અધિકારીઓનું કહેવું છે કે, સંભાળ રાખનારાઓએ સ્થળ પરના તેમના દાવાને સમર્થન આપતા દસ્તાવેજો પૂરા પાડવામાં નિષ્ફળ રહ્યા

(એજન્સી) ઈટાવા, તા.૧૨
ઉત્તર પ્રદેશના ઇટાવા જિલ્લાના કોતરના જંગલોમાં સ્થિત એક મઝારને બુધવારે વન વિભાગ દ્વારા તોડી પાડવામાં આવ્યું હતું, જે તેની કાયદેસર સ્થિતિ અને જંગલની જમીન પરના સ્થાન અંગેના વિવાદને પગલે હતું. આ કાર્યવાહી ફિશર ફોરેસ્ટ વિસ્તારમાં કરવામાં આવી હતી, જ્યાં અધિકારીઓએ સ્થળ અંગેના દાવાઓને સમર્થન આપવા માટે કોઈ માન્ય દસ્તાવેજો રજૂ કરવામાં આવ્યા ન હોવાના નિષ્કર્ષ પર આવ્યા પછી માળખાને દૂર કરવા માટે અનેક બુલડોઝરનો ઉપયોગ કર્યો હતો. જાન્યુઆરીમાં મુખ્યમંત્રી કાર્યાલયમાં ફરિયાદ સબમિટ કરવામાં આવ્યા બાદ આ કેસ આ વર્ષની શરૂઆતમાં ધ્યાન ખેંચ્યો હતો. ફરિયાદમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે, આ માળખું મધ્યયુગીન શાસક મુહમ્મદ ઘોરી સાથે જોડાયેલા લશ્કરી કમાન્ડર સાથે સંકળાયેલું હતું અને સંરક્ષિત વન જમીન પર તેના અસ્તિત્વની કાયદેસરતા પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો.અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે, ત્યારબાદ ફઝલે ઇલાહીને નોટિસ જારી કરવામાં આવી હતી, જે મઝારની જાળવણી સાથે સંકળાયેલાહતા. વિભાગે તેમને સ્થળના ઇતિહાસ, માલિકી અને કાનૂની સ્થિતિ સંબંધિત દસ્તાવેજો અને રેકોર્ડ સબમિટ કરવા કહ્યું. વન અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, આ બાબતની વિભાગીય કાર્યવાહી દ્વારા તપાસ કરવામાં આવી હતી. સત્તાવાળાઓએ જણાવ્યું હતું કે, વિભાગીય વન અધિકારી (DFO) સમક્ષ સુનાવણી દરમિયાન, મઝાર સાથે સંકળાયેલા પ્રતિનિધિઓ માળખા પરના તેમના દાવાને સમર્થન આપતા દસ્તાવેજી પુરાવા આપી શક્યા ન હતા. કાર્યવાહી સાથે સંકળાયેલા એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, સંબંધિત રેકોર્ડ રજૂ કરવા માટે વારંવાર તકો આપવામાં આવી હતી. “સંબંધિત પક્ષોને માળખા અંગે દસ્તાવેજો સબમિટ કરવા કહેવામાં આવ્યું હતું. ઉપલબ્ધ સામગ્રીની તપાસ કર્યા પછી, વિભાગીય પ્રક્રિયાઓ અનુસાર કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી,” એક અધિકારીએ જણાવ્યું હતું. અધિકારીઓએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, ડિમોલિશન શરૂ થાય તે પહેલાં, તેની જાળવણી સાથે સંકળાયેલા લોકો દ્વારા સ્થળ પર રાખવામાં આવેલી વસ્તુઓ દૂર કરવામાં આવી હતી.આ કવાયત માટે મોટી સુરક્ષા વ્યવસ્થા ગોઠવવામાં આવી હતી. જિલ્લાના વિવિધ ભાગોમાંથી વન વિભાગના કર્મચારીઓને કામગીરીમાં મદદ કરવા માટે લાવવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા માટે સ્થાનિક પોલીસને તૈનાત કરવામાં આવી હતી. સત્તાવાળાઓએ ડિમોલિશન દરમિયાન વિસ્તારમાં પ્રવેશ પ્રતિબંધિત કર્યો હતો અને અનધિકૃત વ્યક્તિઓને સ્થળ પર પ્રવેશવાની મંજૂરી આપી ન હતી.અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, બાંધકામ તોડી પાડવા અને આસપાસના વિસ્તારને સાફ કરવા માટે ચાર બુલડોઝરનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. કેટલાક રહેવાસીઓ દ્વારા સ્થાનિક રીતે “સૈયદ બાબા” તરીકે ઓળખાતી આ જગ્યા, વર્ષોથી સ્થાનિક ધાર્મિક પ્રવૃત્તિનું કેન્દ્ર બની ગઈ હતી. બાંધકામના સમર્થકોએ દલીલ કરી હતી કે, પ્રાર્થના કરવા અને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા આવતા મુલાકાતીઓ માટે તેનું ધાર્મિક મહત્વ છે. જોકે, અધિકારીઓએ દલીલ કરી હતી કે, વહીવટીતંત્ર સમક્ષ પ્રશ્ન શ્રદ્ધાનો નહીં પરંતુ જમીનની માલિકી અને કાનૂની સ્થિતિનો છે. વન વિભાગે દલીલ કરી હતી કે, સંરક્ષિત જંગલની જમીન પર સ્થિત કોઈપણ માળખા પાસે યોગ્ય કાનૂની અધિકૃતતા અને સહાયક દસ્તાવેજો હોવા જોઈએ.
અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે, બાંધકામના અવશેષોનો નિકાલ કરાયેલા વિસ્તારમાં નિકાલ કરવામાં આવ્યો હતો અને જમીનને પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે પગલાં લેવામાં આવ્યા હતા.અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, વિસ્તારને તેના મૂળ જંગલ ઉપયોગમાં પરત લાવવાના પ્રયાસોના ભાગ રૂપે સ્થળની આસપાસ વૃક્ષો વાવવામાં આવ્યા છે.કેટલાક રહેવાસીઓએ વહીવટીતંત્રના નિર્ણયને ટેકો આપ્યો હતો, એવી દલીલ કરી હતી કે, જંગલની જમીન પર અતિક્રમણની પરવાનગી ન આપવી જોઈએ, ભલે તે કોઈપણ પ્રકારની રચના હોય. અન્ય લોકોએ ઘણા વર્ષોથી સ્થાનિક રીતે જાણીતી જગ્યાના તોડી પાડવા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી અને ઐતિહાસિક અને જમીનના રેકોર્ડ અંગે વધુ પારદર્શિતા લાવવાની હાકલ કરી. કાનૂની નિરીક્ષકો નોંધે છે કે, ધાર્મિક માળખાંને લગતા વિવાદો ઘણીવાર સંવેદનશીલ બની જાય છે કારણ કે તેમાં જમીન માલિકી અને સમુદાયની ભાવના બંનેના પ્રશ્નો શામેલ હોય છે. તેઓ કહે છે કે, અધિકારીઓએ ખાતરી કરવી જોઈએ કે યોગ્ય પ્રક્રિયાનું પાલન કરવામાં આવે અને અસરગ્રસ્ત પક્ષોને કાર્યવાહી કરતા પહેલા તેમના દાવા રજૂ કરવાની પૂરતી તક આપવામાં આવે. અધિકારીઓ ભારપૂર્વક કહે છે કે, આ જરૂરિયાત હાલના કેસમાં પૂર્ણ કરવામાં આવી હતી અને તોડી પાડવામાં આવે તે પહેલાં નોટિસ જારી કરવામાં આવી હતી. આ કામગીરી ઉત્તર પ્રદેશના ઘણા જિલ્લાઓમાં અધિકારીઓ દ્વારા સરકારી અથવા સંરક્ષિત જમીન પર અનધિકૃત માનવામાં આવતી રચનાઓને ઓળખવા અને દૂર કરવા માટે વ્યાપક પ્રયાસનો ભાગ છે. વન અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે કે, અન્ય કિસ્સાઓમાં જ્યાં અતિક્રમણ જોવા મળે છે અને કાનૂની માલિકી સ્થાપિત કરી શકાતી નથી ત્યાં પણ આવી જ કાર્યવાહી કરી શકાય છે. હાલ માટે, ઇટાવામાં સ્થળને સાફ કરવામાં આવ્યું છે અને તેને ફરીથી જંગલની જમીનમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવ્યું છે, જેનાથી ઘણા મહિનાઓથી વહીવટી તપાસ હેઠળ રહેલા વિવાદનો અંત આવ્યો છે. જ્યારે સમર્થક આ પરિણામથી મઝારના સભ્યો નિરાશ રહ્યા છે, પરંતુ અધિકારીઓનું કહેવું છે કે, આ તોડી પાડવાનું કામ સંરક્ષિત વન વિસ્તારોને સંચાલિત કરતા હાલના કાયદા હેઠળ કરવામાં આવ્યું હતું અને વિભાગીય કાર્યવાહીના નિષ્કર્ષને અનુસરીને કરવામાં આવ્યું હતું.