ઉર્દૂ માધ્યમની શાળામાં અભ્યાસ કરનાર અને સામાન્ય પરિવારમાંથી આવતા આ પ્રોફેસરે સેંકડો સંશોધન પત્રો, પુસ્તકો અને શૈક્ષણિક યોગદાનો સાથે પોતાની એક આંતરરાષ્ટ્રીય સંશોધન પ્રોફાઇલ બનાવી છે
(એજન્સી) નવી દિલ્હી, તા.૩૦
મહારાષ્ટ્રના નંદુરબાર જિલ્લાના શહાદાના માઇક્રોબાયોલોજિસ્ટ (સૂક્ષ્મજીવ વિજ્ઞાની) પ્રો. રિયાઝ ઝફર સૈયદે તાજેતરના રેન્કિંગમાં વિશ્વના ટોચના ૧,૦૦૦ વિદ્વાનોમાં બીજું સ્થાન મેળવ્યું છે. આ સિદ્ધિ તેમના સંશોધન અને શૈક્ષણિક યોગદાન માટે મળતી આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતાઓમાં એક નવો ઉમેરો છે. આ રેન્કિંગમાં સંશોધન આઉટપુટ, સાઇટેશન્સ (અન્ય સંશોધકો દ્વારા તેમના કાર્યનો સંદર્ભ તરીકે ઉપયોગ), સંશોધનની અસર અને એકંદર શૈક્ષણિક કામગીરી જેવા પરિબળોને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે. સૈયદની આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિષ્ઠા માત્ર આ તાજેતરની માન્યતા પૂરતી સીમિત નથી; અગાઉના વર્ષોમાં પણ તેમનો સમાવેશ ‘સૌથી વધુ સંદર્ભિત’ (રૈખ્તરઙ્મઅ ષ્ઠૈીંઙ્ઘ) સંશોધકોની યાદીમાં કરવામાં આવ્યો હતો. સૈયદની શૈક્ષણિક સફર એક સામાન્ય પરિવારમાંથી શરૂ થઇ હતી. તેમણે મ્યુનિસિપલ ઉર્દૂ માધ્યમની શાળામાં અભ્યાસ કર્યો હતો. તેમના પિતા ટ્રક ડ્રાઇવર તરીકે કામ કરતા હતા, જ્યારે તેમની માતાએ માત્ર સાતમા ધોરણ સુધી જ શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. તેમણે ૧૯૯૪માં જલગાંવની નોર્થ મહારાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીમાંથી સ્નાતકની પદવી મેળવી ૧૯૯૬માં માસ્ટર ડિગ્રી પૂર્ણ કરી અને ૨૦૦૩માં માઇક્રોબાયોલોજીમાં પીએચડી (PhD) કર્યું. તેમનું ડોક્ટરલ સંશોધન ‘વનસ્પતિ અને સૂક્ષ્મજીવો વચ્ચેની આંતરક્રિયા’ (plant-microbe interactions) પર કેન્દ્રિત હતું. સૈયદ શહાદામાં ‘પૂજ્ય સાને ગુરૂજી વિદ્યા પ્રસારક મંડળ’ દ્વારા સંચાલિત આટ્ર્સ, સાયન્સ એન્ડ કોમર્સ કોલેજ સાથે જોડાયેલા છે. ત્યાં તેઓ શિક્ષણ અને સંશોધન કાર્યમાં સક્રિય છે અને માઇક્રોબાયોલોજી તથા બાયોટેક્નોલોજી વિભાગોમાં વિવિધ જવાબદારીઓ સંભાળી ચૂક્યા છે. ૨૦૨૪થી તેઓ ઓમાનની યુનિવર્સિટી ઓફ નિઝવા (University of Nizwa)માં પ્રોફેસર તરીકે પણ સેવા આપી રહ્યા છે. તેમના સંશોધન કાર્યને આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ દ્વારા માન્યતા મળી છે. યુનિવર્સિટી ઓફ નિઝવાના જણાવ્યા અનુસાર ‘એલ્સવિયર’ (Elsevier) દ્વારા તેમને સતત ત્રણ વર્ષ સુધી વિશ્વના ટોચના ૨ ટકા સૌથી વધુ સંદર્ભિત સંશોધકોમાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું. તેમના શૈક્ષણિક કાર્યોએ તેમને ભારતની સીમાઓથી પાર વૈશ્વિક સ્તરે ઓળખ અપાવી છે. તેમણે સઉદી અરેબિયામાં કાસિમ યુનિવર્સિટીમાં નિષ્ણાત સલાહકાર તરીકે પણ સેવા આપી છે. સૈયદના સંશોધનમાં માઇક્રોબાયોલોજી, પર્યાવરણીય માઇક્રોબાયોલોજી, બાયોટેક્નોલોજી, ફાયટોપેથોલોજી, માટી આરોગ્ય, જૈવ ખાતરો, છોડ-સૂક્ષ્મજીવાણુ ક્રિયાપ્રતિક્રિયાઓ, ટકાઉ કૃષિ અને પર્યાવરણીય પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટેની જૈવિક પદ્ધતિઓનો સમાવેશ થાય છે. તેમના પ્રકાશિત કાર્યમાં ૪૧૭થી વધુ સંશોધન પત્રો, ૩૬ પુસ્તકો અને ૮૫ પુસ્તક પ્રકરણોનો સમાવેશ થાય છે. તેમના ઘણા પુસ્તકો અને સંશોધન યોગદાન આંતરરાષ્ટ્રીય શૈક્ષણિક પ્રકાશકો દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં સ્પ્રિંગર, એલ્સેવિયર, વિલી અને CRC પ્રેસનો સમાવેશ થાય છે અને યુરોપ, ઉત્તર અમેરિકા અને એશિયાના દેશોમાં પ્રકાશનો પ્રકાશિત થાય છે. તેમની સાયન્સ ડાયરેક્ટ પ્રોફાઇલમાં ૩૩૭ સંશોધન દસ્તાવેજો, ૧૩,૬૫૯ સંદર્ભો અને ૫૭નો એચ-ઇન્ડેક્સ છે. તેમની રિસર્ચગેટ પ્રોફાઇલમાં સેંકડો સંશોધન યોગદાન અને સંદર્ભો પણ છે. સૈયદની કારકિર્દી, એક સામાન્ય પરિવારમાં ઉર્દૂ-માધ્યમ શાળાથી લઇને શૈક્ષણિક નિમણૂકો અને અનેક દેશોમાં સંશોધન માન્યતા સુધી વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને ઉચ્ચ શિક્ષણમાં તેમની લાંબા સમયથી સંડોવણીને પ્રતિબિંબિત કરે છે.