આ કાર્યક્રમ દલિતોને લગતા ૧૩ મુખ્ય વિષયો પર કેન્દ્રિત છે જેમાં ‘દલિત’ શબ્દ પર ચર્ચાનો સમાવેશ થાય છે

(એજન્સી)                      તા.૨૧
પ્રથમ રાષ્ટ્રીય દલિત ગોળમેજી પરિષદ ૪૨-મુદ્દાની ઘોષણા સાથે સમાપ્ત થઈ, જેમાં ન્યાય, સમાનતા અને જાતિ આધારિત ભેદભાવને દૂર કરવા માટે માળખાકીય સુધારાની માંગ કરવામાં આવી હતી. આ પરિષદ, જેમાં ૨૫૦થી વધુ સહભાગીઓએ ભાગ લીધો હતો, તેનું ઉદ્‌ઘાટન હરિભક્ત મિજર અને દીપક મલિક ડોમ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેઓ બંને જાતિ આધારિત હિંસાનો ભોગ બન્યા છે. મિજર અજિત મિજરના પિતા છે, જેમની ‘ઉચ્ચ-જાતિ’ની મહિલા સાથે લગ્ન કરવા બદલ હત્યા કરવામાં આવી હતી. તેમનો મૃતદેહ હજુ પણ કાઠમંડુના ટીચિંગ હોસ્પિટલના શબઘરમાં ન્યાયની રાહ જોઈ રહ્યો છે. ડોમ સિરાહાના ઔરાહીનો રહેવાસી છે, જેનું ઘર મહાયજ્ઞ (ભગવાન હિન્દુ બલિદાન વિધિ) માટે નાશ પામ્યા બાદ વિસ્થાપિત થયું હતું. આ કાર્યક્રમ દલિતોને લગતા ૧૩ મુખ્ય વિષયો પર કેન્દ્રિત હતો, જેમાં ‘દલિત’ શબ્દ પર ચર્ચાનો સમાવેશ થાય છે. અન્ય વિષયોમાં બંધારણીય સુધારા, જમીન સુધારણા, ચૂંટણી પ્રણાલી, સંઘવાદ, આરોગ્ય અને શિક્ષણની પહોંચ, આંતર-દલિત ભેદભાવ, દલિત મહિલાઓના મુદ્દાઓ અને ધર્મ પરના મંતવ્યો શામેલ હતા. ત્રણ દિવસની વ્યાપક ચર્ચા પછી, પરિષદે ૪૨-મુદ્દાની રાષ્ટ્રીય દલિત ઘોષણાપત્ર અપનાવ્યું. ઘોષણામાં એક મુખ્ય માંગણી એ છે કે સામંતશાહી રાજ્ય સંરક્ષણ હેઠળ વિવિધ ઐતિહાસિક સમયગાળા દરમિયાન હત્યા કરાયેલા તમામ દલિતોને શહીદ જાહેર કરવા જોઈએ અને રાજ્ય દ્વારા કાયદેસર માન્યતા આપવી જોઈએ. સંમેલનનો બીજો મુખ્ય મુદ્દો ‘દલિત’ શબ્દનો ઉપયોગ કરવો કે નહીં તે અંગે ચર્ચા હતી. સંમેલનમાં કાર્યકરો અને નિષ્ણાત ેએ દલિતો ‘શુદ્ર’ છે, જે હિન્દુ પદાનુક્રમમાં સૌથી નીચી જાતિ છે તે કથાને નકારી કાઢી હતી અને આ લેબલને કારણે દલિતો ‘અસ્પૃશ્ય’ છે તેવા દાવાઓને નકારી કાઢ્યા હતા. ચર્ચા પર આધારિત ઘોષણામાં ‘દલિત’ શબ્દના વિકૃતિ અને અનાદર સામે વાંધો ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો. તેમાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે ‘દલિત’ શબ્દ બળવાખોર અને સામાજિક રીતે સભાન વર્ગને દર્શાવે છે, જે સામ્યવાદી પક્ષો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા શ્રમજીવીઓ જેવો છે, શાસક જાતિઓ અને જાતિવાદી દળો દ્વારા વ્યાખ્યાયિત અને પ્રમોટ કરાયેલ ‘અસ્પૃશ્ય’ વર્ગ નહીં. દક્ષિણ આફ્રિકાના પૂર્વ રાજદૂત અને પરિષદના મુખ્ય સંયોજક નિર્મલ વિશ્વકર્માએ જણાવ્યું હતું કે, ‘માત્ર પરિભાષા બદલવાથી દલિત સમુદાય માટે ટકાઉ ગૌરવ કે આજીવિકા નહીં આવે,’. ‘તેથી અમે દલિત શબ્દને જાળવી રાખવા અને તે નામ હેઠળ દલિત એકતા અને મુક્તિ માટેના સંઘર્ષને આગળ વધારવાની પ્રતિબદ્ધતાને સમર્થન આપીએ છીએ.’ ઘોષણામાં બીજો મુદ્દો એ છે કે સંઘીય અને પ્રાંતીય સ્તરે સામાજિક ન્યાય અથવા દલિત વિકાસ મંત્રાલયોની સ્થાપના કરવી. સામાજિક ન્યાય કાર્યકર્તા હોમરાજ આચાર્યએ જણાવ્યું હતું કે, ‘જાતિ આધારિત ભેદભાવ અને અસ્પૃશ્યતા રાષ્ટ્રની સમસ્યાઓ છે, તેથી તેનો અંત લાવવા માટે દલિત અને બિન-દલિતોના સંયુક્ત પ્રયાસોની જરૂર છે,’. દલિત સમુદાયમાં રહેલી અસમાનતાઓ અને વિભાજન પણ સામે આવ્યા હતા. દલિત અધિકાર કાર્યકર્તા નિર્મલા પરિયારે ઉમેર્યું કે, ‘આપણે એક સંકલિત દલિત ચળવળ માટે દલિત સમુદાયમાં ભેદભાવ અને વંશવેલાના તફાવતોનો અંત લાવવો જોઈએ,’. ૨૧ સભ્યોની સમિતિની રચના કરીને, આયોજકોએ એક નવી રાષ્ટ્રવ્યાપી ઝુંબેશ, ‘સામાજિક ન્યાય માટે દલિત ઝુંબેશ’ શરૂ કરવાની જાહેરાત કરી. સમિતિ ધાર્મિક પૂજારીઓ, રાજકીય પક્ષો, સરકારી અધિકારીઓ અને નેતાઓ સાથે નિયમિત ગોળમેજી બેઠકો યોજશે જેથી ઘોષણા અને સામાજિક ન્યાયના એજન્ડાને આગળ ધપાવવામાં આવે. રાજકીય કાર્યકર્તા તારા સિંહ બીકેએ ઉમેર્યું કે, ‘દલિત ચળવળ રાજકીય પક્ષોથી પર રહેવી જોઈએ અને પક્ષની રેખાઓમાં સીમિત ન હોવી જોઈએ,’.