નિયંત્રણનું સૂચન એક નાટકીય વળાંક છે, જે ઇઝરાયલે પણ પ્રસ્તાવિત કર્યો નથી.ટ્રમ્પે આવું કેમ કહ્યું છે ? ટ્રમ્પ પહેલાથી જ ગેરકાયદેસર ઇમિગ્રન્ટ્‌સ, જન્મસ્થળ નાગરિકતા કાયદો, ટેરિફ જાહેરાતોને લઈને વિવાદમાં છે અને હવે તેમને અમેરિકામાં પણ વિરોધનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. કેટલાક શહેરોમાં દેખાવો પણ થયા છે. એવું લાગે છે કે ટ્રમ્પે ધ્યાન ભટકાવવા માટે આ નિવેદન આપ્યું છે. આ વિવાદાસ્પદ નિવેદન પછી તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે હેડલાઇન્સમાં છવાયેલા છે. અમેરિકામાં યહૂદી લોબી ખૂબ જ મજબૂત છે. યહૂદી લોબી શરૂઆતથી જ અમેરિકાની નૈતિક ભાગીદારી તેના સમર્થનમાં જોવા માંગતી હતી. ટ્રમ્પને તેમના નિવેદનને કારણે આ લોબી તરફથી જબરદસ્ત સમર્થન મળશે. ટ્રમ્પની આ ટિપ્પણી ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ જો બિડેનથી વિપરીત પોતાને એક નિર્ણાયક નેતા તરીકે સ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ હોઈ શકે છે. ટ્રમ્પ ઘણીવાર વિદેશ નીતિને લઈને બિડેનની ટીકા કરી ચૂક્યા છે. ટ્રમ્પનો આ પ્રસ્તાવ કોઈપણ રીતે વાસ્તવિકતા પર આધારિત નથી. અમેરિકાને ગાઝા પર કબજો કરવાનો કોઈ કાનૂની કે નૈતિક અધિકાર નથી. તેમજ તેની પાસે આવા જટિલ રાજકીય અને માનવતાવાદી પડકારો ધરાવતા પ્રદેશનું સંચાલન કરવાની ક્ષમતા નથી. આ દૃષ્ટિકોણ પ્રદેશની ગતિશીલતા અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાના સિદ્ધાંતોની મૂળભૂત ગેરસમજને દર્શાવે છે.હમાસ અને આરબ દેશોની પ્રતિક્રિયાઓ : ટ્રમ્પના આ નિવેદનની ચારે બાજુ નિંદા થઈ રહી છે. ગાઝા પર શાસન કરતા હમાસે આ પ્રસ્તાવને નકારી કાઢ્યો છે અને તેને પેલેસ્ટિનિયન સાર્વભૌમત્વ પર હુમલો ગણાવ્યો છે. હમાસના પ્રવક્તા હાઝેમ કાસેમે જણાવ્યું હતું કે આવા પગલાથી ગાઝાની વસ્તીની તકલીફમાં વધારો થશે અને ગેરકાયદેસર ઇઝરાયલી કબજો મજબૂત થશે. હમાસે ચેતવણી પણ આપી હતી કે ગાઝા પર નિયંત્રણ મેળવવાના કોઈપણ યુએસ પ્રયાસનો સખત પ્રતિકાર કરવામાં આવશે. ઇજિપ્ત અને જોર્ડન જેવા મુખ્ય યુએસ સાથીઓ સહિત આરબ દેશોએ પણ ટ્રમ્પની ટિપ્પણીની ટીકા કરી છે. સંઘર્ષમાં મધ્યસ્થી ભૂમિકા ભજવી રહેલા ઇજિપ્તે ટ્રમ્પના પ્રસ્તાવને ‘અસ્વીકાર્ય’ અને પેલેસ્ટિનિયન અધિકારોનું ઉલ્લંઘન ગણાવ્યું છે. જોર્ડનમાં પેલેસ્ટિનિયન વસ્તી મોટી છે, તેણે ચેતવણી આપી હતી કે આવા પગલાથી બે-રાજ્ય ઉકેલ પ્રાપ્ત કરવાના પ્રયાસોને નબળા પડશે અને આ ક્ષેત્ર અસ્થિર થશે. ઇઝરાયલ સાથે સંબંધો સામાન્ય બનાવવા માટે કામ કરી રહેલા સાઉદી અરેબિયાએ પણ ટ્રમ્પના નિવેદનથી પોતાને દૂર રાખ્યા છે. સાઉદી અરેબિયાએ પેલેસ્ટિનિયન અધિકારોનું સન્માન કરવાની અને વાટાઘાટો દ્વારા ઉકેલ લાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયે પણ આનો વિરોધ કર્યો છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર અને યુરોપિયન યુનિયને ૧૯૬૭ ની સરહદોના આધારે બે-રાજ્ય ઉકેલ પ્રત્યેની તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો છે. ઓસ્ટ્રેલિયાએ પણ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે બે રાજ્યો જ તેનો એકમાત્ર ઉકેલ છે. ઘણા આંતરરાષ્ટ્રીય નેતાઓ ટ્રમ્પના પ્રસ્તાવને સ્થાપિત રાજદ્વારી ધોરણોથી વિચલન અને હિંસાના સંભવિત જોખમ તરીકે જુએ છે. ટ્રમ્પના અમેરિકન નિયંત્રણના વિચારથી આ ક્ષેત્રમાં તણાવ વધવાની શક્યતા છે. આનાથી હમાસ અને અન્ય પેલેસ્ટિનિયન ઉગ્રવાદી જૂથો તરફથી હિંસક પ્રતિકાર થઈ શકે છે, જેનાથી સંઘર્ષનો બીજો રાઉન્ડ શરૂ થઈ શકે છે. આનાથી અમેરિકાના આરબ દેશો સાથેના સંબંધોમાં પણ તણાવ પેદા થશે.