(એજન્સી)            ધુબરી, તા.૩૧
આસામના ધુબરી જિલ્લાના વતની મતલેબ અલીને આખરે ભારતીય નાગરિક જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. ૯ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૪ના રોજ ૧૦મા ફોરેનર્સ ટ્રિબ્યુનલ, ધુબરી દ્વારા આ ઐતિહાસિક ચુકાદો અપાયો હતો, જે ૧૯૯૮માં એક સામાન્ય શંકાથી શરૂ થયેલા તેમના ભારતીય ઓળખના લાંબા યુદ્ધનો અંત લાવ્યો. આ નિર્ણયે માત્ર તેમની કાનૂની ઓળખ જ નહીં પરંતુ માનવીય ગરિમાને પણ પુનઃસ્થાપિત કરી છે.દાયકાઓનો ‘વિદેશી’નો ડાઘ ભૂંસાયો :આ ઘોષણા સાથે મતલેબે તેમના પર લાગેલા ‘વિદેશી’ના કલંકને દૂર કર્યું છે. દાયકાઓ સુધી આ કલંક તેમને સતાવતું રહ્યું હતું, તેમ છતાં તેમની ભારતીય વંશાવળીના પુરાવાઓનો અંબાર હતો. આસામના ફોરેનર્સ ટ્રિબ્યુનલે ૧૭ મે, ૨૦૨૫ના રોજ તેમને ઔપચારિક રીતે ભારતીય જાહેર કર્યા, જે સિટિઝન્સ ફોર જસ્ટિસ એન્ડ પીસ (CJP)ના અવિરત સમર્થનથી શક્ય બન્યું.કાનૂની જીતથી વિશેષ સ્થિતિસ્થાપકતાનું પ્રતીકઆ માત્ર એક કાનૂની જીત નથી પરંતુ સ્થિતિસ્થાપકતા, સામુદાયિક એકતા અને એવી વ્યવસ્થા સામે ઊભા રહેવાની હિંમતનું પ્રતીક છે જે ઘણીવાર સૌથી વધુ સંવેદનશીલ લોકોને નિરાશ કરે છે.કેસની શરૂઆત : ૧૯૯૮ની શંકા :મતલેબ અલી જે સત્તાવાર દસ્તાવેજોમાં મતલેબ અલી અથવા મોટલેબ અલી તરીકે પણ નોંધાયેલા છે, તેમનો જન્મ ૧૯૮૧માં આસામના ધુબરી જિલ્લાના રામરૈકુટી પાર્ટ-ૈંના દૂરના ગામમાં થયો હતો, જે ગુવાહાટીથી લગભગ ૨૫૧ કિલોમીટર દૂર છે. ભારત-બાંગ્લાદેશ સરહદ પર આવેલું આ ગામ પેઢીઓથી તેમના પરિવારનું ઘર રહ્યું છે.તેમણે અગોમાની હાયર સેકન્ડરી સ્કૂલમાંથી મેટ્રિક પાસ કર્યું હતું. તેમના પિતા કાસેમ અલી રામરૈકુટીના આજીવન નિવાસી હતા અને૧૯૬૨થી ત્યાં જમીન ધરાવતા હતા. તેમના દાદા-દાદી, સોનાઉલ્લાહ એસ.કે. અને કોસિમોન બેવા, ૧૯૬૬ની મતદાર યાદીઓમાં નોંધાયેલા મતદારો હતા – જે ભારતીય વંશાવળીનો સ્પષ્ટ અને સતત પુરાવો છે.છતાં ૧૯૯૮માં અકલ્પનીય ઘટના બની : મતલેબ વિરુદ્ધ એક સંદર્ભ દાખલ કરવામાં આવ્યો, જેમાં તેમને શંકાસ્પદ વિદેશી તરીકે બ્રાન્ડ કરવામાં આવ્યા. તમામ જરૂરી દસ્તાવેજો હોવા છતાં તેમને પોતાની ઓળખ સાબિત કરવા માટે કાનૂની લડાઈ લડવાની ફરજ પડી – આસામમાં હજારો સીમાંત નિવાસીઓ, ખાસ કરીને સરહદ નજીક રહેતા લોકોનું આ જ ભાગ્ય રહ્યું છે.આ દુઃખદ પ્રકરણ ત્યારે શરૂ થયું જ્યારે સુપરિન્ટેન્ડેન્ટ ઓફ પોલીસ (બોર્ડર), ધુબરીએ ૨૫ નંબરના ગોલકગંજ વિધાનસભા મતવિસ્તારના ચૂંટણી નોંધણી અધિકારીના અહેવાલના આધારે મતલેબ અલી વિરુદ્ધ એક સંદર્ભ કેસ દાખલ કર્યો. તેમનું નામ તેમના ગામ રામરૈકુટી પાર્ટ-૧ માટેની ૧૯૯૭ની ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાં હતું, પરંતુ ઘરે-ઘરે વસ્તીગણતરી (જાન્યુઆરી-એપ્રિલ ૧૯૯૭) દરમિયાન તેમની નાગરિકતા અંગે શંકા ઊભી થઈ હતી. આ મામલો સૌપ્રથમ ૈંસ્(ડ્ઢ)્‌ ટ્રિબ્યુનલને સોંપવામાં આવ્યો હતો પછી તેને ફોરેનર્સ ટ્રિબ્યુનલ નં.૨માં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવ્યો અને છેવટે ૧૦મા ફોરેનર્સ ટ્રિબ્યુનલમાં પહોંચ્યો.ભારતમાં જન્મ અને ઉછેર હોવા છતાં મતલેબને સાબિત કરવાની ફરજ પડી હતી કે, તેઓ ગેરકાયદેસર પ્રવાસી નથી – આસામમાં ઘણા ગરીબ, સીમાંત લોકો, ખાસ કરીને ધુબરી જેવા સરહદી જિલ્લાઓમાં આનાથી અપ્રમાણસર રીતે અસરગ્રસ્ત થાય છે.ઈદની ખુશી દુઃખમાં પલટાઈ :૨૦૨૩ના મધ્યમાં ઈદના એક દિવસ પહેલા મતલેબનું જીવન ઊંધુંચત્તું થઈ ગયું. જ્યારે તે ગુવાહાટીમાં પોતાના પરિવાર – તેની પત્ની, બે બાળકો અને વૃદ્ધ માતા સાથે તહેવાર ઉજવવા માટે પૈસા કમાવવા કામ કરી રહ્યો હતો, ત્યારે સાદા વેશમાં પોલીસ અધિકારીઓ તેના રામરૈકુટી સ્થિત ઘરે આવ્યા અને તેની પત્નીને નોટિસ આપી. આ દસ્તાવેજમાં તેને ફોરેનર્સ ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ હાજર થવા માટે સમન્સ પાઠવવામાં આવ્યું હતું.જ્યારે તે ઘરે પાછો ફર્યો ત્યારે તેની નાની દીકરીએ તેને નોટિસ આપી. પત્રની વિનાશક સામગ્રી સ્પષ્ટ થતાં જ ઈદની ખુશી ઓસરી ગઈ. તેમની પત્નીએ પાછળથી ઝ્રત્નઁ આસામ ટીમને જણાવ્યું હતું કે, ‘એવું લાગતું હતું કે, અમારા જીવનમાંથી બધો પ્રકાશ જતો રહ્યો છે.’મતલેબ જાણતો હતો કે, આગળનો રસ્તો મુશ્કેલ હશે. ટ્રિબ્યુનલ કેસ લડવા માટે સમય, પૈસા અને કાનૂની જ્ઞાનની જરૂર હતી – જે સંસાધનો તેની પાસે નહોતા. જો તે દસ્તાવેજો પાછળ દોડશે અને સુનાવણીમાં હાજરી આપશે તો તેના પરિવારને ભૂખમરો વેઠવો પડશે. જો તે કામ કરવાનું પસંદ કરશે તો તે કોર્ટની તારીખો ચૂકી જશે અને કેસ હારી જશે.ઝ્રત્નઁનો હસ્તક્ષેપ, આશા ફરી જીવંત થઈ :નિરાશામાં મતલેબે એક વિશ્વાસુ પાડોશીનો સંપર્ક કર્યો, જેણે તેને સિટિઝન્સ ફોર જસ્ટિસ એન્ડ પીસ (ઝ્રત્નઁ)ના સમુદાય સ્વયંસેવક મૂન કાઝી સાથે પરિચય કરાવ્યો. તે ક્ષણથી, પરિસ્થિતિ બદલાવા લાગી.ઝ્રત્નઁના ધુબરી જિલ્લા સ્વયંસેવક પ્રેરક (CJP) હબીબુલ બેપારીએ તરત જ પરિવારની મુલાકાત લીધી. દસ્તાવેજોની સમીક્ષા કર્યા પછીતેમણે આ કેસ ઝ્રત્નઁના આસામ રાજ્યના પ્રભારી નંદા ઘોષ અને જિલ્લામાં ઝ્રત્નઁની કાનૂની ટીમના સભ્ય એડવોકેટ ઇશ્કંદર આઝાદ સુધી પહોંચાડ્યો. ઝ્રત્નઁના સમર્થનથી મતલેબને નવજીવન મળ્યું.મતલેબનો પરિવાર જે માનસિક અને ભાવનાત્મક રીતે થાકી ચૂક્યો હતો, તેને સિટિઝન્સ ફોર જસ્ટિસ એન્ડ પીસ (ઝ્રત્નઁ)ના હસ્તક્ષેપથી નવી આશા મળી. પોતાની નાગરિકતા જાહેર કરતો આદેશ મળ્યા બાદ ભાવુક થયેલા મતલેબે કહ્યું, ‘ઝ્રત્નઁ વિના, હું ક્યારેય આ લડાઈ એકલો લડી શક્યો ન હોત.’ઝ્રત્નઁ દ્વારા સંપૂર્ણ કાનૂની સહાય :ઝ્રત્નઁએ સંપૂર્ણ સમર્પણ સાથે આ કેસ હાથ ધર્યો. સંસ્થાએ દસ્તાવેજો એકત્રિત કર્યા, અરજીઓ દાખલ કરી, સરકારી કચેરીઓની મુલાકાત લીધી અને કાનૂની પ્રતિનિધિત્વ પૂરૂં પાડ્યું. આનાથી મતલેબ ઘરે રહીને પોતાનું ગુજરાન ચલાવી શક્યા, જ્યારે ઝ્રત્નઁએ તેમના વતી કેસ લડ્યો.અસંખ્ય ભારતીયોની વ્યથાનું પ્રતિબિંબ :મતલેબની વાર્તા કોઈ અપવાદ નથી; તે શંકા અને રાજ્યવિહીનતાના વાવાઝોડામાં ફસાયેલા અસંખ્ય ભારતીયોના જીવનની એક ઝલક છે. તેમનો કેસ દર્શાવે છે કે, કેવી રીતે ગરીબ લોકોને તેમની પોતાની જમીન પર સરળતાથી બહારના વ્યક્તિ તરીકે બ્રાન્ડ કરી શકાય છે. તે એ પણ ઉજાગર કરે છે કે, કેવી રીતે સમુદાય-આધારિત કાનૂની કાર્યવાહી દ્વારા અધિકારો, ગરિમા અને આશાને પુનર્સ્થાપિત કરી શકાય છે. ઝ્રત્નઁના દૃઢ પ્રયાસોને કારણે, મતલેબ અલીનું નામ સ્પષ્ટ થયું છે. તેઓ હવે માત્ર એક ‘કેસ’ નથી પરંતુ ભારતના નાગરિક છે.