(એજન્સી) તા.૧૪
હૌથીઓએ યમનના પશ્ચિમ કિનારા પર કબજો જમાવીને વ્યૂહાત્મક બાબ અલ-મંદેબ સ્ટ્રેટ પર કબજો જમાવ્યો છે. ઈરાન સમર્થિત લશ્કર પાસે હવે આફ્રિકામાં અમેરિકાનો એકમાત્ર લશ્કરી બેઝ છે જે તેની ડ્રોન અને મિસાઇલ હુમલાની રેન્જમાં છે. આ સઉદી અરેબિયા હૌથીઓને નિશાન બનાવીને તેના હવાઈ હુમલાઓને તીવ્ર બનાવી રહ્યું છે ત્યારે પણ. યમનનું યુદ્ધ છવાઈ ગયું છે, સઉદી અરેબિયા સુધી પહોંચી ગયું છે અને વૈશ્વિક શિપિંગના બાબ (પ્રવેશદ્વાર) પર પહોંચી ગયું છે. રાઈફલ્સ અને એઆઈ સાથે સજ્જ, અને ચપ્પલ પહેરીને, હૌથીઓ યમનના લાલ સમુદ્ર કિનારા અને તેનાથી આગળ વ્યૂહાત્મક સ્થાનોમાંથી પસાર થઈ ગયા છે. તેમનો બ્લિટ્ઝક્રેકરી એટલો બધો રહ્યો છે કે ઈરાન સમર્થિત લશ્કરે આફ્રિકામાં એકમાત્ર અમેરિકન લશ્કરી બેઝ, જીબુટીમાં કેમ્પ લેમનિયરને તેના હુમલાના ડ્રોન અને બેલિસ્ટિક મિસાઇલોની રેન્જમાં લાવી દીધું છે. ઈરાન સમર્થિત હુથી લશ્કરે બાબ અલ-મંદેબની મધ્યમાં આવેલા મયૂન ટાપુ પર કબજો જમાવ્યો છે. તેમણે મોચાના વ્યૂહાત્મક બંદર પર કબજો જમાવી લીધો છે અને યમનના પશ્ચિમ કિનારા પર આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે માન્યતા પ્રાપ્ત સરકારના સઉદી અરેબિયા સમર્થિત દળો દ્વારા કબજામાં રહેલા સ્થાનો પર કબજો જમાવી લીધો છે. વ્યૂહાત્મક સ્થાનો પર હૌથીઓના કબજાથી આ જૂથને બાબ અલ-મંદેબ સ્ટ્રેટમાં અને તેની આસપાસ કમાન્ડિંગ પોઝિશન મળે છે, જે લાલ સમુદ્રમાં વિશ્વના સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ શિપિંગ અને ઊર્જા-વેપાર માર્ગોમાંનો એક છે. સઉદી સમર્થિત યમનના દળોએ વળતો હુમલો કર્યો અને રિયાધના જેટ્સે ૪૮ કલાકની અંદર સાત પ્રાંતોમાં ૧૨૯ હુમલા કર્યા, ત્યારે પણ હૌથીઓએ બેલિસ્ટિક મિસાઇલો અને ડ્રોનથી સાઉદી લશ્કરી થાણા પર હુમલો કરવાનો દાવો કર્યો. સૌથી ચિંતાજનક વાત એ છે કે, હૌથીઓની પ્રગતિએ ઈરાની લશ્કરને જીબુટીના દરિયાકાંઠેથી લગભગ ૩૦ કિમી દૂર લાવી દીધું છે અને આફ્રિકામાં અમેરિકાના “એકમાત્ર ટકાઉ” લશ્કરી થાણા, કેમ્પ લેમનિયરને તેના ડ્રોન અને બેલિસ્ટિક મિસાઇલોથી “આઘાતજનક અંતર”માં મૂક્યું છે. આ દરમિયાન, સપ્ટેમ્બરની શરૂઆતથી ૮૨,૦૦૦ થી વધુ યેમેનીઓ વિસ્થાપિત થયા છે, જેમાં ૨,૦૦૦થી વધુ લોકો સાંકડા જળમાર્ગને પાર કરીને જીબુટી ગયા છે, એમ સમાચાર એજન્સી એસોસિએટેડ પ્રેસે અહેવાલ આપ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૨માં સંયુક્ત રાષ્ટ્રની મધ્યસ્થીથી થયેલા યુદ્ધવિરામ બાદ યમનમાં મોટા પાયે થતો ગોળીબાર અટકી ગયો હતો અને સ્થિતિ પ્રમાણમાં શાંત અને નિયંત્રણમાં હતી. જોકે, મધ્ય પૂર્વ (પશ્ચિમ એશિયા)માં યુદ્ધ શરૂ થયા પછી, ઈરાન-સમર્થિત હૌથી વિદ્રોહીઓએ યમનની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે માન્યતા પ્રાપ્ત સરકાર સામે અનેક મોરચે હુમલા શરૂ કર્યા, જેના કારણે તે શાંતિ ડહોળાઈ ગઈ. હૌથીઓ દ્વારા મોચા અને માયુન પર કબજો મેળવવાથી યમનનું યુદ્ધ તેલ-સમૃદ્ધ ક્ષેત્રના વ્યાપક સંઘર્ષ સાથે જોડાઈ ગયું છે. આ ઘટનાક્રમે સાઉદી અરેબિયાની સુરક્ષા, વૈશ્વિક તેલ પુરવઠો અને ઈરાન તથા અમેરિકા વચ્ચેના ચાલુ સંઘર્ષ અંગે ચિંતાઓ ઊભી કરી છે. માયુન (જેને ‘પેરિમ’ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ બાબ-અલ-મંદેબ સામુદ્રધુનીની મધ્યમાં આવેલો એક નાનો જ્વાળામુખી ટાપુ છે; આ સામુદ્રધુની લાલ સમુદ્રને એડનનો અખાત અને હિંદ મહાસાગર સાથે જોડે છે. એશિયા અને યુરોપ વચ્ચેના વેપાર માટે આ જળમાર્ગ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. આ ટાપુ સાંકડા જળમાર્ગને બે શિપિંગ ચેનલોમાં વિભાજિત કરે છે. રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, આ સામુદ્રધુની તેના સૌથી સાંકડા બિંદુએ લગભગ ૨૯ કિમી પહોળી છે, જે તેને વિશ્વના સૌથી સંવેદનશીલ દરિયાઈ ‘ચોકપોઈન્ટ્સ’ (વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્ત્વપૂર્ણ સાંકડા માર્ગો) માંનું એક બનાવે છે. સરખામણી માટે, હોર્મુઝની સામુદ્રધુની તેના સૌથી સાંકડા બિંદુએ લગભગ ૩૩ કિમી પહોળી છે. માયુન ટાપુ તરફ હૌથીઓની આગળ વધવાની કાર્યવાહીને કારણે, ઈરાન-સમર્થિત આ સશસ્ત્ર જૂથ જીબુટીના કિનારાથી લગભગ ૩૨ કિમી અને આફ્રિકામાં આવેલા અમેરિકાના મુખ્ય સૈન્ય મથક ‘કેમ્પ લેમોનિયર’થી ૧૩૦ કિમીથી પણ ઓછા અંતરે આવી પહોંચ્યું છે. ‘કેમ્બ્રિજ મિડલ ઈસ્ટ એન્ડ નોર્થ આફ્રિકા ફોરમ’ના પ્રકાશન વિભાગ ‘મનારા મેગેઝિન’ના જુલાઈ ૨૦૨૫ના વિશ્લેષણમાં જણાવાયું હતું કે કેમ્પ લેમોનિયર “હુથીઓના માનવરહિત હવાઈ વાહનો (ડ્રોન) અને મિસાઇલોની મારક ક્ષમતાની પહોંચમાં” હતું. આફ્રિકામાં અમેરિકાનું એકમાત્ર કાયમી સૈન્ય મથક એવા કેમ્પ લેમોનિયરમાં ૪,૦૦૦થી વધુ સૈન્ય અને નાગરિક કર્મચારીઓ તૈનાત છે અને તે આતંકવાદ-વિરોધી, ડ્રોન અને દરિયાઈ સુરક્ષા કામગીરીમાં સહાય પૂરી પાડે છે. જીબુટીમાં ચીન, ફ્રાન્સ અને જાપાનના સૈન્ય મથકો પણ આવેલા છે. વોશિંગ્ટન સ્થિત પબ્લિક પોલિસી થિંક-ટેન્ક ’ક્રિટિકલ થ્રેટ્સ પ્રોજેક્ટ’ના માર્ચ ૨૦૨૬ના મૂલ્યાંકનમાં ચેતવણી આપવામાં આવી હતી કે હૌથીઓ લાલ સમુદ્રમાં ચાલી રહેલા તેમના વ્યાપક અભિયાનના ભાગરૂપે કેમ્પ લેમોનિયરને પણ નિશાન બનાવી શકે છે. જોકે, તેણે મૂલ્યાંકન કર્યું કે પેલેસ્ટીનને જીબુટીનો ટેકો અને હુથીઓ સામે હુમલા માટે અમેરિકાને તેના પ્રદેશનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપવાનો ઇન્કાર કરવાથી જૂથને બેઝ પર હુમલો કરવાની પ્રેરણા ઓછી થઈ ગઈ છે. જો કે, તે મૂલ્યાંકન માર્ચમાં પ્રકાશિત થયું હતું, અને હુથીઓએ તાજેતરમાં સ્થાનો પર કબજો કરવાથી ખતરાના લેન્ડસ્કેપમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર થયો છે. અમેરિકન બેઝ જીબુટીના આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટની બાજુમાં આવેલું છે અને મયૂન ટાપુથી વધુ દક્ષિણમાં છે. તેમ છતાં, આ કબજો હુથીઓને બાબ અલ મંડેબમાં નેવિગેટ કરતા જહાજોનું નિરીક્ષણ, ધમકી અથવા સંભવિત દખલ કરવાની સ્થિતિમાં મૂકે છે. જૂથે કહ્યું છે કે તે સઉદી શિપિંગને નિશાન બનાવી રહ્યું છે અને અન્ય દેશોના વાણિજ્યિક જહાજોને ધમકી આપવાનો ઇરાદો નથી. હૌથીઓએ દક્ષિણ લાલ સમુદ્રને નજર રાખતા ઐતિહાસિક બંદર મોચા પર કબજો કર્યાના એક દિવસ પછી મયૂન ટાપુ પર કબજો કરવામાં આવ્યો હતો. મોચા પરના હુમલા દરમિયાન, યમનના કમાન્ડરના વોઈ જેવો ઓડિયો સંદેશ અહેવાલો અનુસાર, હુથીઓ દ્વારા આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (છૈં)નો ઉપયોગ કરીને સૈનિકોની નકલો (ક્લોન) બનાવીને મૂંઝવણ ઊભી કરવામાં આવતા, તેમણે તેમના સૈનિકોને પીછેહઠ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો. આ ઉપરાંત, ‘એન્થ્રોપિક’ (છહંરર્િૈષ્ઠ)ના એક જોખમ-સંબંધિત અહેવાલમાં જણાવાયું હતું કે હુથી-નિયંત્રિત ઉત્તરી યમનમાં શસ્ત્ર વિકાસ માટેના એક જૂથે અદ્યતન મિસાઇલો માટે માર્ગદર્શન સોફ્ટવેર (ખ્તેૈઙ્ઘટ્ઠહષ્ઠી ર્જકુંટ્ઠિી) તૈયાર કરવા તેમના ‘ક્લોડ’ (ઝ્રઙ્મટ્ઠેઙ્ઘી) ચેટબોટનો ઉપયોગ કર્યો હતો.