(એજન્સી) નોઈડા, તા.૯
દર વર્ષે ૧૨ જૂન, બાળ મજૂરી વિરૂદ્ધ વિશ્વ દિવસ પર, બાળ મજૂરીનો સામનો કરવા અને બાળકોને શિક્ષિત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવા માટે દેશભરમાં જાગૃતિ અભિયાન શરૂ કરવામાં આવે છે. મૂળ ફિરોઝાબાદના, રિકી રાજ, જે નોઈડા એનસીઆર અને દેશભરમાં બાળકો માટે કામ કરે છે, તેમની એક પ્રેરણાદાયી વાર્તા છે જે સાબિત કરે છે કે મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓ વ્યક્તિના સપનાઓને રોકી શકતી નથી. પોતે એક સમયે બાળ મજૂર હતો, રિકી રાજ હવે હજારો જરૂરિયાતમંદ બાળકો સુધી શિક્ષણનો પ્રકાશ પહોંચાડવાનું કામ કરી રહ્યો છે. ‘છોટુ ફાઉન્ડેશન’ની સ્થાપના કરીને, તેમણે ગરીબી અને મુશ્કેલીઓને કારણે શિક્ષણથી વંચિત બાળકો માટે આશાનો એક નવો માર્ગ ખોલ્યો છે.આ બાળ મજૂર એક સમયે ઢાબામાં કામ કરતો હતો.લોકલ ૧૮ સાથે વાત કરતા, રિકી રાજે સમજાવ્યું કે તેનું બાળપણ સંઘર્ષોથી ભરેલું હતું. આર્થિક રીતે સંઘર્ષ કરતા પરિવારમાં જન્મેલા, રિકીના પિતા મજૂર હતા, અને પરિવાર ઝૂંપડપટ્ટીમાં રહેતો હતો. ઘરની નબળી પરિસ્થિતિને કારણે, તેને નાનપણથી જ ઢાબા પર કામ કરવાની ફરજ પડી હતી. બાળપણના તે દિવસોને યાદ કરતા, રિકી સમજાવે છે કે જ્યારે અન્ય બાળકો શાળામાં હતા ત્યારે તેને કામ કરવાની ફરજ પાડવામાં આવતી હતી.તેમણે સમજાવ્યું કે મજૂર તરીકે કામ કરતી વખતે, તેમના મનમાં વારંવાર પ્રશ્ન ઉદ્ભવતો હતો : બાળકને આટલી નાની ઉંમરે કેમ કામ કરવું પડે છે ? બધી મુશ્કેલીઓ છતાં, તેમણે સરકારી શાળામાંથી પોતાનું શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યું અને જીવનમાં કંઈક મોટું હાંસલ કરવાનું સ્વપ્ન ક્યારેય છોડ્યું નહીં.તેઓ સમજાવે છે કે બાળપણના આ અનુભવોએ તેમનામાં સમાજમાં યોગદાન આપવાનો જુસ્સો જગાડ્યો. ૨૦૧૮માં, તેમણે ‘છોટુ ફાઉન્ડેશન’ શરૂ કર્યું, જેનો હેતુ બાળ મજૂરી અને ગરીબી સાથે સંઘર્ષ કરી રહેલા બાળકોને શિક્ષણ સાથે જોડવાનો હતો. આજે, હજારો બાળકોને ‘છોટુ કી પાઠશાળા’ દ્વારા મફત શિક્ષણ પૂરૂં પાડવામાં આવે છે.
આ સંસ્થા ફક્ત શિક્ષણ સુધી મર્યાદિત નથી; તે જરૂરિયાતમંદ બાળકોને પુસ્તકો, કપડાં અને અન્ય આવશ્યક સામગ્રી પણ પૂરી પાડે છે. રિકી માને છે કે કોઈ પણ બાળકે ફક્ત તેમની આર્થિક પરિસ્થિતિને કારણે બીજાઓ કરતાં હલકી ગુણવત્તાવાળા ન અનુભવવા જોઈએ, અને દરેક બાળકને પ્રગતિ માટે સમાન તકો મળવી જોઈએ.ઘણા બાળકો શાળામાં અભ્યાસ કર્યા પછી આત્મનિર્ભર બન્યા છે.રિકી કહે છે કે તે એક સમયે પત્રકાર બનવાનું સ્વપ્ન જોતો હતો, પરંતુ પરિસ્થિતિઓએ તેને એક અલગ માર્ગ પર દોરી ગયો. જો કે, તેને કોઈ અફસોસ નથી. તે કહે છે કે આજે તે બાળકોના જીવનમાં જે પરિવર્તન લાવી રહ્યો છે તે તેની સૌથી મોટી સિદ્ધિ છે.
છોટુ ફાઉન્ડેશનમાં અભ્યાસ કરનારા ઘણા બાળકો આત્મનિર્ભર બન્યા છે અને વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ઉત્તમ કાર્ય કરી રહ્યા છે. તેમનો ધ્યેય શક્ય તેટલા બાળકોને શિક્ષિત કરવાનો છે જેથી તેઓ પોતાના જીવનના નિર્ણયો જાતે લઈ શકે અને સન્માનજનક જીવન જીવી શકે.
બાળકોને શિક્ષણ તરફ આકર્ષિત કરે છેફિરોઝાબાદથી શરૂ કરીને, ‘છોટુ કી પાઠશાળા’ હવે દેશના ઘણા રાજ્યોમાં પહોંચી ગયું છે. આ અભિયાનને પ્રોત્સાહન આપવામાં સોશિયલ મીડિયાએ પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે. લાખો લોકો છોટુ ફાઉન્ડેશનના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ સાથે જોડાયેલા છે, જ્યારે ૧૫ લાખથી વધુ લોકો ફક્ત ફેસબુક પર સંસ્થાને ફોલો કરે છે. રિકી સમજાવે છે કે ક્યારેક, બાળકોને શિક્ષણમાં જોડવા માટે, તેઓ તેમને નાની ભેટો અથવા ખાદ્ય પદાર્થો આપે છે. પરંતુ જો આ બાળકોને શિક્ષણ તરફ આકર્ષિત કરે છે, તો આ પ્રયાસ સફળ ગણી શકાય.