(એજન્સી)                         તા.ર
ભારતમાં એકતા અને પ્રેમ સાથે ઈદ-ઉલ-ફિત્રની ઉજવણી થઈ છે, અને વિવિધ ધર્મોના લોકો આનંદ અને કરુણા સાથે એકબીજા સાથે મળ્યા હતા. વારાણસી અને યુપીના અન્ય ભાગો જેવા કેટલાક સ્થળોએ રાજકારણીઓ અને પોલીસના નફરતથી પ્રેરિત રાજકારણથી આ તદ્દન વિપરીત દૃશ્ય છે. જયપુરથી મુંબઈ, પ્રયાગરાજથી ઈન્દોર સુધી, સાંપ્રદાયિક સંવાદિતાના હૃદયસ્પર્શી પ્રસંગો રાષ્ટ્રના વૈવિધ્યસભર છતાં સુસંગત સામાજિક માળખાનું જીવંત ચિત્ર છે, જે એકબીજા માટે એકતા અને પરસ્પર આદરની શક્તિ દર્શાવે છે. આ વર્ષે ઈદ-ઉલ-ફિત્રના અવસરે, ધાર્મિક સીમાઓ પાર કરીને, સમગ્ર ભારતમાં કોમી સંવાદિતાનો એક નજારો સામે આવ્યો છે. જયપુરમાં, ઈદગાહ નજીક નમાઝ પઢનારાઓ પર ગુલાબની પાંખડીઓનો વરસાદ વરસાવવામાં આવ્યો હતો, જે આ શહેરની એકતાનો પુરાવો છે. મુંબઈમાં હિન્દુઓ, સફેદ ટોપીઓ પહેરીને, ગુલાબથી મુસ્લિમોનું સ્વાગત કરતા, વિશ્વાસના નવા બંધનને પ્રોત્સાહન આપતા જોવા મળ્યા. પ્રયાગરાજમાં સમાન રીતે ફૂલોની શુભેચ્છાઓ અને હિન્દુ-મુસ્લિમ ઇફ્તાર પાર્ટી જોવા મળી, જે શહેરના “ગંગા-જમુની તહઝીબ” પર ભાર મૂકે છે. દિલ્હીના સીલમપુરમાં, હિન્દુઓએ ઈદ અને રમઝાનની નમાઝ દરમિયાન ફૂલોનો વરસાદ કર્યો, જે એકતા દર્શાવે છે. ઈન્દોરે ૫૦ વર્ષ જૂની પરંપરાને જાળવી રાખી હતી જેમાં એક હિન્દુ પરિવારે શહેરના કાઝીને એસ્કોર્ટ કર્યા હતા, જે આંતરધાર્મિક આદરનું પ્રતીક છે. એકંદરે, દરેક શહેરોમાં હિન્દુ-મુસ્લિમ એકતા ઝળહળી ઉઠી છે, સહિયારી પ્રાર્થનાઓ, ભેટો અને સદ્‌ભાવના સાથે, ભારતનો સાંપ્રદાયિક ભાઈચારો અને આદરની કાયમી પરંપરા દર્શાવી છે. ઉત્તર પ્રદેશના અમરોહા અને હરદોઈમાં પણ ઈદના જુલુસ દરમિયાન ફૂલોની શુભેચ્છાઓ સાથે આ લાગણીઓનો પડઘો પાડ્યો, જે રાષ્ટ્રની ભાઈચારાની સામૂહિક ભાવનાને ઉજાગર કરે છે. નમાઝીઓને પાણી આપવાથી લઈને ભોજન વહેંચવા સુધીના આ કાર્યો, એકતા અને પરસ્પર આદરની કાયમી શક્તિ દર્શાવે છે, જે ભારતના વૈવિધ્યસભર છતાં સુમેળભર્યા સામાજિક માળખાનું આબેહૂબ ચિત્ર રજૂ કરે છે.જયપુર, રાજસ્થાન૩૧ માર્ચ, સોમવારે, જયપુરમાં લોકો ઈદ-ઉલ-ફિત્રની ઉજવણી માટે ઈદગાહ અને અન્ય વિવિધ સ્થળોએ ભેગા થયા હતા. તેઓએ શાંતિ અને સુમેળની આશામાં એક થઈને નમાઝ અદા કરી. નમાઝ પછી, ખુશીઓથી શુભેચ્છાઓ અને આલિંગનનું આદાનપ્રદાન કરવામાં આવ્યું, જે એકતાની ભાવનાને ઉજાગર કરે છે. જયપુરના દીવાલવાળા શહેરની બાજુમાં દિલ્હી રોડ પર સ્થિત ઈદગાહ નજીક, હિન્દુ રહેવાસીઓએ નમાઝી લોકોનું ગુલાબની પાંખડીઓથી સ્વાગત કર્યું. જયપુર સાંપ્રદાયિક સંવાદિતા માટે જાણીતું છે અને તે તેનું પ્રતીક છે, જે પરસ્પર આદર અને એકતાનું સુંદર પ્રતિબિંબ છે. આ ઉજવણી પરંપરાગત ‘ઈદી’ સાથે પણ ચાલુ રહી, જ્યાં યુવાનોએ તેમના વડીલો પાસેથી ભેટો મેળવી. ઘણા લોકોએ શહેરમાં રેસ્ટોરન્ટ અને સિનેમાઘરોની મુલાકાત લીધી. ઈદનો આનંદ સ્પષ્ટ હતો, નમાઝ પછી તમામ ઉંમરના લોકો ઉજવણી માટે ભેગા થયા હતા. કરબલામાં નમાઝમાં હાજરી આપનારા ૬૦ વર્ષીય સૈયદ સજ્જાદ હુસને કહ્યું કે, અહીં અમારા પર ગુલાબનો વરસાદ જોતાં તે અદભુત લાગે છે. જયપુર તેની સાંપ્રદાયિક સંવાદિતા માટે જાણીતું છે. અમે, મુસ્લિમ સમુદાય, દિવાળી અથવા હોળી જેવા તહેવારો ઉજવીએ છીએ ત્યારે તે આ શહેરને વ્યાખ્યાયિત કરતી એકતાની ભાવનાનો પડઘો પાડે છે. જયપુરના દીવાલવાળા શહેરમાં મુલાકાતીઓનો ધસારો જોવા મળ્યો ત્યારે, ઘણા મુસ્લિમ રહેવાસીઓએ નાહરગઢ કિલ્લો, જલ મહેલ, જંતરમંતર અને સિટી પેલેસ સહિતના શહેરના પ્રતિષ્ઠિત આકર્ષણો માટે સમય કાઢ્યો. રામગંજ બજારના ૩૨ વર્ષીય મુસ્તાકખાને કહ્યું કે, હવે રોઝા પૂરા થયા છે, ત્યારે ઉજવણીનો સમય આવી ગયો છે. મેં મારા પરિવાર સાથે જયપુરના વિવિધ સ્થળોની મુલાકાત લેવા માટે ચાર દિવસની રજા લીધી છે. યુવાનો શહેરના જીવંત પ્રસાદનો આનંદ માણવા માટે બહાર નીકળ્યા ત્યારે ઉત્સવની ભાવના સ્પષ્ટ દેખાઈ આવી, જેમાં ઘણા લોકો સલમાનખાન અભિનીત નવી ફિલ્મ રિલીઝ સિકંદર જોઈ રહ્યા હતા. આ પ્રસંગ માટે દીવાલવાળા શહેરમાં મસ્જિદો અને દરગાહો સુંદર રીતે પ્રકાશિત કરવામાં આવી હતી, તેમની રોશની ઉજવણીના વાતાવરણમાં જાદુઈ સ્પર્શ ઉમેરતી હતી. આ જીવંત ઊર્જા વચ્ચે, સાંપ્રદાયિક એકતાનો હૃદયસ્પર્શી સંકેત હતો. ઘણા વિસ્તારોમાં, હિન્દુ પરિવારોએ નમાઝીઓને પાણી અર્પણ કર્યું, જે સદ્‌ભાવના અને આદરનું પ્રદર્શન દર્શાવે છે. તે આ શહેરને વ્યાખ્યાયિત કરતી સંવાદિતાને ઉજાગર કરે છે, જ્યાં વિવિધ સમુદાયોના લોકો ઉત્સવના પ્રસંગો દરમિયાન ઉજવણી અને એકબીજાને ટેકો આપે છે. જયપુરમાં શાંતિપૂર્ણ સહઅસ્તિત્વ અને પરસ્પર આદરની લાંબા સમયથી ચાલતી પરંપરાનો પુરાવો છે, જે ધાર્મિક સીમાઓ પાર કરતી એકતાની ભાવનાને પ્રોત્સાહન આપે છે. ઈદ-ઉલ-ફિત્ર દરમિયાન શહેરમાં એકતાની ભાવના ખરેખર નોંધપાત્ર હતી, કારણ કે હિન્દુ અને મુસ્લિમ સમુદાયો ફક્ત ભાવનાથી જ નહીં પરંતુ વિચારશીલ અને આદરપૂર્ણ કાર્યો દ્વારા એકસાથે આવ્યા હતા જેણે દરેક માટે ઉજવણીને સમૃદ્ધ બનાવી હતી.મુંબઈ, મહારાષ્ટ્રદેશના એક અલગ ખૂણામાં, મુંબઈમાં, આ વર્ષે ઈદનો એક ખાસ અર્થ હતો. ઘાટકોપરના ધમધમતા ચિરાગ નગર વિસ્તારમાં નમાઝીઓ ઈદની નમાઝ પૂર્ણ કર્યા પછી મસ્જિદમાંથી બહાર નીકળ્યા ત્યારે તેમનેભ્દભાવનાનો અણધાર્યો સંકેત મળ્યો. સફેદ ટોપીઓ પહેરેલા પાંચ હિન્દુઓ લાલ ગુલાબથી તેમનું સ્વાગત કરવા માટે રાહ જોઈ રહ્યા હતા. આશ્ચર્યજનક સ્વાગત હૂંફ અને જિજ્ઞાસા અને આ હાવભાવથી પ્રભાવિત થયેલા મુસ્લિમોએ હિન્દુઓને મસ્જિદમાં આમંત્રણ આપ્યું હતું. આ પહેલ કોમી સૌહાર્દનું એક સુંદર ઉદાહરણ છે, તેનું નેતૃત્વ ૬૪ વર્ષીય શરદ કદમ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેઓ સ્વતંત્રતા પછી કોંગ્રેસ સમાજવાદીઓ દ્વારા સ્થાપિત યુવા સંગઠન રાષ્ટ્રીય સેવા દળના મુંબઈના પૂર્વ પ્રમુખ હતા. ગાંધીવાદી આદર્શોથી પ્રેરિત થઈને, કદમે, વર્ધા સ્થિત ગાંધીવાદી વિજય તાંબેના સૂચનથી અને સ્થાનિક મુસ્લિમ કાર્યકર કાલુભાઈની મદદથી, સફેદ ટોપી પહેરવાનું નક્કી કર્યું. આ ખાસ પ્રસંગે કદમ સાથે સ્વર્ગસ્થ તર્કવાદી નરેન્દ્ર દાભોળકર દ્વારા સ્થાપિત સંગઠન અંધશ્રદ્ધા નિર્મૂલન સમિતિના સભ્યો હતા. કદમે એકતાના મહત્વ પર ભાર મૂકતા કહ્યું કે, આપણે બધા વિવિધ સંગઠનોના છીએ. આજના વાતાવરણનો સામનો કોઈ એક જૂથ દ્વારા કરી શકાતો નથી, ખાસ કરીને કોઈ સામાજિક જૂથ દ્વારા નહીં. તેથી જ મેં બધા વિરોધ પક્ષોના સભ્યોને આમંત્રણ આપ્યું હતું, પરંતુ કમનસીબે, કોઈએ પણ તે માટે યોગ્ય માન્યું નહીં. ઘાટકોપરના ભટવાડીમાં રહેતા કદમનો મસ્જિદની આસપાસના સ્થાનિક સમુદાયો સાથે ઊંડો સંબંધ છે, જેમાં પારસીવાડી અને યાસીન મિસ્ત્રી ચાવલનો સમાવેશ થાય છે, આ વિસ્તારો ૧૯૯૨-૯૩ના કોમી અથડામણો દરમિયાન ગંભીર રમખાણોનો ભોગ બન્યા હતા. ભૂતકાળ મુશ્કેલ હોવા છતાં, એકતાના આ હૃદયસ્પર્શી વર્તને કાયમી છાપ છોડી છે. મસ્જિદમાં હાજર મુસ્લિમો આ કાર્યથી ખૂબ પ્રભાવિત થયા અને તેમણે કહ્યું કે, અમે તેને ઇદ સુધી મર્યાદિત નહીં રાખીએ; અમે સતત સંબંધ બનાવીશું. કદમે માલવાણી અને મલાડની મસ્જિદોમાં હિન્દુ-મુસ્લિમ સંવાદિતા સભાઓમાં ભાગ લીધો હતો, પરંતુ આ પહેલી વાર હતું જ્યારે તેમણે આટલી અનોખી, વ્યક્તિગત રીતે ઈદની ઉજવણી કરી હતી. પરસ્પર આદર સાથે આવા સદ્‌ભાવનાના સંકેતો જૂના ઘાવને મટાડવામાં અને કાયમી જોડાણો બનાવવામાં મદદ કરી શકે છે. કદમે કહ્યું કે, આપણે એકબીજા સાથે વિશ્વાસ અને મિત્રતા બનાવવાની જરૂર છે. “નહીંતર, ‘બટેંગે તો કટેંગે’ કહેનારાઓ આપણો નાશ કરશે.
પ્રયાગરાજ, ઉત્તરપ્રદેશપ્રયાગરાજમાં એકતાનું આવું જ હૃદયસ્પર્શી પ્રદર્શન જોવા મળ્યું, જ્યાં સામાજિક સંગઠનો અને હિન્દુ સમુદાયના સભ્યોએ નમસ્કાર કર્યા પછી મસ્જિદોમાંથી બહાર નીકળનારાઓ પર ગુલાબની પાંખડીઓ વરસાવી. જેમાં દરેક નમાઝીનું સ્વાગત ગુલાબથી કરવામાં આવ્યું, જે સદ્‌ભાવના અને સાંપ્રદાયિક સંવાદિતાનું પ્રતીક છે. ધ ફ્રી પ્રેસ જર્નલ અનુસાર, કાર્યક્રમમાં હાજર રઝિયા સુલ્તાને ટિપ્પણી કરી કે, પ્રયાગરાજ હંમેશા ગંગા-જમુની તહઝીબને પ્રોત્સાહન આપતું શહેર રહ્યું છે, જે આ શહેરમાં સાંસ્કૃતિક અને ધાર્મિક સહઅસ્તિત્વની પરંપરાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. સિવિલ લાઇન્સના ઇન્દિરા ભવન કમ્પાઉન્ડમાં હિન્દુ-મુસ્લિમ એકતા સમિતિ દ્વારા મનીષ અગ્રવાલના નેતૃત્વમાં એક ખાસ રમઝાન ઇફ્તાર પાર્ટીનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. તમામ સમુદાયના લોકોએ ઉત્સાહ સાથે આ કાર્યક્રમમાં ભાગ લીધો અને સુમેળભર્યા વાતાવરણમાં પોતાનો રોઝો તોડ્યો હતો. ઇફ્તાર પહેલા, શાંતિ, સુલેહ-શાંતિ અને ભાઈચારાની પ્રાર્થના કરવામાં આવી હતી. ઇફ્તાર દરમિયાન, ઉપવાસીઓએ ખજૂર, ફળો અને શરબતથી રોઝો ખોલ્યો હતો. ઉપસ્થિતોએ આ પહેલની પ્રશંસા કરતા કહ્યું કે આવા કાર્યક્રમો સમાજમાં પ્રેમ અને એકતાને મજબૂત બનાવે છે. મનીષ અગ્રવાલે ઉલ્લેખ કર્યો કે ઇફ્તાર પાર્ટીનો ઉદ્દેશ્ય સમાજમાં સદ્‌ભાવના અને ભાઈચારાનો સંદેશ ફેલાવવાનો હતો.સીલમપુર, દિલ્હીતાજેતરમાં દિલ્હીના સીલમપુરના કેટલાક વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર સામે આવ્યા છે, જેમાં ઈદ દરમિયાન હિન્દુઓ અને મુસ્લિમો વચ્ચે પ્રેમ અને એકતાના હૃદયસ્પર્શી ક્ષણોને કેદ કરવામાં આવી છે. એક વીડિયોમાં ઈદ-ઉલ-ફિત્રની નમાઝ અદા કરવા જતા મુસ્લિમો પર હિન્દુઓ ફૂલો વરસાવતા જોવા મળ્યા હતા. એકતાનો આ સરળ છતાં શક્તિશાળી સંકેત આદર અને એકતાની ભાવનાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. તે સમુદાયો વચ્ચેના ઊંડા, ઘણીવાર અવગણવામાં આવતા બંધનોને પ્રકાશિત કરે છે, જે શાંતિપૂર્ણ સહઅસ્તિત્વની સુંદર યાદ અપાવે છે. રમઝાન જુમ્મા (શુક્રવારની નમાઝ) દરમિયાન બીજી એક હૃદયસ્પર્શી ઘટના બની હતી, જ્યારે હિન્દુઓએ ફરી એકવાર મુસ્લિમ સમુદાય માટે પોતાનો ટેકો દર્શાવ્યો હતો. મુસ્લિમો નમાઝ માટે ભેગા થયા ત્યારે, હિન્દુ સ્થાનિક લોકો તેમના પર ફૂલો છાંટતા જોઈ શકાય છે, જે સદ્‌ભાવના અને પરસ્પર આદરનો સંકેત છે. આ કોઈ અલગ ઘટના ન હતી, કારણ કે સીલમપુરમાં પણ હોળીની ઉજવણી દરમિયાન એકતાનું હૃદયસ્પર્શી પ્રદર્શન જોવા મળ્યું હતું. તહેવાર દરમિયાન, સાંસ્કૃતિક અને ધાર્મિક તફાવતો હોવા છતાં, હિન્દુ સ્થાનિક લોકોએ નમાઝીઓ પર ફૂલો વરસાવ્યા હતા, જે સમુદાયો વચ્ચે વહેંચાયેલી એકતાને વધુ મજબૂત બનાવે છે.
ઇન્દોર, મધ્યપ્રદેશમધ્યપ્રદેશના ઇન્દોરમાં બનેલી એક હૃદયદ્રાવક ઘટનાએ ફરી એકવાર ભારતમાં સાંપ્રદાયિક સૌહાર્દની ભાવના દર્શાવી છે. ૫૦ વર્ષ જૂની પરંપરાને અનુસરીને, એક હિન્દુ પરિવારે શહેરના કાઝીને ઈદ-ઉલ-ફિત્રની નમાઝ માટે મુખ્ય ઇદગાહ સુધી આદરપૂર્વક લઈ જવાની પ્રથા ચાલુ રાખી. એકતાના આ નોંધપાત્ર કાર્યમાં ઇન્દોરના રહેવાસી સત્યનારાયણ સલવાડિયાએ શહેર કાઝી મોહમ્મદ ઇશરત અલીને તેમના રાજમોહલ્લા નિવાસસ્થાનથી સદર બજાર સ્થિત ઇદગાહ સુધી ઘોડાગાડીમાં લઈ જવામાં આવ્યા હતા. પાંચ દાયકા પહેલાં સત્યનારાયણના સ્વર્ગસ્થ પિતા રામચંદ્ર સલવાડિયાથી શરૂ થયેલી આ પરંપરા પરિવારમાં ભાઈચારાના સુંદર પ્રતીક તરીકે પ્રચલિત થઈ છે. ૨૦૧૭માં તેમના પિતાના અવસાન પછી આ જવાબદારી સંભાળનારા સત્યનારાયણે કહ્યું કે આ કામ દ્વારા તેમનો પરિવાર શહેરના લોકોમાં એકતા અને સુમેળનો સંદેશ ફેલાવવાની આશા રાખે છે. ઇન્દોર દેશનું એકમાત્ર શહેર છે જ્યાં એક હિન્દુ પરિવાર ઇદની ઉજવણી દરમિયાન કાઝીનું આટલું સન્માન કરે છે, જે ભારતની અનોખી ગંગા-જમુની તહઝીબ અને એકતા અને સહિષ્ણુતાની સંસ્કૃતિ પર ભાર મૂકે છે. શહેર કાઝી મોહમ્મદ ઇશરત અલીએ આ પ્રિય પરંપરા પર યુવાનોને રાજકારણના વિભાજનકારી દૃષ્ટિકોણથી આગળ વધીને સામાજિક દૃષ્ટિકોણથી વિશ્વને જોવાની વિનંતી કરી હતી. જ્યારે શહેરમાં ઇદની નમાઝ અદા કરવામાં આવી રહી હતી, ત્યારે કેટલાક સહભાગીઓએ હાથ પર કાળા પટ્ટા પહેરીને જુલમનો સામનો કરી રહેલા પેલેસ્ટીનીઓ સાથે એકતા દર્શાવી હતી, જે ઇદની ભાવના સાથે વૈશ્વિક જોડાણને પ્રકાશિત કરે છે. મધ્યપ્રદેશ કોંગ્રેસના પ્રમુખ જીતુ પટવારીએ પણ ઇદગાહની મુલાકાત લીધી હતી, કાઝીને શુભેચ્છા પાઠવી હતી, અને ભારતની સાંપ્રદાયિક સૌહાર્દની પરંપરાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો, અને કહ્યું હતું કે જે લોકો નફરતનો ઉપદેશ આપે છે તેઓ સાચા દેશભક્ત ન હોઈ શકે.  ઇંદોરમાં આ વાર્ષિક પરંપરા એક યાદ અપાવે છે કે કેવી રીતે નાના, આદરણીય કાર્યો સમુદાયની ભાવનાને પ્રોત્સાહન આપી શકે છે અને વિભાજનને દૂર કરવામાં મદદ કરી શકે છે, સંસ્કૃતિઓ અને ધર્મોમાં પ્રેમ અને સમજણને પ્રોત્સાહન આપી શકે છે.અમરોહા, ઉત્તરપ્રદેશરાજસ્થાન પછી ઉત્તર પ્રદેશના અમરોહાની સુંદર તસવીરોએ ઘણા હૃદય સ્પર્શી લીધા છે. આ વીડિયોમાં, હિન્દુ સમુદાયના સભ્યો નમાઝ અદા કરવા જઈ રહેલા મુસ્લિમો પર ફૂલો વરસાવતા જોવા મળે છે. આ હૃદયસ્પર્શી દૃશ્ય એકતા અને ભાઈચારોનું પ્રતીક બની ગઈ છે, જે સમગ્ર દેશમાં સંવાદિતાનો શક્તિશાળી સંદેશ આપે છે.હરદોઈ, ઉત્તરપ્રદેશહરદોઈ જિલ્લાના સેન્ડી શહેરમાં, હિન્દુઓએ ઈદના જુલૂસમાં ભાગ લઈ રહેલા મુસ્લિમો પર ફૂલો વરસાવ્યા, જેમાં મ્યુનિસિપલ કાઉન્સિલના પ્રમુખ રામજી ગુપ્તા એકતાના સુંદર પ્રદર્શનના સાક્ષી બન્યા. નમાઝ પછી, મુસ્લિમ સમુદાયના સભ્યોએ ગરીબો અને જરૂરિયાતમંદોને ઉદારતાથી દાનનું વિતરણ કર્યું. ઈદગાહ અને મસ્જિદોની બહાર, વાતાવરણ એક જીવંત મેળા જેવું હતું, જેમાં બાળકો અને પુખ્ત વયના લોકો મીઠાઈઓ, સેવઈ અને રમકડાંનો આનંદ માણી રહ્યા હતા. લોકોએ એકબીજાને ભેટીને ઈદની શુભેચ્છાઓ પાઠવી અને હૃદયપૂર્વક ઈદની શુભેચ્છાઓ આપી. શહેરના અગ્રણી વ્યક્તિઓ, વહીવટી અધિકારીઓ અને ધાર્મિક નેતાઓ ઉજવણીમાં જોડાયા, સામૂહિક રીતે સમુદાયમાં એકતા અને ભાઈચારોનો શક્તિશાળી સંદેશ આપ્યો. આ ઘટનાએ સુમેળભર્યા ભાવનાની યાદ અપાવી જે લોકોને તેમના ધર્મને ધ્યાનમાં લીધા વિના એકબીજા સાથે જોડે છે.
(સૌ. : સબરંગ ઈન્ડિયા)