(એજન્સી) તા.૧૩
કાર્ડિનલ એન્થોની પૂલા કેથોલિક બિશપ્સ કોન્ફરન્સ ઓફ ઈન્ડિયા (CBCI)ના પ્રમુખ તરીકે ચૂંટાયા છે, જે દેશના બિશપ્સનું નેતૃત્વ કરનારા પ્રથમ દલિત-ભારતના ઐતિહાસિક રીતે હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયેલા ‘અસ્પૃશ્ય’ જાતિઓના સભ્ય-બન્યા છે. બિશપ્સ કોન્ફરન્સના ૧૦ ફેબ્રુઆરીના રોજ પ્રેસ રિલીઝ અનુસાર, બેંગ્લોરમાં સેન્ટ જોન્સ નેશનલ એકેડેમી ઓફ હેલ્થ સાયન્સિસ ખાતે ૪-૧૦ ફેબ્રુઆરીના રોજ યોજાયેલી CBCIની જનરલ બોડી મીટિંગ દરમિયાન આ ચૂંટણી યોજાઈ હતી. બેઠકના સમાપન પર જારી કરાયેલા એક નિવેદનમાં, બિશપ્સે ધર્માંતરણ વિરોધી કાયદાને રદ કરવાની હાકલ કરી હતી જે ઘણા ભારતીય રાજ્યોએ બળજબરી, છેતરપિંડી અથવા પ્રલોભન દ્વારા કથિત રીતે કરવામાં આવેલા ધાર્મિક પરિવર્તનને ગુનાહિત બનાવવા માટે ઘડવામાં આવેલ છે. બિશપ્સનો દાવો છે કે આવા કાયદા ભારતના બંધારણનું ઉલ્લંઘન કરે છે અને ખ્રિસ્તીઓની ખોટી ધરપકડ તરફ દોરી જાય છે. બિશપ્સે જણાવ્યું હતું કે, ‘બળજબરીથી ધર્માંતરણના ખોટા આરોપોને કારણે નિર્દોષ લોકોને ધરપકડનો સામનો કરવો પડે છે,’ અને આમ કહી તેમણે ‘ધાર્મિક સ્વતંત્રતા અને ગોપનીયતાને નબળી પાડતા તમામ કાયદાઓને રદ કરવાની માંગણી કરી હતી.’ પૂલાની ચૂંટણી એ રાષ્ટ્રમાં એક ઐતિહાસિક ક્ષણનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જ્યાં બંધારણીય રક્ષણ છતાં જાતિ ભેદભાવ ઊંડે સુધી મૂળ ધરાવે છે. ઓગસ્ટ ૨૦૨૨માં પોપ ફ્રાન્સિસ દ્વારા હૈદરાબાદના ૬૪ વર્ષીય આર્કબિશપને કાર્ડિનલ બનાવવામાં આવ્યા હતા, જે કાર્ડિનલ્સ કોલેજમાં બઢતી પામેલા પ્રથમ દલિત બન્યા હતા. દલિતો, જેમના નામનો શાબ્દિક અર્થ ‘કચડી નાખેલા’ થાય છે, તેમને ઐતિહાસિક રીતે ભારતની જાતિ વ્યવસ્થામાં ‘અસ્પૃશ્ય’ તરીકે ગણવામાં આવે છે અને પરંપરાગત રીતે તેમની પાસે તુચ્છ કામો કરાવવામાં આવે છે. ભારતના મોટા ભાગના કેથોલિક દલિત પૃષ્ઠભૂમિના છે. પ્રેસ રિલીઝ અનુસાર, દિલ્હીના આર્કબિશપ અનિલ જોસેફ કૌટો CBCIના સેક્રેટરી-જનરલ તરીકે ચૂંટાયા હતા. તિરૂવલ્લાના આર્કબિશપ થોમસ માર કુરિલોસ અને કોટ્ટાયમના આર્કબિશપ મેથ્યુ મૂળક્કટ્ટને ઉપપ્રમુખ તરીકે ચૂંટવામાં આવ્યા હતા. CBCIપ્રમુખ તરીકેના પોતાના પહેલા સંદેશમાં, પૂલાએ તેમના ‘સાથી બિશપ્સ’ અને ‘ઈશ્વરના લોકોના પ્રાર્થના, સદ્‌ભાવના અને મારા નેતૃત્વમાં વિશ્વાસ બદલ’ ભગવાનનો આભાર માન્યો. તેમણે કહ્યું કે તેઓ ‘નમ્રતાથી અને સભાનપૂર્વક તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ એ વાતથી વાકેફ છે કે ચર્ચમાં નેતૃત્વ એ શ્રવણ, પ્રાર્થના અને સહિયારી સમજણમાં રહેલી સેવા છે’ અને ‘ભારતમાં ચર્ચોની એકતા, ખ્રિસ્તીઓની એકતા અને આપણા રાષ્ટ્રના લોકો સાથે ઊંડી એકતા માટે’ કામ કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. પૂલાએ કહ્યું કે ‘વિભાજન, હિંસા અને વધતા સામાજિક તણાવ દ્વારા ચિહ્નિત થયેલ’ સમયમાં, ચર્ચને ‘સમાધાન, સંવાદ અને આશાનું પ્રતીક’ કહેવામાં આવે છે.બંધારણીય અધિકારો જોખમમાં : બિશપ્સના નિવેદનમાં ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો કે ‘એવા સમયે જ્યારે સ્વતંત્રતા અને માનવ અધિકારોની વધુને વધુ અવગણના થઈ રહી છે, ત્યારે અમે ભારતના બંધારણમાં આપણી શ્રદ્ધાને પુનઃપુષ્ટ કરીએ છીએ,’ જે દેશને ‘એક સાર્વભૌમ સમાજવાદી ધર્મનિરપેક્ષ લોકશાહી પ્રજાસત્તાક’ તરીકે કલ્પના કરે છે જે તમામ નાગરિકો માટે ન્યાય, સ્વતંત્રતા, સમાનતા અને બંધુત્વ સુરક્ષિત કરે છે. ભારતીય બંધારણની કલમ ૨૫ ખાતરી આપે છે કે ‘બધા વ્યક્તિઓને અંતરાત્માની સ્વતંત્રતા અને મુક્તપણે ધર્મ સ્વીકારવાનો, તેનું પાલન કરવાનો અને પ્રચાર કરવાનો અધિકાર છે.’ જો કે, તાજેતરના વર્ષોમાં ઘણા ભારતીય રાજ્યોએ ધર્માંતરણ વિરોધી કાયદા ઘડ્યા છે જેમાં વ્યક્તિઓને તેમના ધાર્મિક જોડાણ બદલતા પહેલા સરકારની પરવાનગી લેવાની જરૂર પડે છે. કાયદાઓ ધર્માંતરણને પ્રોત્સાહન આપવાના આરોપીઓ માટે કેદ સહિત દંડની જોગવાઈ કરે છે. હિન્દુ રાષ્ટ્રવાદી જૂથો અને સતર્કતા સંગઠનો વારંવાર આ કાયદાઓનો ઉપયોગ ખ્રિસ્તીઓ પર લોકોનું ધર્માંતરણ કરવા માટે ભ્રામક યુક્તિઓનો ઉપયોગ કરવાનો આરોપ લગાવવા માટે કરે છે, જે આરોપો ખ્રિસ્તીઓ નકારે છે. આ જ જૂથો વારંવાર ધાર્મિક લઘુમતીઓ સામે હિંસા કરે છે, ટીકાકારો કહે છે કે ધર્માંતરણના આરોપીઓની ધરપકડ ઘણીવાર કાયદાની યોગ્ય પ્રક્રિયા વિના થાય છે. સતર્ક લોકોએ પ્રાર્થના સભાઓ અને ચર્ચ મેળાવડામાં હુમલો કર્યો છે જ્યાં ખ્રિસ્તીઓને ક્યારેક હિન્દુ ધાર્મિક વિધિઓ કરવા માટે દબાણ કરવામાં આવે છે. અન્ય ધર્મોને પ્રતિબંધિત કરતી વખતે હિન્દુ મૂલ્યો અને ઓળખ લાદવાનો પ્રયાસ કરતાં આવા હુમલાઓને કાર્યકરો ‘ભગવાકરણ’ના વ્યાપક એજન્ડા તરીકે વર્ણવે છે. કુટોએ મીડિયાને જણાવ્યું હતું કે, વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળની સંઘીય સરકારની ફરજ છે કે બંધારણનું પાલન કરીને તમામ ધાર્મિક લઘુમતીઓનું રક્ષણ કરે. તેમણે કહ્યું કે, કોઈપણ ધાર્મિક લઘુમતી સમુદાય સાથે ધર્મના આધારે ભેદભાવ થવો જોઈએ નહીં. સભા પહેલા, ઝ્રમ્ઝ્રૈંના વિદાય લેતા પ્રમુખ, આર્કબિશપ એન્ડ્રુઝ થાઝાથે ૩ ફેબ્રુઆરીએ મોદીને ખ્રિસ્તીઓ પરના હુમલાઓની નિંદા કરવા વિનંતી કરી અને કહ્યું કે ધાર્મિક લઘુમતીઓના અધિકારોનું રક્ષણ કરવાની સરકારની ફરજ છે. થાઝાથે કહ્યું કે, ‘જ્યારે પણ કોઈ હુમલો થાય છે ત્યારે અમે સરકારી અધિકારીઓનો સંપર્ક કરીએ છીએ’. ‘અમે વળતો હુમલો કરતા નથી. અમે મોદી સાથે વ્યક્તિગત રીતે આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે. તાજેતરની વાત એ છે કે જ્યારે તેઓ નાતાલની ઉજવણી માટે અમારી સાથે જોડાયા હતા. લઘુમતી અને ખ્રિસ્તીઓના અધિકારોનું રક્ષણ કરવું એ સરકારની ફરજ છે.’ ‘જ્યારે પણ અમે અધિકારીઓ પાસે જઈએ છીએ, ત્યારે તેઓ કહે છે કે તેઓ ચહુમલાખોરોૃ છૂટપુટ જૂથો છે,’ તેમણે ઉમેર્યું. ‘પરંતુ આવા જૂથોને નિયંત્રણ લો’દલિત ખ્રિસ્તીઓ સામે ભેદભાવ : બિશપ્સે ખાસ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે દલિત ખ્રિસ્તીઓ અને મુસ્લિમોને શિક્ષણ અને રોજગારમાં સરકારી કલ્યાણ લાભો કેવી રીતે નકારવામાં આવે છે અને તેઓ ધર્મના આધારે ભેદભાવનો સામનો કરી રહ્યા છે. ઝ્રમ્ઝ્રૈંના નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, ‘સમાનતા અને ન્યાય માટે અનેક અપીલો છતાં, દલિત ખ્રિસ્તીઓને અધિકારોનો ઇન્કાર દાયકાઓથી ભેદભાવના પરોક્ષ સ્વરૂપ તરીકે ચાલુ રહ્યો છે’. ‘અમે લઘુમતીઓને અધિકારોનો ઇન્કાર કરવા અંગે અમારી ચિંતા વ્યક્ત કરીએ છીએ, કારણ કે આવા કૃત્યો આપણા સમાજના લોકશાહી માળખાને નબળા પાડે છે.’ ૧૯૫૦માં, સંઘીય સરકારે હિન્દુ દલિતોને ‘અનુસૂચિત જાતિ’ તરીકે સૂચિબદ્ધ કરતો કાયદો ઘડ્યો, જેનાથી તેઓ મફત શિક્ષણ અને સરકારી નોકરીઓ અને વિધાનસભાઓમાં ૧૫% ક્વોટા માટે લાયક બન્યા જેથી તેમનો સામાજિક દરજ્જો સુધારી શકાય. ૧૯૫૬માં શીખ દલિતો અને ૧૯૯૦માં બૌદ્ધ દલિતોને ‘અનુસૂચિત જાતિ’ વિશેષાધિકારો આપવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ મુસ્લિમ અને ખ્રિસ્તી દલિતોને તેનો ઇન્કાર કરવામાં આવ્યો છે. બિશપ્સે જણાવ્યું કે, ‘જાતિ કે ભાષાના આધારે ચર્ચ સમુદાયોમાં અસ્તિત્વમાં રહેલા કોઈપણ પ્રકારના ભેદભાવને દૂર કરવાની અમારી પ્રતિબદ્ધતા જાળવી રાખીને, અમે સરકારને વિનંતી કરીએ છીએ કે કોઈ પણ નાગરિકને સમાનતા અને સ્વતંત્રતાના મૂળભૂત અધિકારોથી વંચિત ન રાખવામાં આવે’. એક વરિષ્ઠ કેથોલિક આગેવાન અને માનવાધિકાર કાર્યકર્તા જોન દયાલે જણાવ્યું હતું કે વધતી જતી ખ્રિસ્તી વિરોધી હિંસાના વાતાવરણમાં, સાંપ્રદાયિક તણાવ ઓછો કરવામાં અને ધાર્મિક સ્વતંત્રતા અને લઘુમતી અધિકારોની હિમાયતને મજબૂત બનાવવામાં બિશપ્સ અને અન્ય લોકોની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા છે.બંધારણીય મૂલ્યોનું રક્ષણ : બિશપ્સે ભાર મૂક્યો કે ‘આ પરિસ્થિતિમાં-જાતિ, સંપ્રદાય કે ભાષાને ધ્યાનમાં લીધા વિના-દરેક માટે મૂળભૂત અધિકારોનું રક્ષણ કરવું જરૂરી છે.’ તેમણે કહ્યું કે, ‘ખરા ખ્રિસ્તી જીવન આપણને કાયદાનું પાલન કરનારા નાગરિકો બનવાની પ્રેરણા આપે છે જે શાંતિને પ્રોત્સાહન આપે છે અને માનવ અધિકારોનું રક્ષણ કરે છે’. ‘ભારતના બંધારણ પ્રત્યેની વફાદારી આપણા ખ્રિસ્તી વિશ્વાસ અને સામાન્ય ભલાઈ, અંતરાત્માની સ્વતંત્રતા, દરેક વ્યક્તિના ગૌરવ અને ભારતના બહુવચન, ધર્મનિરપેક્ષ અને લોકશાહી પાત્રના રક્ષણ પ્રત્યેની આપણી પ્રતિબદ્ધતામાંથી ઉદ્‌ભવે છે.’ બિશપ્સે ઉમેર્યું કે, ગરીબો માટે ચર્ચની સામાજિક ઉત્થાનકારી પહેલ ખ્રિસ્તમાં ઊંડા મૂળ અને બંધારણીય મૂલ્યો પ્રત્યેની વફાદારીથી ઉદ્‌ભવે છે. તેમણે જણાવ્યું કે, અમે બધા શ્રદ્ધાળુઓને સત્ય, કરૂણા અને નૈતિક હિંમત દ્વારા માર્ગદર્શન આપીને રાષ્ટ્ર નિર્માણમાં સક્રિયપણે ભાગ લેવા માટે પ્રોત્સાહિત કરીએ છીએ’. બિશપ્સે જણાવ્યું હતું કે, ધ્રુવીકરણ અને અવિશ્વાસ વચ્ચે ચર્ચ સંવાદ, સમાધાન અને બંધુત્વને પ્રોત્સાહન આપવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. ખ્રિસ્તી વિશ્વાસથી પ્રેરિત થઈને, તેના સભ્યો માનવ ગૌરવ અને અધિકારોથી વંચિત હોય ત્યારે ક્ષમાનો માર્ગ શોધે છે. બિશપ્સે જણાવ્યું હતું કે, અમે સતત આંતરધાર્મિક સંવાદ અને નાગરિક-સમાજ જોડાણ અપનાવીએ છીએ, અન્યાય અથવા ઉપેક્ષાનો સામનો કરનારા બધા લોકો સાથે એકતામાં ઊભા રહીએ છીએ અને શાંતિ, સામાજિક સંવાદિતા અને માનવ ગૌરવના રક્ષણ માટે સાથે મળીને કામ કરીએ છીએ. ૧૯૪૪માં સ્થાપિત, ઝ્રમ્ઝ્રૈંમાં લેટિન વિધિ અને બે પૂર્વીય કેથોલિક ચર્ચ-સાયરો-મલબાર અને સાયરો-મલંકારા ચર્ચનો સમાવેશ થાય છે. ભારતની ૧.૪ અબજ વસ્તીમાં ખ્રિસ્તીઓ ૨.૩% હિસ્સો ધરાવે છે, જ્યારે મુસ્લિમો ૧૫% અને હિન્દુઓ લગભગ ૮૦% હિસ્સો ધરાવે છે.