(એજન્સી) તા.૩૦
અમે જેની સાથે વાત કરી એવા એક દલિત કાર્યકર્તાએ કહ્યું કે મોટા ભાગના લોકો રાજ્યમાં દલિતો, આદિવાસીઓ અને મુસ્લિમો સાથે વાત કરતાં નથી. તેણીએ અમને કહ્યું કે રાજ્ય હંમેશા અમારી સાથે ખરાબ વર્તન કરે છે. સત્તામાં કોણ છે તેનાથી કોઈ ફરક પડતો નથી; અમારા પર થતાં જુલમ અટકતા નથી. કબીર કલા મંચ (KKM) – ૨૦૦૨ ના ગુજરાત નરસંહારના પગલે સ્થાપવામાં આવેલ એક કલાકારોનું સામૂહિક જુથ છે – જે વિલાસ ઘોગરે અને અન્ય કવિઓ અને ક્રાંતિકારી નેતાઓની પરંપરાને અનુસરે છે જે કવિતાનો ઉપયોગ જાતિ વિરોધી સાધન તરીકે કરે છે. રમાબાઈ નગર ગોળીબાર પછી, ખેરલાંજી હત્યાકાંડ દલિત રાજકીય એકત્રીકરણમાં બીજી નિર્ણાયક ક્ષણ બની ગયું અહતું. એક દલિત પરિવાર પર ક્રૂર બળાત્કાર અને લિંચિંગના સમાચાર ફેલાતાં મહિનાઓ લાગ્યા કારણ કે મુખ્ય પ્રવાહના કોઈપણ મીડિયાએ આ હત્યાકાંડ અંગે અહેવાલ આપ્યો નથી. દલિત સંગઠનોએ વિરોધ કર્યો, અરજીઓ દાખલ કરી અને પીડિતોના મૃતદેહોના ફોટા દલિત બસ્તીઓની દિવાલો પર ચોંટાડી દેવામાં આવ્યા. તે પછી રાજ્ય ઝડપથી એક્શનમાં આવી ગયું, અને પોલીસ કવર-અપ અને અમલદારશાહીના ગેરવહીવટથી ન્યાય અશક્ય બની ગયો હતો. કેકેએમ ની મુખ્ય ગાયિકા શિતલ સાઠેએ કહ્યું કે તેઓ ખૈરલાંજી હત્યાકાંડની નિર્દયતાને સમજી શક્યા નથી. દીપક ખેંગલેએ જણાવ્યું હતું કે ભયાનક ઘટના અને ગુસ્સાએ કેકેએમ ગીતો, રાજકારણ અને જીવનને બદલી નાખ્યું હતું. ખેરલાંજી પછી, અત્યાચારો વધતા જ ગયા અને તેમના ગીતો ‘દે દલિતા થોકા’ (દલિતો સામે લડવા!) અને ‘દલિતા, હલ્લા બોલ’ (દલિતો, તૈયાર થાઓ), ‘આ લોકશાહી તમારા માટે નથી; / આ ન્યાયતંત્ર તમારા માટે નથી. આ ન્યાયતંત્ર તમારા માટે નથી; / આ શાસન તમારા માટે નથી એવા ગીતો લખવામાં આવ્યા હતા.
દ્ભદ્ભસ્એ તેમના ગીતો અને પ્રદર્શન દ્વારા આ પ્રશ્નો પૂછ્યા કેઃ ‘જો આપણે આપણા મનની વાત ન કરી શકીએ તો આ લોકશાહીનો શું લાભ છે? કોઈ અમારા અધિકારો વિશે વાત કરવા માંગતું નથી.’ જેમ જેમ તેમની લોકપ્રિયતા વધતી ગઈ, તેમ તેમ કોંગ્રેસની આગેવાની હેઠળની મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય સરકારે સ્થાનિક અખબારોમાં દ્ભદ્ભસ્ સહિત સાડત્રીસ સંસ્થાઓ અને કાર્યકરોની ‘હિટ લિસ્ટ’ પ્રકાશિત કરી, તેમને નક્સલવાદી તરીકે લેબલ કર્યા. પોલીસે જૂથને દેખરેખ હેઠળ રાખ્યું, તેમના પુસ્તકોની દુકાનો પર દરોડા પાડવામાં આવ્યા અને તેમના પુસ્તકો જપ્ત કરવામાં આવ્યા. ૨૦૧૧ માં, દીપક ખેંગલે અને સિદ્ધાર્થ ભોસલેની આતંકવાદી કાયદા હેઠળ ધરપકડ કરવામાં આવી હતી, અને શીતલ સાઠે, સાગર ગોરખે, રમેશ ગાયચોર અને સચિન માલીને પોલીસની ધમકીઓ પછી ભૂગર્ભમાં ફરજ પાડવામાં આવી હતી. રમેશ ગાયચોરની ૨૦૧૨ માં ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. સાઠેને ૨૦૧૩ ના અંતમાં માનવતાના આધારે જામીન આપવામાં આવ્યા હતા જ્યારે તેણીની ગર્ભાવસ્થા લગભગ સાડા આઠ મહિનાની હતી, જ્યારે અન્ય ત્રણ લોકો વધુ ચાર વર્ષ સુધી જેલમાં રહ્યા હતા.
કસ્ટડીમાં તેઓને ત્રાસ આપવામાં આવ્યો હતો, માર મારવામાં આવ્યો હતો, તેના હાથ-પગ દોરડાથી બાંધીને તેઓને છત પરથી લટકાવી દેવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૧૧ અને ૨૦૧૫ ની વચ્ચે, રાજ્ય ખેંગલે વિરુદ્ધ એક પણ સાક્ષી રજૂ કરી શક્યું નહીં. તેમણે કહ્યું હતું કે, જો આપણે ખેડૂતની આત્મહત્યા અને કુપોષણ વિશે વાત કરીએ તો તેઓ અમને નક્સલવાદી કહે છે… અમે દલિત વિશે વાત કરીએ છીએ તો તેઓ અમારી ધરપકડ કરે છે. ગીતો અને શેરી નાટક શસ્ત્રો બની જાય છે અને કલાકારોને આતંકવાદી ગણવામાં આવે છે ત્યારે તે રાજ્ય વિશે શું કહી શકાય છે? રાજ્ય શું છુપાવી રહ્યું છે? તે શા માટે મૌન છે? દલિત સામાજિક કાર્યકર્તા અને વિદ્રોહીના સંપાદક સુધીર ધવલેની ૨૦૧૧ માં માઓવાદીઓ સાથેના કથિત સંબંધો બદલ ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. ત્રણ વર્ષ જેલમાં રહ્યા બાદ તેને તમામ આરોપોમાંથી મુક્ત કરવામાં આવ્યો હતો.
તેમણે કહ્યું કે, અસંમત અવાજો દબાવી દેવામાં આવે છે. વિરોધ રેલીઓમાં ભાગ લેનારામાંથી ઘણા લોકો સામે કેસ નોંધવામાં આવ્યા છે. અમને ‘નક્સલી’ તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા હતા. ભારતીય રાજ્યએ હંમેશા નક્સલવાદી ખતરાનો સામનો કરવા માટે ગેરકાયદેસર પગલાંનો આશરો લીધો છે, જેમાં ન્યાયહીન સજા, ત્રાસ અને બળજબરીથી ગુમ થવાનો સમાવેશ થાય છે. આ પોલીસ અત્યાચારનો સૌથી વધુ ભોગ આદિવાસી અને દલિત સમુદાયના મજૂરો અને ખેડૂતો બને છે. નક્સલવાદી આતંકવાદ સામે લડવાની ઝુંબેશના ભાગરૂપે ઘણીવાર નક્સલવાદી સહાનુભૂતિ ધરાવતા, ગ્રામીણ કાર્યકરો અને મજૂરો પર હુમલો કરવામાં આવે છે. ભારતના નવા રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા રાજ્યમાં, પોલીસ અધિકારીઓ જીવન અને મૃત્યુ પર સંપૂર્ણ અને નિરંકુશ સત્તા ધરાવે છે. આદિવાસીઓ અને ખેડૂતોની હત્યાનો રેકોર્ડ ધરાવતા વરિષ્ઠ પોલીસ અધિકારીઓ નિયમિતપણે પ્રમોશન, રોકડ પુરસ્કારો અને અનુકૂળ પોસ્ટિંગ મળે છે. ભ્રષ્ટાચાર, સામાજિક અસમાનતા, ગરીબોનું શોષણ વગેરે વિશે બોલવું અને એક સારો સમાજ અસ્તિત્વમાં આવે તેવી ઈચ્છા રાખવા પર આપણા દેશમાં પ્રતિબંધ નથી અને તેને સજાપાત્ર બનાવી શકાય નહીં.’ લોકોએ એકઠા થવું, વિરોધ કરવું અને શાંતિ સાથે બોલવાના કૃત્ય માટે પણ ખૂબ જ ટૂંક સમયમાં દંડ આપવામાં આવશે.