ગીધગ્રામ ગામના દાસપારા વિસ્તારના પરિવારો જે બધા ‘દાસ’ અટક ધરાવે છે અને પરંપરાગત  મોચી અને વણકર સમુદાયના છે, તેમને મંદિરથી દૂર રહેવાની ફરજ પાડવામાં આવી છે

(એજન્સી)                 તા.૯
ધમકી, બહિષ્કાર અને હાંસિયામાં ધકેલી દેવામાં આવેલ પશ્ચિમ બંગાળના પૂર્વ વર્ધમાન જિલ્લામાં લગભગ ૧૩૦ દલિત પરિવારોના એક જૂથે પોલીસ અને જિલ્લા વહીવટીતંત્ર પર ત્રણ સદીઓથી ચાલી આવતી જાતિ આધારિત ભેદભાવપૂર્ણ પરંપરાનો અંત લાવવા અને તેમના ભગવાનની પૂજા કરવાનો બંધારણીય અધિકાર મેળવવા માટે તેમની અંતિમ આશાઓ ટકાવી છે. પીડિતોનો આરોપ છે કે,ગીધગ્રામ ગામના દાસપારા વિસ્તારના પરિવારો, જે બધા ‘દાસ’ અટક ધરાવે છે અને મોચી અને વણકરોના પરંપરાગત સમુદાયના છે, તેમને કથિત રીતે ‘નીચી જાતિ’ હોવાના આધારે સ્થાનિક એકમાત્ર પૂજા સ્થળ ગિધેશ્વર શિવ મંદિરના પગથિયાંથી દૂર રહેવાની ફરજ પાડવામાં આવી છે. પોતાની સમજશક્તિના જોરે, આ ભેદભાવનો ભોગ બનેલા પીડિતો હવે ‘લડાઈને અંત સુધી’ લઈ જવાની અને જો રાજ્ય વહીવટીતંત્ર કટોકટીનો ઉકેલ લાવવામાં નિષ્ફળ જાય તો કાનૂની ઉપાય પણ શોધવાની યોજના બનાવી રહ્યા છે. સ્થાનિક લોકોએ દાવો કર્યો છે કે, આધુનિક બંગાળમાં લગભગ ક્યારેય સાંભળવામાં ન આવતી અને બંધારણની કલમ ૨૫નું ઉલ્લંઘન કરતી આ ભેદભાવપૂર્ણ પ્રથા, જે નાગરિકોને મૂળભૂત અધિકાર તરીકે પૂજા કરવાની સમાન સ્વતંત્રતાની ખાતરી આપે છે, તે લગભગ ૩૦૦ વર્ષ પહેલાં મંદિરની સ્થાપના થઈ ત્યારથી પ્રચલિત છે. ૨૬ ફેબ્રુઆરીના રોજ શિવરાત્રી દરમિયાન મંદિરમાં પ્રાર્થના કરવા માટે દાસ પરિવારોના પ્રવેશને સરળ બનાવવા માટે બે ધારાસભ્યોની હાજરીમાં પોલીસ અને વહીવટીતંત્ર દ્વારા તાજેતરમાં કરવામાં આવેલા હસ્તક્ષેપો અને બે વિરોધી સમુદાયો વચ્ચે કાગળ પર થયેલા યુદ્ધવિરામ કરાર પણ નિષ્ફળ ગયા છે. ખરેખર, આ બાબતએ પાયાના સ્તરે તણાવ વધાર્યો છે, જેના કારણે પોલીસ અને વહીવટીતંત્ર હાલ માટે ‘સાવચેતીપૂર્વક’ પગલાં લેવા માટે પ્રેરિત થયા છે. પીડિતોનો આરોપ છે કે, આ ઉપરાંત, ગામના ડેરી કેન્દ્રમાં હાલમાં ખેતમજૂર અને પશુપાલન કરતા દાસનો આર્થિક બહિષ્કાર કરવામાં આવ્યો છે. ૨૪ ફેબ્રુઆરીના રોજ છ દાસ પરિવારો દ્વારા કટવા એસડીઓને લેખિત અપીલથી શરૂઆત થઈ હતી, જેમાં શિવરાત્રી પર મંદિરમાં પ્રાર્થના કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો અને વહીવટીતંત્ર પાસે રક્ષણ માંગવામાં આવ્યું હતું, જેના કારણે વહીવટીતંત્રે આ મધ્યયુગીન પ્રથા પર ધ્યાન આપ્યું હતું. બંગાળીમાં લખેલી અપીલમાં લખ્યું હતું કે, “અમે જ્યારે પણ પ્રાર્થના કરવા જઈએ છીએ ત્યારે અમારી સાથે દુર્વ્યવહાર કરવામાં આવે છે, હડધૂત કરવામાં આવે છે અને મંદિરમાંથી બહાર કાઢવામાં આવે છે. ગ્રામજનોનો એક વર્ગ કહે છે કે અમે નીચી જાતિના અસ્પૃશ્ય મોચી છીએ અને તેથી મંદિરમાં જવાનો કોઈ અધિકાર નથી. જો અમે મંદિરમાં ભગવાન મહાદેવની પૂજા કરીશું તો તેઓ અશુદ્ધ થઈ જશે,”  જો કે સતત જમીની પ્રતિકારને કારણે પીડિતો શિવરાત્રીની પ્રાર્થના કરવામાં નિષ્ફળ ગયા હતા, શુક્રવાર, ૨૮ ફેબ્રુઆરીના રોજ એક વહીવટી બેઠકમાં શાસક તૃણમૂલ કોંગ્રેસના કટવા અને મંગલકોટના ધારાસભ્યો, એસડીઓ અને એસડીપીઓ (કટવા), સ્થાનિક સમુદાય વિકાસ અધિકારી અને મંદિર સમિતિના છ સભ્યો અને દાસ પરિવારોએ હાજરી આપી હતી. ભવિષ્યમાં પીડિત પરિવારોને મંદિરમાં પ્રાર્થના કરવાની મંજૂરી આપવા માટે સહી કરેલ ઠરાવ પસાર કરવામાં આવ્યો હતો. ઠરાવમાં જણાવાયું હતું કે,‘હાલમાં ભારત એક ધર્મનિરપેક્ષ રાષ્ટ્ર છે અને બંધારણે જાતિ, રંગ અથવા જાતિના આધારે થતા તમામ ભેદભાવોને નાબૂદ કર્યા છે. આ દેશમાં તમામ જાતિ અને ધર્મના બધા નાગરિકો સમાન છે અને દરેકને મંદિરમાં પ્રાર્થના કરવા માટે પ્રવેશવાનો સમાન અધિકાર છે,’. જોકે, તે ઠરાવ કાગળ પર જ રહ્યો છે અને હજુ સુધી તેનો અમલ થવાનો બાકી છે. સહી કરનાર એકકોરી દાસે મીડિયાને જણાવ્યું હતું કે, બીજા જ દિવસે, અમને પોલીસ તરફથી ફોન આવ્યો જેમાં ચાલી રહેલા શિવરાત્રી મેળાને ધ્યાનમાં રાખીને મંદિરમાં ન જવાની વિનંતી કરવામાં આવી હતી અને કહેવામાં આવ્યું હતું કે તે કાયદો અને વ્યવસ્થાની સ્થિતિને વધુ ખરાબ કરી શકે છે. અમારી પાસે તે માનવા  સિવાય કોઈ વિકલ્પ નહોતો,’. તેમણે ઉમેર્યું કે,“પોલીસે અમને મેળો પૂરો થાય ત્યાં સુધી રાહ જોવા કહ્યું અને તે મુજબ, શુક્રવાર, ૭ માર્ચે મંદિરની મુલાકાતની તૈયારી કરવા માટે ફરીથી બોલાવ્યા. પરંતુ જ્યારે અમે ત્યાં પહોંચ્યા, સ્થાનિક બીડીઓ સાથે હોવા છતાં અને મંદિરની આસપાસ પોલીસની હાજરી જોઈ, ત્યારે અમને વાસ્તવિક તણાવનો અનુભવ થયો. મંદિરના દરવાજા બંધ અને તાળાબંધ હતા. અમે પ્રાર્થના કર્યા વિના પાછા ફર્યા,”. બીજા એક ગ્રામજન દીનબંધુ દાસે કહ્યું કે તેઓ દાસ પરિવારોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે પોલીસ અને વહીવટીતંત્ર હકારાત્મક પગલાં લે તેની રાહ જોઈ રહ્યા છે. દાસપરાની એક મહિલા લિપી દાસે કહ્યું,‘અમે ભગવાન શિવને અમારી પૂજા કરવા માટે ફળો અને દૂધ સાથે તૈયાર હતા. પરંતુ અમે તે કરી શક્યા નહીં કારણ કે અમને અમારી સલામતીનો ડર છે. વહીવટીતંત્ર આની તપાસ કરે,’ એકોરીએ માહિતી આપી કે ગ્રામજનોની સૂચનાથી કંપનીઓએ ગામના દૂધ સંગ્રહ કેન્દ્રોમાંથી દાસીઓ પાસેથી દૂધ એકત્રિત કરવાનું બંધ કરી દીધું છે, જેના કારણે લગભગ ૩૦-૪૦ પરિવારોની આજીવિકા પર અસર પડી છે. મંદિર સમિતિના સભ્ય અને ઠરાવ પર સહી કરનારાઓમાંના એક દીનબંધુ મંડલે જણાવ્યું હતું કે, ‘તેઓએ ક્યારેય પ્રાચીન પરંપરાને અનુસરીને મંદિરમાં પગ મૂક્યો નથી. આ ગામમાં કોઈ પણ આ જૂની રિવાજ તોડવા માંગતું નથી. જો તેઓ બળજબરીથી ઘૂસવાનો પ્રયાસ કરે છે, તો ગામમાં અશાંતિ થવાની સંભાવના છે. વહીવટીતંત્રે સાવધાની રાખવી જોઈએ.’ મંગલકોટના ધારાસભ્ય અપૂર્વ ચૌધરીએ તેમની પાર્ટી લોકપ્રિય મતદાતા ગુમાવી શકે તેવી શક્યતાને નકારી કાઢી હતી.