(એજન્સી) તા.૭
ભાજપે સોમવારે ઉત્તર પ્રદેશમાં રાજ્યસભાના આઠ ઉમેદવારોની યાદી જાહેર કરી. આ યાદીમાં ભાજપે બહારના નેતાઓ કરતાં પોતાના સંગઠનના કાર્યકરો (કેડર) પર વધુ ભરોસો મૂક્યો છે. રાજ્યસભાની દસ બેઠકો માટે આઠ ઉમેદવારોના નામ જાહેર કરીને, ભારતીય જનતા પાર્ટીએ માત્ર ઉપલા ગૃહ (રાજ્યસભા)ના ગણિતને જ નહીં, પરંતુ ૨૦૨૭ની વિધાનસભા ચૂંટણી અને ૨૦૨૯ની લોકસભા ચૂંટણી માટે પણ રાજકીય સંદેશ આપવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. યાદીમાં લાંબા સમયથી જોડાયેલા અને વફાદાર કાર્યકરોને પ્રાધાન્ય આપીને, પાર્ટીએ તેના મુખ્ય કાર્યકરોને ખાતરી આપી છે કે સંગઠનમાં લાંબા ગાળાની પ્રતિબદ્ધતા અને વફાદારીનું સન્માન કરવામાં આવશે. આ સાથે જ, સવર્ણોમાં રહેલા અસંતોષને શાંત કરવાનો અને પછાત તથા દલિત સમુદાયોને મજબૂતીથી પોતાની સાથે જોડી રાખવાનો પ્રયાસ પણ કરવામાં આવ્યો છે. પાર્ટીએ વર્તમાન આઠ રાજ્યસભા સભ્યોમાંથી કોઈને પણ બીજી તક આપી નથી. પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશના પ્રભાવશાળી નેતાઓ, જેમ કે કેન્દ્રીય મંત્રી બી.એલ. વર્મા અને ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી કલ્યાણ સિંહના પુત્ર રાજવીર સિંહને પણ યાદીમાં સ્થાન મળ્યું નથી. તેનાથી વિપરીત, કેબિનેટ મંત્રી ધરમપાલને રાજ્યસભામાં મોકલીને, પાર્ટીએ પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશમાં પછાત નેતૃત્વનું નવું સમીકરણ રચવાનો સંકેત આપ્યો છે. દરમિયાન, રોહિલખંડના અગ્રણી કુર્મી નેતા અને ઝારખંડના રાજ્યપાલ સંતોષ ગંગવારની પુત્રી શ્રુતિની પસંદગીએ ભાજપમાં ભત્રીજાવાદ અને સંગઠનાત્મક વફાદારી વચ્ચેના સંતુલન અંગે એક નવો પ્રશ્ન ઊભો કર્યો છે. આ યાદી એટલા માટે પણ મહત્ત્વપૂર્ણ છે કારણ કે ભાજપ ૨૦૨૭ની વિધાનસભા ચૂંટણીની તૈયારીઓના નિર્ણાયક તબક્કામાં છે. આવા સમયે, રાજ્યસભા માટે ઉમેદવારોની પસંદગી એ માત્ર તેમને દિલ્હી મોકલવાનું સાધન નથી, પરંતુ વિવિધ સામાજિક જૂથો, પ્રદેશો અને સંગઠનાત્મક જૂથોને સંદેશા પહોંચાડવાનું માધ્યમ પણ છે. થોડા સમયથી, પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશમાં લોધી સમુદાયના નેતૃત્વને લઈને બી.એલ. વર્મા અને રાજવીર સિંહ વચ્ચેના રાજકીય અંતર અને વર્ચસ્વ અંગે ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે. બી.એલ. વર્મા એક સમયે કલ્યાણ સિંહની નજીક હતા, જ્યારે રાજવીર સિંહને તેમના પિતાના રાજકીય વારસાના સ્વાભાવિક ઉત્તરાધિકારી માનવામાં આવે છે. રાજ્યસભાની યાદીમાંથી આ બંનેને બાકાત રાખવા એ કોઈ સામાન્ય ઘટના ન હોઈ શકે. તેની વિરૂદ્ધ, પશુપાલન મંત્રી અને આમલાથી અનેક વખત ધારાસભ્ય રહી ચૂકેલા ધરમપાલને રાજ્યસભામાં મોકલવાના નિર્ણયને પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશના લોધી મતદારો વચ્ચે નેતૃત્વનો નવો ચહેરો આગળ વધારવાની રણનીતિ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે. આ આઠ નામોમાંના મોટાભાગના એવા છે જેમની રાજકીય ઓળખ ભાજપ સંગઠનની અંદર જ ઘડાઈ છે. તેમાં પ્રિયંકા સિંહ રાવત અને શ્રુતિ કટિયારને પ્રમાણમાં નવા ચહેરા ગણી શકાય. બીજી તરફ, ગોપીકૃષ્ણ પાંડે, રાધાકાંત ઓઝા, ધરમપાલ સિંહ, પ્રકાશ પાલ, વિદ્યાસ સોનકર અને રામપ્રતાપ સિંહ જેવા નામો દ્વારા પાર્ટીએ તેના જૂના કાર્યકરોને સંકેત આપ્યો છે કે જેઓએ લાંબા સમયથી સંગઠન માટે કામ કર્યું છે તેમના માટે ઉપલા ગૃહ (રાજ્યસભા)નો માર્ગ ખુલ્લો છે. સામાજિક સમીકરણો પણ આ રણનીતિનો એક ભાગ છે. ત્રણ ઉચ્ચ જાતિ, ત્રણ પછાત જાતિ અને બે દલિત ઉમેદવારોનો સમાવેશ કરીને, ભાજપે માત્ર તેના પરંપરાગત ઉચ્ચ જાતિના મતબેંકને જ લક્ષ્ય બનાવ્યું નથી, પરંતુ ઓબીસી (OBC) અને દલિત મતદારોને પ્રતિનિધિત્વનો સંદેશ પણ આપ્યો છે. શ્રુતિની પસંદગી – જેઓ ઝારખંડના રાજ્યપાલ અને બરેલીથી અનેક વખત સાંસદ રહી ચૂકેલા સંતોષ ગંગવારની પુત્રી છે – તે ફરી એકવાર ભાજપમાં ભત્રીજાવાદના મુદ્દાને ચર્ચામાં લાવે છે. ભાજપ લાંબા સમયથી વિરોધ પક્ષો પર આ આરોપ લગાવતું આવ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં, સંગઠનાત્મક પૃષ્ઠભૂમિ હોવા છતાં રાજકીય પરિવારમાંથી આવતી શ્રુતિને રાજ્યસભામાં મોકલવાનો નિર્ણય પાર્ટીના ધોરણો અંગે પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. જોકે, તેને પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશમાં કુર્મી સમુદાયને ખુશ કરવાના પ્રયાસ તરીકે પણ જોવામાં આવી રહ્યું છે. ભલે રાજ્યસભાની યાદીમાં પ્રાદેશિક સંતુલન સંપૂર્ણપણે સમાન ન જણાતું હોય, પરંતુ સામાજિક અને સંગઠનાત્મક સંદેશ વધુ સ્પષ્ટ છે. ભાજપે જ્યાં એક તરફ ઉચ્ચ જાતિઓમાં સંભવિત નારાજગીને ઓછી કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે, ત્યાં બીજી તરફ પછાત જાતિઓ અને દલિતોને પણ ખાતરી અપાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે કે તેમનું પ્રતિનિધિત્વ સુરક્ષિત છે. સૌથી મહત્વનો સંદેશ એ છે કે પક્ષ સંગઠન-અંતર્ગત જૂથવાદના દબાણ કે રાજકીય વારસાને બદલે નેતૃત્વની પસંદગીઓ અને ચૂંટણીલક્ષી અનુકૂળતાને પ્રાથમિકતા આપી શકે છે.