મુહમ્મદ બરકાતુલ્લાહ

દેશની આઝાદીના મુસ્લિમ વીરો – મોહમ્મદ થાહા એ

“મેરા દેશ આઝાદ હૈ.”
ભારતે ૧૫ ઓગસ્ટ, ૧૯૪૭ ના રોજ બ્રિટિશ શાસનથી આઝાદી મેળવી હતી, અને તેને હવે ૭૫ વર્ષ થઈ ગયા છે. આ એક મહત્વપૂર્ણ દિવસ હતો. અને આ આઝાદી સંખ્યાબંધ ચળવળો અને સંઘર્ષોનું પરિણામ હતું. આ આંદોલનો ૧૮૫૭ના પ્રખ્યાત બળવાથી શરૂ થયા હા અને બ્રિટિશ વહીવટીતંત્રના સમગ્ર સમયગાળા દરમિયાન અનેક ચળવળ કરવામાં આવી હતી. ગાંધીજી, જવાહરલાલ નહેરુ, વલ્લભાઈ પટેલ, અબ્દુલ ગફાર ખાન, મૌલાના આઝાદ અને અન્ય અગ્રણી વ્યક્તિઓ હતા. પ્રીતિલતા વાડેદાર, કસ્તુરબા ગાંધી, વિજયા લક્ષ્મી પંડિત અને સરોજિની નાયડુ એ મહિલા નાયિકા હતી જેમણે ભારતીય મહિલાઓને સ્વતંત્ર બનવા અને સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં ભાગ લેવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા.
આઝાદીની આ ચળવળમાં મુસ્લિમોએ પણ મોટી સંખ્યામાં ભાગ લીધો હતો. પ્રથમ ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામનું આયોજન અને નેતૃત્વ મૌલવી અહમદુલ્લાહ શાહ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. બ્રિટિશ રાજ વિરુદ્ધ કાવતરું ઘડવા બદલ ૨૭ વર્ષની ઉંમરે ફાંસી પર લટકનાર પ્રથમ વ્યક્તિ અશફાકુલ્લા ખાન હતા. શાહ નવાઝ ખાને ઇન્ડિયન નેશનલ આર્મી (INA)માં રાજકારણી ઉપરાંત મુખ્ય અધિકારી અને કમાન્ડર તરીકે સેવા આપી હતી. હાલમાં ભારતીય મુસ્લિમો દેશમાં અનેક ભેદભાવનો સામનો કરી રહ્યા છે અને તેમની દેશભક્તિ પર સવાલ ઉઠાવવામાં આવી રહ્યા છે. કોમવાદી પક્ષો મુસ્લિમોને બાકાત કરીને દેશના ઈતિહાસને ફરીથી લખવાનો પ્રયાસ કરે છે. સોશિયલ મીડિયા દ્વારા ભારતીય મુસ્લિમો વિશે ગેરમાર્ગે દોરનારી માહિતી આપવામાં આવે છે અને મુસ્લિમ વિરોધી પ્રચાર કરવામાં આવે છે. ભારતીય સ્વતંત્રતા માટે તે દરમિયાન મુસ્લિમોએ આપેલા બલિદાનને ખરેખર ભૂલી જવામાં આવ્યા છે. જો કે, ઈતિહાસ જોઈએ તો તે બતાવશે કે ભારતીય મુસલમાનોએ માત્ર મુક્તિ સંગ્રામમાં જ મહત્ત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું ન હતું, પરંતુ સંસ્થાનવાદ વિરોધી રાષ્ટ્રીય લડાઈની સેવામાં પોતાના જીવનનું બલિદાન પણ આપ્યું હતું. દિલ્હીમાં ઈન્ડિયા ગેટ પર ઉલ્લેખિત ૯૫૩૦૦ સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓના નામોમાંથી ૬૧૯૪૫ મુસ્લિમ નામો છે, જે દર્શાવે છે કે તમામ મુક્તિ લડવૈયાઓમાંથી ૬૫% લોકો મુસ્લિમ હતા. મિલ્લી ક્રોનિકલના એક લેખના અહેવાલમાં પ્રસિદ્ધ લેખક કુશવંતસિંહે કહ્યું છે કેઃ ભારતીય સ્વતંત્રતા મુસ્લિમોના લોહી પર લખાયેલ છે, સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં તેમની ભાગીદારી તેમની વસ્તીની નાની ટકાવારીના પ્રમાણમાં ઘણી વધારે હતી. આ લેખનો હેતુ અમુક મુસ્લિમ સ્વતંત્રતા નાયકો પર નજર કરવાનો છે જેઓ આજના ઇતિહાસમાં વિલીન થઈ ગયા છે અને તેઓને દેશના બલિદાન માટે ક્યારેય યાદ કરવામાં આવતા નથી.
મુહમ્મદ બરકાતુલ્લાહ
અબ્દુલ હાફિઝ મોહમ્મદ બરકતુલ્લાનો જન્મ ૭મી જુલાઈ, ૧૮૫૪ના રોજ ઈટોરા, ભોપાલમાં થયો હતો. તેમણે ભોપાલમાં સુલેમાનિયા વિદ્યાલયમાં પ્રાથમિક અરબી અને ફારસી શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યું હતું, અને બાદમાં તેમણે તેમનો ઉચ્ચ અભ્યાસ ત્યાં પૂર્ણ કર્યો હતો. હાઈસ્કૂલ સુધી, મૌલાના બરકતુલ્લાએ સુલેમાનિયા સ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો જ્યાં તેમણે અંગ્રેજી શિક્ષણ મેળવ્યું. અસંખ્ય ઉચ્ચ શિક્ષિત, અનુભવી ધર્મગુરુઓ અને વિશેષજ્ઞો પાસેથી તેમણે ઘણું શીખ્યું હતું. મૌલાના બરકતુલ્લાને અભ્યાસ પૂરો કર્યા પછી સુલેમાનિયા સ્કૂલમાં જ શિક્ષક તરીકે રાખવામાં આવ્યા હતા. ભારતના બહાદુર સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓમાંના એક, મૌલાના બરકતુલ્લાહ ભોપાલીએ તેમનું મોટાભાગનું જીવન વિદેશમાં વિતાવ્યું હતું પરંતુ દેશની આઝાદીની લડતમાં મહત્ત્વપૂર્ણ સહાય પૂરી પાડી હતી. તેમને કેટલીકવાર મુસ્લિમ-હિંદુ એકતાના ચહેરા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તુર્કી અને જર્મનીની સહાયથી, મૌલાના બરકતુલ્લાહ ભોપાલી ૧૯૧૫માં કાબુલ જવા માટે બ્રિટિશરો સામેના ગદર ચળવળમાં જોડાયા હતા. ત્યાં રહીને તેમણે ભારતને આઝાદ કરવા માટે સંઘર્ષની નવી યોજનાઓ વિકસાવી હતી. મૌલાના બરકતુલ્લાનું ૨૦ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૨૭ના રોજ અવસાન થયું હતું.
તેમણે તેમના જીવનની અંતિમ રાતમાં તેમના સાથીઓ સાથે વાત કરી, અને તેમણે કહ્યું કેઃ હું આખી જીંદગી પ્રામાણિકતા સાથે મારી માતૃભૂમિની આઝાદી માટે પ્રયત્નશીલ રહ્યો છું. અને આજે જ્યારે હું આ જીવન છોડી રહ્યો છું, જ્યાં મને અફસોસ છે કે મારા જીવનમાં, મારા બ્રિટિશ શાસનમાંથી દેશને મુક્ત કરવાનો પ્રયાસ સફળ થઈ શક્યો નથી. પરંતુ હું એ હકીકતથી પણ વાકેફ છું કે મારા દેશને મુક્ત કરવા મારા પછી લાખો બહાદુરો આગળ આવ્યા છે જેઓ પ્રામાણિક, બહાદુર અને વધુ હિંમતવાન છે. હવે હું જઈ રહ્યો છું અને મારા પ્રિય દેશનું ભાગ્ય તેમના હાથમાં સોંપી દઉં છું.
(સૌ. : ઈસ્લામ ઓન લેબ.કોમ)